● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #2

'Voel me soms net een marionet'

Flexwerken is ook niet alles

Gesprekken met flexwerkers, met nul-urencontracten via uitzendbureaus, verveeld in callcenters, in spoelkeukens of op kantoren, net ontslagen of nog op zoek naar nieuw werk. Archetypes van 'neoliberale' bestaansonzekerheid, of van flexibel optimisme en vechtlust?

Tekst 'Flexwerk'

Op het forum van 12 februari in Amsterdam (zie kader) organiseren wij van de voorbereidingsgroep een workshop over flexwerk. Voor velen van onze generatie is tijdelijk werk, dat aanvankelijk als een soort bijverdienste werd beschouwd, een leefwijze geworden. Hierbij wordt je werk niet meer als iets belangrijks gezien, maar iets dat je erbij doet, waar je geen invloed op hebt, waar je geen vrienden hebt, waar je ook niet naar verbeteringen streeft.

Wij denken dat flexwerk juist mogelijkheden biedt om de verneukte arbeids- en machtsverhoudingen in de maatschappij aan de kaak te stellen. De workshop op het forum is een soort verkenning van de mogelijkheden daartoe. Om ons voor te bereiden op de workshop, maakten we een serie interviews met flexwerkers.

De personen waar het om gaat, hebben vaak al jarenlang ervaring met werk, met collega's en met managers, zij het niet op een en dezelfde plek. Als part-timers of 'eeuwige' uitzendkrachten circuleren ze door de economie, werkend voor verschillende uitzendbureaus en in allerlei soorten werk. Meer dan degene die al jaren bij dezelfde baas werkt, dachten we, zullen ze wel een idee hebben van hoe de (neoliberale) stad in elkaar zit. Daarnaast hebben ze geen vakbondsorganisatie om hun belangen te verdedigen, of verwachten ze er niet zo veel spectaculairs van. Dat bleek inderdaad het geval te zijn.

Op het PrecairForum stellen we de vraag wat flexwerkers voor autonome rol kunnen spelen voor de sociale strijd, en welke relatie er is met andere groepen werkers, vakbonden, et cetera. En ook welke vormen van solidariteitsstructuren nuttig kunnen zijn voor flexgevechten en zelforganisatie. We nodigen alle flexwerkers en uitzendkrachten van harte uit om deel te nemen aan het PrecairForum, in de flexwerk-workshop hun ervaringen te delen en mee te discussiëren over strategieën in deze richting.

Een paar van de geïnterviewden wilden liever anoniem blijven, anderen vonden het geen probleem als we hun voornaam gebruikten, bij sommigen hebben we alleen een voorletter gebruikt. (De volledige interviews zullen op de site www.precairforum.nl komen te staan; daar zijn ook andere voor het forum relevante, provocatieve en theoretische teksten te vinden.)

Vanja (31) werkt bij een internationaal telecombedrijf en maakt meestal full-time weken, al heeft ze een nul-urencontract.

,,Het is vervelend werk. Dit is modern fabriekswerk, want dit zijn feitelijk fabrieken, ook al is het een gebouw van glas en staal. Het werk is heel monotoon, allemaal hetzelfde.

Ik ben hier terecht gekomen via het uitzendbureau, Undutchables, dat altijd de internationals recruteert. Ze zeiden tegen me dat ik als tijdelijk werker zou werken; na 520 uur kon ik eventueel een contract krijgen als het bedrijf me nodig heeft. Dit was mijn eerste ervaring met dit soort nul-urencontract.

Het gekke was dat ze me al na een week wilden ontslaan. Mijn baas n die eigenlijk een heel aardig persoon is n zei dat hij me wel moest ontslaan omdat ze me niet meer nodig hadden. Dus ging ik een ander baantje zoeken, en ik vond er een in een vegetarisch restaurant. Maar de volgende dag belde mijn baas me weer, en zei: alsjeblieft, je kan toch weer komen werken. Bij het restaurant hadden ze me toch weer niet nodig. In die week voelde ik me echt een marionet, omdat ik hier geen ervaring mee had. Dit is echt kil kapitalisme, Amerikaanse stijl, denk ik. Ze kunnen doen wat ze willen, en er is geen manier om er iets tegenover te stellen.

