● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #11

Differentiatie Wassenaar ongewenst

Een utopie van het hier en nu, een bruisende vrije ruimte moest het worden. Actiekamp Somewhere in Wassenaar, dat door Woonstrijd! werd georganiseerd, groeide tijdens de eerste anderhalve week van augustus uit tot een samenkomst van vele talenten, en een explosie van prikkelende gebeurtenissen.

tekst David

Behalve dat er met uiterst simpele maar doeltreffende acties een papegaaienmediacircus in werking werd gesteld, waarbij het huisvestingsbeleid op ironische wijze onder vuur werd genomen, bleken bijna alle andere aspecten van de krakersbijeenkomst minstens zoveel bij te dragen aan de enthousiaste en inspirerende sfeer in en rondom het actiekamp.

Somewhere moest als een verrassing voor onder meer minister Dekker van Volkshuisvesting komen. Midden in de zomer, op een moment dat eigenlijk alles stil ligt in politiek Nederland. Een ideaal moment voor een leuke provocatie, zo was het idee. Uitgangspunt hierbij was het beleid waarbij op grote schaal sociale huurwoningen worden gesloopt in 'achterstandswijken' in het kader van differentiatie.

Om een gezondere mix tussen arm en rijk te bewerkstelligen worden grote groepen mensen gedwongen te verhuizen. Klinkt leuk zo'n mix, maar het beleid wordt selectief uitgevoerd. Want wanneer wordt dezelfde logica toegepast op rijke wijken? Nooit dus, is het weinig verbazingwekkende antwoord. En dus werd het plan opgevat om in de Wassenaarse villawijk waar ook de minister woont, een aantal panden te gaan kraken, een actiekamp in te richten en er een week lang te verblijven.

Vragen

Met dit voornemen kwam er uiteraard een stortvloed aan andere vragen boven drijven. Hoe zet je zoiets op en met welke doelstellingen? In de eerste plaats stond voorop dat het kamp plaats zou vinden in het kader van het protest tegen het huidige huisvestingsbeleid. De acties die eerder door actiegroep Woonstrijd! werden gevoerd, waren echter zo opgezet dat steeds onderlinge verbanden werden aangegeven tussen schijnbaar losstaande onderwerpen.

Met het actiekamp wilden we in ieder geval ook zien hoe we aan deze praktijk, deze manier van politiek activisme, een vervolg konden geven. Maar bij het organiseren van het kamp kwamen meer aspecten kijken. In de voorbereiding is daarom gelet op de ervaringen die anderen hadden opgedaan met voorgaande actiekampen in het buitenland.

Hieruit kwam naar voren dat het goed regelen van de 'infrastructuur' een voorwaarde is voor de kans van slagen van de acties vanuit het kamp. Ook uit eigen ervaring is in het verleden gebleken dat er vaak onnodig lange vergaderingen plaatshadden die niet bepaald bevordelijk waren voor sfeer noch actie.

Bij de opzet van het kamp werd daarom uitgegaan van de immanente waarde van elk praktisch aspect van het kamp. Dat klinkt ingewikkeld, maar komt erop neer dat vergaderen niet zonder meer belangrijker is dan koken of actievoeren. En ook dat het een invloed heeft op het andere. Vergaderen mag kortom niet al het andere onmogelijk maken.

Uitgaande van de mogelijkheden die elke activiteit uitsluit of juist mogelijk maakt, werd er een verdeling van de verschillende werkzaamheden op het kamp gemaakt. Gelovend in de kracht van samenwerking en het bundelen van talenten zouden mensen binnen deze werkgroepen vooral zelf aan de slag kunnen gaan met datgene waarvoor de werkgroep was ingericht. Somewhere mocht daarmee niet consumeerbaar worden.

Bezetting

Alsof een bom tot ontploffing werd gebracht, buitelden de gebeurtenissen over elkaar heen vanaf het moment dat de twee panden - een verwaarloosde boerderij en een villa - in Wassenaar met ongeveer vijftig mensen (fietsers uit Haarlem en Amsterdam) werden gekraakt. De lokale politie wist niet helemaal hoe te reageren en probeerde midden in de nacht van vrijdag 29 juli de krakers te vorderen de boerderij te verlaten. Na orders van het hoofdbureau moest een woeste hoofdagent zich echter terugtrekken met zijn collega's.

De eerste dagen, nog voordat het kamp 'officieel' begon, werden gebruikt voor het aanbrengen van de infrastructuur. De schuur van de boerderij die aanvankelijk vol met teringzooi lag, was binnen een dag leeg. Er werden tafels gebouwd, een keuken ingericht, de tuin bij de villa werd ontdaan van overdadige begroeiing, een zelfgebouwde windmolen werd geïnstalleerd en ga zo maar door. En niet onbelangrijk; de eigenaresse van de boerderij was na enig aarzelen helemaal op onze hand!

Het fortuin was wat dat betreft met ons. In het eerste persbericht na de kraak werd gesteld dat Woonstrijd! van mening was veranderd en nu geheel gelovend in differentiatie minister Dekker een handje kwam helpen. Hierop reageerden al een aantal media, waarvan sommigen de ironie achter de actie en het persbericht begrepen en anderen weer helemaal niet.

