● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #14

Arbeiders halen overwinning op fastfoodbedrijf

Tomatentelers in Florida kwamen in opstand tegen misstanden binnen hun bedrijf en dwongen fastfoodbedrijf Taco Bell op de knieën. In oktober bezocht een delegatie van de arbeiders ons land. ,,Je moet zorgen dat je het steentje in de schoen van je tegenstander bent, dat je hem telkens op een andere manier weet te raken'', aldus Lucas Benítez.

tekst Dirk Kloosterboer

De landarbeiders in Immokalee, Florida, moeten twee ton tomaten plukken om vijftig dollar te verdienen. In de stralende zon doen ze rennend hun zware werk, omdat ze anders niet genoeg verdienen om rond te kunnen komen. De tomatenplukkers krijgen geen toeslag voor overwerk en ook geen ziektekostenverzekering. Als ze ziek worden, missen ze een dag salaris en zitten ze ook nog eens met de kosten van de arts opgescheept.

Werknemers die voor hun rechten opkomen, worden geconfronteerd met intimidatie die soms gepaard gaat met fysiek geweld. Zo werden bij een werknemer de knieën verbrijzeld met een hamer. Bij sommige bedrijven is sprake van regelrechte slavernij. De arbeiders zitten hier op een afgezonderde lokatie, omringd door bewakers met geweren.

In 1996 werd een 17-jarige werknemer in elkaar geslagen nadat hij zijn werk wilde onderbreken om water te drinken. Uit woede over het incident trokken vijfhonderd werknemers met het bebloede shirt van het slachtoffer naar de woning van de koppelbaas. Die kon de daaropvolgende weken geen werknemer meer krijgen.

Cent extra

Ruim tien jaar voeren de werknemers in Immokalee nu actie om betere arbeidsvoorwaarden af te dwingen. Ze staakten, demonstreerden bij fastfoodrestaurants, organiseerden een boycot, voerden processen, hielden een hongerstaking en lieten van zich horen via de media.

Op 8 maart dit jaar wist de Coalition of Immokalee Workers (CIW) een historische overwinning te behalen. Fastfoodbedrijf Taco Bell betaalt voortaan een cent extra per pond tomaten. De telers moeten dit bedrag direct doorbetalen aan de tomatenplukkers, wat er in de praktijk op neerkomt dat ze 75 procent meer gaan verdienen. Tomatentelers die zaken willen doen met Taco Bell moeten voortaan de mensenrechten van hun personeel respecteren. Verder moeten ze inzicht geven in hun personeelsadministratie, zodat valt te controleren of ze zich aan hun afspraken houden.

Oktober jl. maakte een delegatie van de CIW een tour door Europa, om contacten te leggen met mogelijke bondgenoten en om ervaringen uit te wisselen. Op uitnodiging van Marijke Bijl van OKIA, een organisatie die zich inzet voor illegale werknemers, deden ze ook Nederland aan.

,,Wat Immokalee nodig had, is rechtvaardigheid'', zo vertelt Lucas Benítez, een gekozen staflid van de CIW. Het probleem was alleen dat het bijna onmogelijk was om de tomatentelers zo ver te krijgen dat ze beter om zouden gaan met hun personeel. ,,Het was alsof een onzichtbare hand druk uitoefende. Die hand, dat zijn de multinationals die het merendeel van de producten opkopen'', aldus Benítez.

Machtspositie

Delegatielid Amanda Shanor, werkzaam voor een mensenrechtenorganisatie die een prijs heeft toegekend aan de CIW, legt uit dat de agrarische markt wordt beheerst door multinationals die de materialen aanleveren en de producten afnemen.

Shanor: ,,Fastfoodbedrijven beheersen zo'n groot deel van de markt dat ze hun wil kunnen opleggen aan de agrarische bedrijven. Bedrijven als tractorfabrikant John Deere en zadenproducent Monsanto hebben een vergelijkbare machtspositie. De enige manier waarop de agrarische bedrijven hun kosten kunnen drukken, is door de personeelskosten zo laag mogelijk te houden.''

Uit deze analyse trok CIW de conclusie dat het geen zin heeft om je alleen maar op de agrarische bedrijven te richten. ,,Als je iets voor elkaar wilt krijgen, moet je je richten op de multinationals die de markt beheersen en die het gedrag van de agrarische bedrijven dicteren'', aldus Shanor.

Min of meer toevallig kwam de CIW er achter dat veel tomaten uit de regio worden opgekocht door Taco Bell. Aanvankelijk besloot men om Taco Bell te wijzen op de wantoestanden bij de tomatentelers: met zulke bedrijven zou de fastfoodgigant toch geen zaken willen doen?