Waar ik werk is een order-afdeling met iets van 30 mensen, waarvan de meesten ook een nul-urencontract hebben. Er is weinig solidariteit, vind ik. Dat merkte ik toen een collega van ons ontslagen zou worden, omdat zijn tempo te laag was, zeiden ze, iets dat mij of iemand anders ook kan gebeuren. Die jongen kwam, de dag nadat hij ontslagen was terug. Toen vroeg de supervisor: 'Nou, waarom ben je hier?' 'Ik wil weten waarom ik ontslagen ben.' De anderen vonden hem eigenlijk gewoon onbeleefd, en ik zei: 'Hé luister, hij zal problemen hebben om nieuw werk te vinden.'

Als mensen 8 uur per dag op een kantoor werken, echt monotoon, hersendood werk, waar je continu naar een scherm zit te staren, hoe kan je dan van ze verwachten dat ze hier menselijk op reageren, of politiek geëngageerd? Als ik thuiskom, dan moet ik echt chillen, mijn hoofd moet effe rust hebben...''

Tomme (28) werkte tot mei 2004 als postbode bij TPG in Amsterdam, zijn contract werd niet verlengd. Nu studeert hij in Tilburg journalistiek, maar hij zoekt nog een bijbaan.

,,Het is niet dat ik werkloos ben; de ene keer heb ik wel werk, de andere keer niet. Gisteren heb ik nog gewerkt in de Westerkerk - ik moest de kerststukjes en stoelen opruimen. Ik werk via Creyffs/AGA, die zijn gefuseerd. Dat uitzendbureau heeft veel werk in de horeca, maar nu is het echt slecht. Maandag heb ik twee uur afgewassen in een bedrijfsrestaurant in Amsterdam Zuid-Oost, nauwelijks de moeite. Doordeweeks en overdag zit ik op school, dus ik moet eigenlijk 's avonds of in het weekend iets vinden. Als ik nu naar uitzendbureaus ga hebben ze soms wel werk, als je geluk hebt, maar vaak is het erg tijdelijk, een of twee dagen.

Ik werk ook nog in de thuiszorg, eens in de twee weken drie uurtjes, bij Truus. Dat is een tof mens, daar kom ik graag dus dat voelt niet echt als werk. Het is een beetje vreemde positie die ik bij de thuiszorg heb, want ik kan daar niet in het ziekenfonds, omdat ik geen vaste aanstelling heb. Ik ben als vakantiekracht begonnen en in wezen ben ik dat nog steeds, al werk ik er al jaren. Ik kan geen contract krijgen.

Maar ik ben nu op zoek naar iets in de uren dat ik beschikbaar ben, dat ik een soort basisinkomen heb, een zekerheid. In ieder geval een vast aantal uren in de week. Zodat ik gewoon kan rondkomen, want dat lukt me nu niet. Je moet toch ook een beetje kunnen leven, van alleen maar overleven wordt je depri.

Werk in een call-center heb ik gedaan, dat kan ik niet meer. Daar heb ik echt het gevoel dat ik in een hokje zit, in een gevangenis, je moet aardig zijn en braaf het lijstje afwerken. Dan heb ik nog liever gewoon noeste arbeid aan de lopende band, dan kan je tenminste nog aan iets anders denken.

Hiervoor werkte ik bij de post, best een leuke baan. Als postbode ben je een beetje eigen baas. Ik had toen een contract van 20 uur, meestal werkte ik er 24 per week, maar ik wilde wel meer. Dat kon dan niet, ze moesten gewoon bezuinigen op uren en op mensen. Tegelijk kreeg je wel steeds een heel pak reclame mee wat je in je postbundel moest verwerken. Als je het objectief bekijkt dan waren we eigenlijk onbetaald reclame aan het bezorgen, want de hoeveelheid daarvan is geleidelijk steeds meer geworden.''

J. (23) werkte als vuilnisman in het Amsterdamse stadsdeel Slotervaart via het uitzendbureau SGA personeelsdiensten (nu onderdeel van Start). Na drie tijdelijke contracten werd hij, afgelopen december, ontslagen. Hij kreeg te horen dat hij over een half jaar terug mocht komen, want ze waren erg tevreden.

,,Ik heb twee jaar bij de vuilnisophaal van Slotervaart gewerkt, er werken ongeveer veertig mensen bij de veegdienst en de vuilnisophaal, mensen van het kader en van kantoor tel ik dan niet mee. Ongeveer 15 procent werkt via het uitzendbureau.

