● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #10

Somewhere over the rainbow

Krakers en associatief activisme

Begin augustus zal ergens in Nederland een actiekamp worden opgezet uit protest tegen de afbraak van wijken en woonrechten. Dat is volgens de actiegroep Woonstrijd! hard nodig want mensen worden momenteel gedwongen te verhuizen terwijl vluchtelingen, studenten en sociale huurders worden geconfronteerd met malafide praktijken van vastgoedeigenaren.

Tekst David Vervoort

In het afgelopen halfjaar was er volop aandacht voor een immer terugkerend thema in de Nederlandse politiek; de volkshuisvesting. Nadat minister Dekker haar plannen voor de liberalisering van een belangrijk deel van de huurmarkt bekend maakte, buitelden actiegroepen, belangenverenigingen en politieke partijen over elkaar heen om hun afkeer van de plannen kenbaar te maken. Aan de sociale huisvesting mag niet getornd worden, vrije marktwerking zou niet moeten gelden voor een beschermd deel van de huisvesting.

Voor een deel lijkt de kritiek ingegeven door het feit dat met het voorgestelde beleid met name de middeninkomens een stijging van de woonlasten in het vooruitzicht wordt gesteld. Zowel lokale als landelijke leden van de PvdA, een partij die in de jaren '90 medeverantwoordelijk was voor de verzelfstandiging van woningbouwcorporaties, nam het hoogste woord in het protest tegen de huurplannen. Ook het CDA was, onder druk van de huurdersverenigingen, kritisch over de plannen die op het verkeerde moment (tijdens een recessie) ingevoerd zouden worden. De plannen leken daarmee van de baan.

Motie kraakverbod

In dezelfde periode dat minister Dekker haar huurplannen voor het eerst presenteerde werd er ook door CDA-kamerlid Sterk en haar LPF-collega Van As een motie ingediend die minister Dekker ertoe moest aanzetten het kraken te verbieden. Dit nadat een eerdere motie van Ten Hoopen (CDA), die het verbieden van het kraken van bedrijfspanden tot doel had, niet tot het gewenste resultaat had geleid.

In de nieuwe motie wordt gepleit voor een algeheel verbod op kraken. Interessant genoeg werd, doordat nu de motie in het kader van huisvesting in plaats van economische zaken werd besproken, het kraken door de politici in direct verband gebracht met een 'maatschappelijk verwerpelijk' fenomeen als leegstand. In de motie wordt expliciet gesteld dat er moet worden gekeken naar nieuwe instrumenten voor gemeenten om leegstand tegen te gaan en het verhuren van leegstaande panden voor eigenaren te vergemakkelijken.

Impliciet geven de zelf verklaarde tegenstanders hiermee toe dat kraken een belangrijke functie heeft in het bestrijden van leegstand in tijden van woningnood. Op principiële gronden zijn zij echter tegen de inbreuk op het particuliere eigendom dat volgens hen wordt gepleegd door krakers.

Reactie

In reactie op het voorstel zijn we met krakers uit het hele land bij elkaar gekomen om te kijken hoe we het beste konden reageren op de nieuwe dreiging. In plaats van een defensieve houding aan te nemen, deelden velen de overtuiging dat juist met de nieuwe motie en de plannen van minister Dekker er mogelijkheden liggen het huisvestingsbeleid aan te vallen en daarmee ook het kraken te behoeden voor een algehele criminalisering.

Met een aantal acties in verschillende steden hebben we getracht de gescheiden onderwerpen inhoudelijk met elkaar in verband te brengen. In het kort komt het er op neer dat de dreigende liberalisering van minister Dekker slechts in het voordeel zal uitvallen van vastgoedeigenaren, hetgeen ook bij de uitvoering van de motie van Sterk en Van As - waarbij expliciet een afbraak van de rechten van tijdelijke huurders wordt voorgesteld - het geval zal zijn. Woningzoekenden aan de 'onderkant' van de samenleving zullen hiervan volgens ons de klos worden.

Nadat zowel de plannen van Dekker als ook het kraakverbod op de achtergrond verdwenen, zijn we verder gegaan onder de naam actiegroep Woonstrijd! Er is een artikel verspreid waarin wordt ingegaan op een breed scala aan ontwikkelingen rondom het thema huisvesting. In de tekst, die via de website van de actiegroep te lezen is, wordt na een korte historische inleiding een verband geschetst tussen fenomenen als de afbraak van de sociale woningbouw, antikraak, gentrification, precariteit, tijdelijke verhuur en woonconsumentisme.

Door met tenten tijdelijk publieke plaatsen te bezetten hebben we getracht de gemeenten ertoe aan te zetten om niet in te stemmen met de huurplannen van Dekker, en juist te protesteren tegen de verdere afbraak van de sociale huursector. De keuze voor een tijdelijke bezetting met tenten werd ingegeven door de analyse dat de afbraak van de sociale huisvesting in Nederland, het terugtreden van de overheid, en de verzelfstandiging van woningbouwcorporaties steeds meer tijdelijke, precaire vormen van huisvesting tot gevolg hebben gehad.

Verbanden

De acties die tot nu toe, gevoerd onder de naam Woonstrijd!, zijn wat mij betreft juist interessant vanwege de verbanden die er steeds gelegd worden, en belangrijker, potentieel nog gelegd kunnen worden.