Taco Bell reageerde echter niet, waarop CIW campagne ging voeren. De CIW vormde coalities met studenten, die een belangrijke doelgroep vormen voor het fastfoodbedrijf. Studentenorganisaties gingen onder het motto 'Boot the Bell' actievoeren om te zorgen dat de Taco Bell-restaurants op de campussen werden vervangen door andere bedrijven. ,,Men wilde niet dat het restaurantpersoneel de dupe zou worden van de acties. De inzet was daarom dat zij een baan zouden krijgen bij het restaurant dat de plaats van Taco Bell in zou nemen.''

Hongerstaking

Geleidelijk aan begonnen de acties vruchten af te werpen. Op 21 campussen werd Taco Bell door een ander restaurant vervangen. Naast de studenten werd ook samengewerkt met kerkelijke organisaties, lokale vakbondsafdelingen en enkele politici. Zo verbond oud-president Jimmy Carter zijn naam aan de campagne van de CIW.

De acties op de campussen werden aangevuld met een hongerstaking voor de deur van het hoofdkantoor van Taco Bell in Irvine. Aan deze hongerstaking werd meegedaan door twee boeren met een familiebedrijf, die evenzeer te lijden hebben onder de druk van de multinationals. Uiteindelijk gaf de hongerstaking de doorslag voor Taco Bell om met de CIW te gaan onderhandelen.

Deze onderhandelingen sleepten zich nog jaren voort voordat het resultaat kon worden binnengehaald. Ondertussen gingen de acties door. Benítez: ,,Je moet zorgen dat je het steentje in de schoen van je tegenstander bent, dat je hem telkens weer op een andere manier weet te raken.''

Sommige solidariteitscampagnes gaan een beetje over de hoofden van de werknemers heen. Dat is bij de CIW niet het geval, het organiseren van werknemers vormt juist de kern van hun werk. Dat is niet gemakkelijk. Zo is het in de staat Californië voor landarbeiders en huishoudelijke hulpen verboden om een formele vakbond op te richten.

Veel werknemers zijn immigranten uit landen als Mexico, Guatemala en Haïti. Ze wisselen regelmatig van baan en maken daarbij ook vaak de overstap naar andere sectoren, zoals de bouw en het toerisme. Dit betekent dat telkens weer nieuwe lichtingen werknemers georganiseerd moeten worden.

Illegalen bevinden zich bovendien in een kwetsbare positie, omdat ze het risico lopen om het land uit te worden gezet. ,,Toch is het nog moeilijker om werknemers te organiseren die een tijdelijke werkvergunning hebben om bij één bepaalde werkgever te werken. Zij hebben meer te verliezen'', aldus Benítez.

De CIW gaat huis-aan-huis bij mensen langs om ze bij de organisatie te betrekken. Ook wordt er gebruik gemaakt van een eigen radiostation en worden er wekelijkse bijeenkomsten georganiseerd. De leden komen ook vaak met praktische problemen naar de organisatie, bijvoorbeeld als een werkgever niet het afgesproken loon betaalt.

Zapatistas

Naarmate de organisatie successen wist te boeken, groeide ook de onderlinge solidariteit onder de werknemers. De stafleden van de CIW worden door de leden gekozen. Ook werken ze een deel van het jaar op het land, om het contact met de werkvloer niet te verliezen.

De manier waarop de CIW te werk gaat is ingegeven door buitenlandse ervaringen, zoals die van de Zapatistas die in het Mexicaanse Chiapas in verzet kwamen tegen de overheid. ,,Door onze contacten wisten we al in een heel vroeg stadium wat er in Chiapas aan de hand was'', vertelt Benítez. ,,Alles wat er in Immokalee gebeurt is een mix van de ervaringen die we uit onze moederlanden mee hebben genomen en de omstandigheden die we in Florida tegen zijn gekomen.''

De overwinning op Taco Bell is een eerste stap. Het restaurant is een grote speler op de fastfoodmarkt, maar zeker niet de enige. Er wordt nu gewerkt aan plannen om campagne te gaan voeren tegen een andere afnemer van tomaten, bijvoorbeeld McDonald's, Burger King of Subway. De CIW roept haar medestanders nu al op om protestbrieven te sturen aan de directeuren van deze bedrijven. Brieven uit Europa zijn ook zeer welkom.

,,Voor deze bedrijven is het geen enkel probleem om de tomatenplukkers iets beter te betalen'', zegt Amanda Shanor. De loonsverhoging kost Taco Bell 100.000 dollar per jaar, een bedrag dat verwaarloosbaar is voor zo'n groot bedrijf. ,,Ze zijn bang dat andere groepen straks ook een beter salaris gaan eisen. Zoals de werknemers in de vleesverwerking en het personeel in de restaurants.''

Informatie over de Coalition of Immokalee Workers is te vinden op www.ciw-online.org. Op deze website staat ook informatie over de brievenactie tegen fastfoodbedrijven. Onlangs publiceerde PICUM het rapport 'Ten Ways to Protect Undocumented Migrant Workers', waarin aandacht wordt besteed aan de CIW. Dit rapport is te vinden op www.picum.org

Naar boven