Het eerste kleine halfjaar werkte ik met een nul-urencontract maar ik maakte weken van 20 tot 30 uur; het was op oproepbasis dus bijna iedere dag belden zij mij, of ik belde hen om te vragen of er werk was. Dat was wel irritant maar het was soms ook fijn want als ik plotseling iets anders moest doen dan was dat nooit een probleem. Later kreeg ik een halfjaarcontract voor 8 uur, en het derde was een jaarcontract voor 38 uur per week.

Dit was mijn enige inkomstenbron, nu krijg ik WW. Hiervoor heb ik nog van alles en nog wat gedaan, mijn studie heb ik niet afgemaakt, en toen ben ik gaan werken bij de thuiszorg, als fietskoerier, magazijnmedewerker.

Bij de veegdienst waren de meesten uitzendkracht, bij de vuilnisophaal had bijna iedereen een vast contract; bij de ophaal waren gemiddeld 3 tot 4 vaste uitzendkrachten actief. Tegen mij werd gezegd dat als ik een rijbewijs zou hebben ik een vast contract zou krijgen, daar had ik wel mijn bedenkingen over want sommige uitzendkrachten hadden een rijbewijs maar kregen geen vast contract.

Ik vond het wel typisch dat de meeste collega's nog bij hun ouders woonden omdat ze met hun loon simpelweg geen huur konden betalen n dan heb ik het over de uitzendkrachten. Het was ook een komen en gaan van mensen, iedereen dacht 'oh dit doe ik maar een tijdje, daarna vind ik wel wat anders'. Nou, dat kan je mooi vergeten. Ze gingen bijvoorbeeld op Schiphol werken, maar na een halfjaar waren ze dan weer terug bij ons, nadat hun halfjaarcontract verlopen was.

Nu ik zelf werkloos ben vind ik het hartstikke moeilijk om werk te vinden, laat staan een vaste baan. Alles verloopt via het uitzendbureau en ongeschoold, ook de mogelijkheid om een cursus te volgen via werk of uitzendbureau zie ik niet meer. Veel van mijn vrienden en kennissen zoeken op dit moment naar werk.

Toen ik te horen kreeg dat ik weg moest was ik wel pissig! Ze hadden me verteld dat er ik wel drie jaar kon werken, ik had me nooit echt verdiept in de wetgeving voor uitzendkrachten. Om als uitzendkracht op je strepen te gaan staan is moeilijk, en op je collega's die ook uitzendkracht zijn hoef je ook niet echt te rekenen. Het vaste personeel had wel vaker conflicten en ze namen het sneller op voor hun collega's.''

D. (28) werkt fulltime als voorman in een loods, en geeft samen met een collega leiding aan een team van 15 tot 20 order-pickers. Het bedrijf waar hij werkt gaat sluiten.

,,Ik ben uitzendkracht voor een vestiging van Randstad in Amsterdam-West. Ze lenen mij uit aan een Randstad afdeling in ons bedrijf dat weer samenwerkt met het uitzendbureau Capac (ook onderdeel van de Randstad Holding), dat gespecialiseerd is in de logistiek. Als voormannen zijn we verantwoording verschuldigd aan onze ploegbazen en aan onze afdelingsmanager. In totaal bestaat onze afdeling uit zo'n 30 man van totaal 150 in de hele loods. Ik werk nu zo'n anderhalf jaar voor dit bedrijf waaronder een jaar als voorman, daarvoor was ik zelf ook order-picker.

Ik hoef alleen mezelf te onderhouden, en alles wat ik verdien komt uit dit werk. Hiervoor heb ik vooral gewerkt in de wegenbouw als grond-/wegwerker, ook als uitzendkracht, en daarnaast heb ik nog wel andere uitzendbaantjes gehad.

In de loods is zo'n 85 procent werkzaam als uitzendkracht. Ik heb zelf geen vast contract, maar ik krijg binnenkort wel een tijdelijk contract van het uitzendbureau voor zolang onze afdeling open blijft.

Ik heb geen moeite om rond te komen. Ik denk dat het wel moeilijker is geworden om werk te vinden voor een langere periode. Wekelijks en soms dagelijks neem ik afscheid van collega's die ontslagen worden of een andere baan hebben gevonden in verband met de sluiting van het bedrijf. Zelf ben ik over een kleine zes weken aan de beurt. Ook binnen mijn vrienden- en kennissenkring stijgt de werkloosheid, maar over mijn eigen situatie maak ik me geen zorgen.