Door tussen steeds weer schijnbaar losstaande onderwerpen verbanden te schetsen, en kenbaar te maken dat de woonsituatie van illegalen bijvoorbeeld in een zelfde of overlappende omgeving, een milieu, plaatsvinden als de verzelfstandiging van woningbouwcorporaties, breek je in de eerste plaats met het individualisme dat wordt veroorzaakt door steeds verdergaande specialisering en afbraak van sociale verbanden waarbij het individu niet in een omgeving, maar geheel geïsoleerd rationele keuzes maakt.

Dit rationalistische denken ligt ten grondslag aan (onder meer) het neoliberalisme, en is geënt op een micro-economisch model dat uitgaat van een (absoluut) rationeel handelend individu. Het hanteren van dit idee als basis voor handelen leidt volgens mij tot verschijnselen als genetische manipulatie (GM). Het nut en de werking van de productie van een soort plant wordt gereduceerd tot een geïsoleerd proces waarbij een aanpassing van DNA rationeel bezien tot vooruitgang zou moeten leiden.

Op dit moment wordt er bijna verbaasd gereageerd op berichten dat in landen als China en India op grote schaal 'illegaal' genetisch gemanipuleerde gewassen worden verbouwd. Volgens mij illustreert dit het complete gebrek aan een inachtneming van het diffuse en complexe karakter van een omgeving waarin GM-techniek wordt toegepast.

Proletariaat

Het model dat over het algemeen tegenover dit specialistische en technocratische denken wordt gesteld, gaat uit van een totaalkritiek, waarbij de sociale werkelijkheid als één samenhangend systeem moet worden beschouwd. De ideologie vormt hierbij een denkraam waarbinnen alle aspecten van de werkelijkheid een plaats krijgen.

Binnen de marxistische traditie, die als een poging tot totaalkritiek kan worden beschouwd, leidt dit mijn inziens tot vele vormen van ongewenst reductionisme. Alle ontwikkelingen in een samenleving worden in feite terug beredeneerd op de ontwikkeling van de (kapitalistische) economie en de economische verhoudingen. Op basis van deze verhoudingen wordt dan ook verzet verwacht van de historisch aangewezen economische klasse; het proletariaat.

De proletariërs aller landen is de afgelopen eeuw echter regelmatig verweten een 'vals bewustzijn' te hebben. Dit is volgens mij symptomatisch voor het (desnoods met geweld) in willen passen van individuen en particuliere fenomenen in het totaalbeeld dat men van de samenleving heeft. Voor de actiepraktijk komt het hier dan ook vaak op neer, de deelstrijd is onderdeel van een totaalstrijd. De eigenheid van een specifiek fenomeen wordt opgeofferd aan het onderdeel moeten zijn van het geheel.

Het aangeven van verbanden vanuit de singulariteit van specifieke ontwikkelingen breekt mijns inziens ook noodzakelijkerwijs met bovenstaande manier van denken en doen. Hoewel er nog lang niet een uitgewerkte manier van werken ligt, is een vormgeving van politieke actie op deze manier volgens mij gelieerd aan het ecologisch denken van iemand als de Franse psychoanalyticus en activist Felix Guattari die veel samenwerkte met de filosoof Gilles Deleuze.

Ruimtegebrek

Hoewel er in sommige activistische blaadjes nog wel eens snerend wordt gesproken over hun poststructuralistische of 'postmoderne' filosofie ('everything goes') biedt het wel degelijk vele openingen voor een activistische praktijk die zowel rijker als coherenter zou kunnen zijn. Zelf zie ik daarom een soort associatief activisme voor me, waarmee een antwoord kan worden gegeven op de discussie over deel- en totaalstrijd.

We zetten binnenkort dan ook van 3 t/m 10 augustus een actiekamp op, Somewhere genaamd, om in de praktijk te experimenteren met (deze) nieuwe vormen van politiek activisme. Er zal een locatie gekraakt worden ergens in Nederland waar we voor een bepaalde periode een utopie van het hier en nu, een bruisende vrije ruimte willen vormgeven waar vanuit we willen ingaan op een specifiek thema; ruimtegebruik in het algemeen en woonruimte in het bijzonder.

De ruimtelijke thematiek past bovendien goed bij het geografische karakter van de bovengenoemde filosofie. Behalve het voeren van acties, zullen er een aantal workshops worden gehouden over de strijd om (woon-)ruimte van groepen in binnen- en buitenland. Naast de meer informatieve workshops zal er ook aandacht zijn voor praktische vormen van politieke actie, reparatie, media en kunst.

Op onze website zal in de aanloop naar het actiekamp in toenemende mate informatie over de locatie, het inhoud van het programma, en andere wetenswaardigheden te lezen zijn. Voor informatie over de locatie kun je, in geval je geen internet hebt, in de dagen voorafgaand aan het kamp bovendien bellen met onderstaand telefoonnummer. Wil je een workshop organiseren, waarbij in de brede zin van het woord verbanden worden gelegd met de strijd om (woon-)ruimte, heb je actiemateriaal of kan je anderszins helpen, laat het ons weten.

check: www.woonstrijd.org
schrijf: info[at]woonstrijd.org
bel: 06-20075502

Dit artikel is geschreven op persoonlijke titel. De auteur is medewerker van kraakgroep Leiden en actiegroep Woonstrijd!

Naar boven