Op voorspelbare vragen of er nog meer panden gekraakt zouden worden, werd stelselmatig geantwoord met een vaag 'dat laten we in het midden.' De burgemeester van Wassenaar was daarop zo vriendelijk lokale politici te verzoeken geen contact met de krakers op te nemen, en eigenaren van leegstand vastgoed op het hart te drukken zelf maatregelen te nemen. Dat werd opgepikt door het ANP en daarmee door het hele mediacircus.

Buurtonderzoek

Vanaf dat moment werd er qua acties voortgebouwd op het ingezette verhaal. De villawijk diende als een decor voor een toneelstuk dat nog een week lang zou duren. De aftrap hiervoor werd genomen met een buurtinspectie op 4 augustus. Met ongeveer tien 'inspecteurs' en journalisten van de NRC en Radio 3 werd er door de wijk gewandeld op zoek naar antwoorden op vragen als 'Wordt deze woning nog wel bewoond?' en 'Voldoet deze woning nog wel aan de eisen van deze tijd?'

Onderzocht werd of er niet mogelijkheden waren voor sloop van enkele ouderwetse villa's en voor nieuwbouw van sociale huurwoningen. Voordat er echter conclusies getrokken konden worden, stond de politie al paraat. Perfecte timing, veel gevoel voor PR; vier personen die zich niet wensten te legitimeren werden opgepakt. Daarop werd de politie vriendelijk bedankt voor hun bijdrage die bevestigde dat er een groot verschil in behandeling bestaat tussen buurtinspecteurs in rijke en arme wijken.

De zaterdag erop werd er het startsein gegeven voor de 'herontwikkeling' van de villawijk waarbij twee bouwkavels geselecteerd waren voor de bouw van 32 sociale huurwoningen. 'Grootschalige sloop van bestaande doch hopeloos achterhaalde villa's zal daarna noodzakelijk zijn om de buurt richting de gewenste differentiatie te dwingen', zo heette het.

Daaropvolgend vond op maandag 8 augustus een Food not Bombs actie plaats (het uitdelen van gratis voedsel vervaardigd van bruikbare weggooiprodukten) voor de 'nieuwe armen' van Wassenaar, gevolgd door een marketingactie van het nieuw opgerichte antikraakbureau FastGood op dinsdag.

Koffie met Dekker

'FastGood is een antikraakorganisatie die de belangen van vastgoedeigenaren met leegstandsproblemen als geen ander aanvoelt, en dolgraag inspringt op de nu ontstane vraag in Wassenaar (...) Door elke huurbescherming af te nemen, en volgzaamheid van 'bewoners' op alle mogelijke manieren te bevorderen weet FastGood keer op keer de belangen van vastgoedeigenaren als geen ander te behartigen', zo werd gemeld in hun persbericht. Reacties varieerden van 'FastGood? ... I don't like that', het begrijpen van de grap tot het zenden van een e-mail of er inderdaad nog woonruimte te bewaken was.

Tot slot werd die dag nogmaals langs gegaan bij buurvrouw Dekker, om haar voor de camera een aantal vragen te stellen. Eindelijk, na dagen aanbellen, kwam ze dan naar buiten. Resoluut deed ze het voorstel om de laatste dag van het actiekamp op de koffie te komen en 'eens inhoudelijk argumenten uit te wisselen.'

En zo kwam er een heel circus van journalisten, adviseurs, bewakers, een burgemeester en een verantwoordelijk minister richting de gekraakte villa. In de inhoudelijke discussie die toen, onder het genot van een fijne krakeling, volgde maakte Dekker onmiddellijk duidelijk principieel tegen kraken te zijn. Iets dat ze herhaalde tegenover de toegestroomde pers.

In reactie hierop werd gesteld dat zo'n ideologisch ingegeven stellingname weinig met de praktijk te maken heeft, een praktijk waarin tegenwoordig gezinnen gedwongen worden naar kraakspreekuren te komen. Verder werd kritiek geuit ten aanzien van het verdwijnen van een groot deel van de sociale huursector in korte tijd, het gebrek aan goedkope nieuwbouw, gedwongen verhuizingen. Met als resultaat dat na het gesprek de standpunten mogelijk nog lijnrechter tegenover elkaar stonden.

Inspirerend

We sloten het actiekamp af in de overtuiging dat meer actie noodzakelijk is maar dat daar tevens een goede aanzet voor is gegeven met het actiekamp. Behalve dat er met veel ironie, ook jegens de media, een uitgebreide verslaggeving werd afgedwongen, droegen ook alle andere aspecten bij aan een inspirerende sfeer op het kamp.

Van een strikte scheiding tussen intern en extern kon je niet spreken. Gedurende de week werd het steeds moeilijker voor journalisten om het enthousiasme en de inventiviteit binnen het actiekamp te omzeilen. Dit onderstreept dat zorg en waardering voor de verschillende onderdelen van het kamp, gecombineerd met een brede participatie en een non-consumptieve invulling, slechts kan bijdragen aan een inspirerende praktijk waarin concrete dingen tot stand komen.

Het is kortom een manier van werken waarbij er enerzijds terug gekeken kan worden op een behaald succes en anderzijds uit wordt gezien naar volgende acties.

David is medewerker van Actiegroep Woonstrijd! Website: www.woonstrijd.org

Naar boven