Ik ben lid van FNV Bondgenoten maar verwacht er niet veel van. Ze staan machteloos doordat veel uitzendkrachten geen lid zijn. Voor mij is het lidmaatschap meer een principekwestie.

Bij mijn vorige baan hebben we eens een werkonderbreking gehouden - voorafgaand aan langzamer werken - om een extra collega te krijgen omdat het werk te zwaar was. Belangrijk voor ons was dat de vaste krachten en andere afdelingen de actie moreel steunden. Uiteindelijk hebben we die collega gekregen. Er kwam ook een nieuwe ploegbaas die meteen een van onze collega's ontsloeg om ons uit elkaar te halen. Namens de collega's heb ik het uitzendbureau gebeld en gezegd dat we die jongen hard nodig hebben om ons werk te kunnen doen. Ook negeerden we de ploegbaas zoveel mogelijk. Een week later was die gozer weer terug.

Ik ben wel positief over de toekomst. Door de sluiting zal ik wel ander werk moeten gaan zoeken. Ik hoop weer als voorman ergens aan de slag te kunnen gaan. Het liefst heb ik gewoon een fulltime vaste baan. Flexwerk, uitzendbureaus en al die tijdelijke contractenrommel zijn voor mij het voornaamste probleem. Ik denk dat ik namens veel van mijn collega's spreek als ik zeg dat we gewoon een vaste baan willen hebben zodat we aan een toekomst kunnen bouwen. Maar ik vrees dat dit er voor velen voorlopig niet inzit. Al zou een werkgever weer gewoon mensen vast in dienst willen nemen, dan zal dat moeilijk gaan. De uitzendbureaus hebben teveel macht.''

De welvaartsstaat voorbij?

Op zaterdag 12 februari vindt in Amsterdam het PrecairForum plaats, een forum over bestaansonzekerheid. De term precair of bestaansonzeker n of het nu is als legale of geïllegaliseerde migranten, als werkzoekenden zonder recht op een uitkering, als free-lancers, uitzendkrachten of part-timers n verwijst naar de permanente fragiliteit van je inkomen, je werk en je huisvesting.

Migranten, ongedocumenteerde en geïllegaliseerde werkers (in het bijzonder vrouwen) zijn degenen die de hardste klappen van deze groeiende 'precarisering' te verduren hebben. Institutionele discriminatie en de dreiging van detentie en uitzetting versterken de al bestaande, economische onzekerheden. De stad, het scenario van deze processen van in- en uitsluiting, wordt getransformeerd en geprivatiseerd, de publieke ruimte erodeert, de sociale huur wordt afgebroken en volksbuurten 'opgewaardeerd'.

Het PrecairForum is dus een poging ideeën en initiatieven rond deze ontwikkelingen bij elkaar te brengen, met het idee dat het niet meer voldoet om de welvaartsstaat van de jaren '70 terug te eisen, maar dat we op dit moment juist moeten vooruitkijken, de horizon verkennen, op zoek naar nieuwe strategieën voor sociaal activisme.

Op het PrecairForum willen we een aanzet geven tot discussie over deze thema's, door Nederlandse groepen bijeen te brengen die actie voeren rond de thema's migratie en precaire arbeid, flexwerk en de stad. Er komen sprekers uit binnen en buitenland om te vertellen over hun perspectieven en ervaringen, en daarnaast zullen films vertoond worden van de Precarity-dvd, met onder andere beelden van MayDay2004 in Milaan en Barcelona.

Naast een korte paneldiscussie vinden er drie interactieve workshops plaats, waarin we willen brainstormen hoe we in onze eigen steden verschillende, concrete gevechten kunnen verbreden voor een levendige sociale beweging. Met workshops over de zelforganisatie van flexwerkers, over de positie van migranten en domestic workers (ofwel werksters), en over woonstrijd en het gevecht om de ruimte in de stad. We nodigen iedereen van harte uit voor deze discussies. Op het forum zal gezorgd worden voor lunch en avondeten.

Voor meer info: www.precairforum.nl
PrecairForum, zaterdag 12 februari 2005
Plantage Doklaan 12, Amsterdam
tijd: 14.00 n 19.00 uur
toegang gratis, maar mail ajb contact@precairforum.nl om je op te geven

 

Naar boven

.

Ravage #2
4 februari 2005