● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #11

Africa in the Picture

Op het filmfestival Africa in the Picture worden dit jaar dertig speelfilms vertoond. Korte films en documentaires, afkomstig uit het Afrikaanse continent en de Afrikaanse Diaspora. Dat laatste houdt in films uit Noord- en Zuid-Amerika, Europa, Suriname en het Caribisch gebied.

tekst Ulrik van Tongeren

Onder de wervende term 'Celebrating Difference' worden de verschillen tussen al die culturen, maar ook de overeenkomsten belicht. Alleen al Afrika als continent is niet onder een noemer te vangen. Dat tekent de grenzeloze diversiteit van culturen en de invloed van dergelijke cultuuruitingen. En dat heeft allemaal onvermijdelijk invloed op onze westerse cultuur.

In de sectie 'Maghreb in the Picture' bijvoorbeeld, staat het werk centraal van vrouwelijke filmmakers die grensverleggende documentaires en speelfilms gemaakt hebben over reëel sociale kwesties, die ook in onze Europese contreien spelen.

Taboe

Le Plafond De Verre van Yamina Benguigui bijvoorbeeld gaat over de dochters van immigranten die de Franse arbeidsmarkt proberen te betreden, maar merken dat ze nog steeds als buitenstaanders behandeld worden en daardoor weinig kans maken om daadwerkelijk mee te doen in de Franse samenleving.

Eindelijk is ook de Marokkaanse speelfilm Les Yeux Secs (2003) van regisseuse Narjiss Nejjar in Nederland te zien. Haar speelfilmdebuut heeft een overrompelende kracht. Gesitueerd diep in het Rif-gebergte betreft de handeling een van de grote taboes van de Marokkaanse samenleving; de prostitutie, een onderwerp waar maar niet over gesproken kan worden.

De film gaat over een groep vrouwen die zichzelf prostitueren, omdat ze gewoonweg geen andere manier zien om te overleven in de barre omstandigheden van het platteland. Bij uitbreng in Marokko kwam de film in een politieke storm terecht die in gang werd gezet door een streng islamitische politicus die alle middelen uit de kast haalde om de film uit de theaters te verwijderen. Gelukkig werd dat door een minister voorkomen. Daaruit blijkt dat censuur niet vanzelfsprekend meer is in een islamitisch land als Marokko, een natie waar toch grote veranderingen plaatsvinden.

Burgeroorlog

Iets heel anders is Un Héros van de Angolese regisseur Zézé Gamboa, een film die evenzeer een aangrijpende sociale kwestie aanstipt. Na een 25 jaar durende burgeroorlog moet er aan de heropbouw van Angola gewerkt worden. Dat houdt in dat vele door de oorlog geestelijk en lichamelijk beschadigde mensen weer ingepast moeten worden in de samenleving.

Hoofdpersoon van de film is een oorlogsheld die een been verloor, en met alle macht vecht om niet definitief in de goot terecht te komen. De rol die zijn door straatjochies gestolen beenprothese speelt is tragikomisch, maar tekent wel de optimistische kracht van deze bitterzoete vertelling.

Een spannend experiment op Africa in de Picture is om de Amsterdamse wijken in te gaan met gratis voorstellingen in de openlucht, met het doel om toch ook een ander publiek dan de elite die zulke festivals normaliter frequenteert, te bereiken.

Er heerst nog steeds het hardnekkige misverstand dat Afrikaanse cinema moeilijk zou zijn, met veel ondoorgrondelijke symboliek. Niets is minder waar. Wie de Afrikaanse cinema volgt merkt al snel dat er jonge filmmakers opstaan die niet alleen toegankelijke films maken, maar ook heikele taboes niet uit de weg gaan.

Met de betaalbare videoapparatuur van tegenwoordig kunnen Afrikanen hun eigen wereld vastleggen. Omdat ze vaak in Europa gestudeerd hebben, hebben ze ook een binding met onze westerse wereld en kunnen ze zich zo beter ontworstelen aan ons paternalisme.

Africa in the Picture, van 7 t/m 11 sep in Amsterdam. Hoofdlocatie filmtheater Rialto, en van 12 t/m 18 sep in de filmhuizen in Eindhoven, Rotterdam en Den Haag. Uitvoerige informatie: www.africainthepicture.nl

Film by the Sea Toevalligerwijs heeft het komende Film by the Sea filmfestival in Vlissingen ook Afrikaanse cinema op het programma staan. Waaronder maar liefst drie films over het drama van Rwanda: Hotel Rwanda van Terry George, die al in de Nederlandse bioscopen draaide, Shooting Dogs van regisseur Michael Caton-Jones en Sometime in April van Raoul Peck. De laatste film wordt ook in Amsterdam door Africa in the Picture vertoond. Na zijn Lumumba van een paar jaar geleden heeft Peck met Sometime in April alweer een indrukwekkende en visueel oogstrelende politieke film gemaakt over een Afrikaans onderwerp. In deze film staan twee broers diametraal tegenover elkaar. De foute broer gaat als een volksmenner tekeer als radiopresentator, om na de oorlog voor een VN-tribunaal veroordeeld te worden. De goede broer worstelt met de afslachting van zijn vrouw en kinderen. De film zorgt niet voor een dergelijk opzichtige aanslag op de traanklieren als Hotel Rwanda, toch zitten er verbijsterende beelden in: vrachtwagens volgestouwd met kinderlijkjes en een meisjesschool die meedogenloos uitgemoord wordt door de opstandelingen. Film by the Sea is misschien wel het aangenaamste filmfestival in Nederland. Niet alleen omdat het festival vlak bij het strand gesitueerd is, maar vooral ook omdat de 'gewone' bezoeker hier nog welkom is. Ieder jaar zijn er vaste onderdelen zoals de competitie voor de 'Film en Literatuur Award' en een verzameling literatuurverfilmingen. Voorts hebben ze altijd een lading films die hier helaas niet de bioscoop halen. Vorig jaar werden een aantal opvallende, schitterende Tsjechische en Hongaarse films vertoond. Dergelijke films zijn blijkbaar niet commercieel genoeg voor de Nederlandse distributeurs. Opvallend onderdeel van het programma is de documentaire Borssele en de centrale van Hester Overmars die op 10 september wordt vertoond. De bewogen 30-jarige geschiedenis van deze kerncentrale wordt becommentarieerd door anti-kernenergie activisten, werknemers van de centrale en bewoners van Borssele. Ook is er ieder jaar een hoofdgast van het festival. Dit jaar is dat de belangrijke Hongaarse cineast István Szabó die een lezing zal geven. Een aantal van zijn films, waaronder zijn nieuwste Being Julia zal worden vertoond. Film by the Sea van 9 t/m 18 sep in Vlissingen. Informatie: www.filmbythesea.nl

Naar boven