● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #14

IDFA belicht terrorisme en milieu

Filmfestivals, je wordt er mee doodgegooid! Het draait hierbij in toenemende mate om de glamour en glitter. Het IDFA film- en documentairefestival, en het parallelle Shadow festival, vormen hierop een uitzondering. Hier draait het vooral om de inhoud.

tekst Ulrik van Tongeren

Tijdens het komende IDFA filmfestival van eind november in Amsterdam staat het thema milieu centraal.
'We Feed the World' van de Oostenrijkse documentairemaker Erwin Wagenhofer is een van de tien geselecteerde films voor het veelbelovende 'Green Screen' programma-onderdeel.

Deze film, die in het teken staat van de invloed van globalisering op de voedselvoorziening, komt als een mokerslag aan.Wagenhofer laat zien hoe vissers en boeren met computers het productieproces aansturen, en hoe aan de ene kant de wereld om komt in een overvloed van voedsel en aan de andere letterlijk crepeert van de honger. Met als indringendste metafoor hoe ons vee in het rijke westen het Amazonewoud oppeuzelt.

Kippen

In een razend tempo wordt dit immense biosysteem platgebrand om plaats te maken voor de teelt van soja, waarmee ons vee weer wordt vet gemest. En dan wordt in deze documentaire nog niet eens melding gemaakt van het feit dat Brazilië bezig is om de grootste veestapel van de wereld te kweken om de concurrentie aan te kunnen gaan met onze veeboeren.

Er wordt overigens genoeg feitenmateriaal gepresenteerd om te onderstrepen wat er allemaal gebeurt met de kweek van de tomaat, de soja en de industriële visvangst. Met als ultieme harteloosheid de bioindustrie, briljant verbeeld door het tonen van de levenscyclus van de kip. Van kuikentje op de lopende band tot braadstuk voor onze koekenpan. Huiveringwekkend is dit fragment, het zou eigenlijk regelmatig op onze tv-schermen vertoond moeten worden om ons wakker te schudden.

Maar de meeste feiten die in de documentaire aan de orde komen wisten we al. Het is juist het talent en de hardnekkigheid van een documentairefilmer als Wagenhofer, die deze feiten en verbanden in elkaar weet te vlechten, dat het leidt tot een indringend en beklijvend betoog. 'Our Daily Bread' van de Oostenrijker Nikolaus Geyrhalter behandelt hetzelfde onderwerp en zou wel eens een interessante aanvulling op 'We Feed the World' kunnen zijn.

Spijkerbroeken

Een andere documentaire die bange vermoedens bevestigt, is 'China Blue' van Micha Peled. Op de een of andere manier heeft deze documentairefilmer toestemming gekregen om te filmen in een Chinese spijkerbroekenfabriek. Bekend feit is dat onze mobieltjes, dvd-spelers en spijkerbroeken spotgoedkoop kunnen zijn omdat ze geproduceerd worden in China, en dat dit economische Aziatische wonder gegrondvest is op goedkope arbeid.

Zo worden in de betreffende fabriek spijkerbroeken gemaakt door grotendeels jonge vrouwen, die werkdagen van 18 tot 20 uur maken voor een hongerloontje. Dat gebeurt omdat het wettige minimumloon ontdoken moet worden om een goedkoop product aan het westen te kunnen leveren. Het lijkt bijna slavenarbeid volgens de strenge tucht die in China normaal schijnt te zijn. En deze fabriek is nog een van de beteren... Minutieus heeft de regisseur het reilen en zeilen van de fabriek gevolgd, en ook nog eens de schaarse vrije tijd van de tamelijk schattige jonge werkneemsters getoond. Gekomen van het platteland zijn ze allang blij om werk te vinden, om zodoende het thuisfront in hun schamele levensonderhoud te voorzien.

Terrorisme

Dat niet alle documentaires een hoog niveau kunnen halen is duidelijk. Hopelijk zijn in de belangrijke sectie 'Terrorisme' betere bijdragen te vinden dan het Canadese 'Our Own Private Bin Laden' en de Japanse documentaire 'Media Jihad'. Dit zijn teleurstellende, oppervlakkige bespiegelingen over het terrorisme en de media. Een enorme hoeveelheid feitenmateriaal in een hijgend tempo bijeen brengen, zorgt niet onmiddellijk voor een onthullende confrontatie met de gruwelijke werkelijkheid van het internationaal terrorisme. Toch geeft Media Jihad wel een mooi overzicht van de honderden internetsites waar terreurorganisaties hun gevaarlijke boodschappen de cyberspace insturen. Dat dergelijke propaganda gewoon ook nog via video's en dvd's verkocht kan worden in islamitische boekwinkels, zorgt ook al niet voor een goede nachtrust.

Bovendien is er tijdens IDFA 2005 een avondvullend programma, georganiseerd door Mediamatic, over de manier waarop terroristen de nieuwe media gebruiken om aandacht te krijgen voor hun acties. Zulke bijeenkomsten vormen ook een belangrijk onderdeel van het film- en documentairefestival, evenals de gesprekjes met de filmmakers na afloop. Dat kunnen soms confronterende ontmoetingen zijn met het publiek.

Schaduw

De zesde editie van het Shadow Festival vertoont documentaires die even iets anders zijn dan de gemiddelde die op IDFA wordt vertoond. Het is te simpel om te stellen dat het IDFA mainstream documentaires voor het voetlicht brengt en het Shadow de experimentele tegenhanger. De typische Shadow films zijn net iets scherper, ongewoner en onvoorspelbaarder.

Prachtig voorbeeld hiervan is 'Malerei Heute' van Stefan Hayn en Anja-Christin Remmert. Deze 60 minuten durende productie toont een groot aantal aquarellen van billboards in Berlijn in de periode 1998-2005. Ondersteund en soms tegengewerkt door een bombastisch commentaar over de politieke en sociale toestand in dit tijdsgewricht in Duitsland. Feitelijk geven deze schilderijen al genoeg informatie en sfeer van het hedendaagse Berlijn weer. Maar de immense overdaad van visuele en gesproken informatie maken Malerei Heute juist zo fascinerend. Filmmakers met een 'boodschap' hebben de neiging om hun werk zo vol mogelijk te stoppen met informatie en duiding. Dat geeft niet, maar dat kan de bezichtiging van een dergelijk product tot hard werk maken. De exodus van Nederlandse filmscribenten tijdens een voorvertoning van deze film was dan ook voorspelbaar en voorbarig, want Malerei Heute is zeer de moeite waard.

Voor het Shadow festival geldt dat je je er even moet inwerken, maar dat betaalt zich terug. Bij schitterende kleinoden als 'Who Is Zdenko Buzek?' en 'Amazons' is dat niet nodig. Dat zijn betoverende, bedrieglijk simpele verbeeldingen van een Oost-Europese werkelijkheid.

www.idfa.nl
www.shadowfestival.nl

Naar boven