● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #10

'Seen that, been there, done that'

Karel Glastra van Loon vond fictie een beter middel om de wantoestanden in de wereld te beschrijven dan non-fictie. Voor de actiebeweging presenteerde hij diverse bijeenkomsten. Een hersentumor maakte eerder deze maand abrupt een einde aan zijn bestaan. Karel is 42 jaar geworden.

Karel Glastra van Loon dacht en schreef graag tegen de tijdgeest in. Toen eind jaren negentig het neo-liberale marktdenken in de mode was, schreef hij vlammende stukken over wat hij als betonrot in de samenleving beschouwde: de verwaarlozing van zorg en onderwijs, de biotechnologie, de macht van de multinationals, de steun aan de 'illegale' oorlog tegen Irak.

Ook in zijn literaire werk is hij behept met onrecht en de hoop op betere tijden. De personages in Vannacht is de wereld gek geworden (1997), De Passievrucht (1999), Lisa's adem (2001) en De onzichtbaren (2003) overkomt een hoop ellende, maar verbitterd raken ze nooit. Ze hebben een rotsvast vertrouwen in de liefde.

Met het boek de Passievrucht maakt Karel eind jaren '90 naam als schrijver. Inmiddels is het boek verfilmd (2002) en vertaald in dertig talen. Het succes veranderde hem niet, in tegendeel. Karel bleef zich belangeloos inzetten voor de goede zaak. Hij adviseerde de SP - in zijn ogen de enig overgebleven socialistische partij - op tal van terreinen. Hij werkte mee aan het SP-boek 'Atlas van de Macht' (1998) over de vijftig machtigste bedrijven in Nederland. In 2000 publiceerde hij samen met Jan Marijnissen 'De laatste oorlog', over de vraag wat er te leren valt uit de oorlog in voormalig Joegoslavië.

Naast het werk voor de SP, waarvan hij overigens bewust geen lid is geworden, verzorgde hij belangeloos de presentatie van vele activistische bijeenkomsten, zoals voor De Wereld is Niet te Koop, Keer het Tij en de Vrije Zone. Sporadisch nam hij deel aan acties, zoals een 'burgerinspectie' in 2001 van de vliegbasis Volkel waarbij ook hij werd gearresteerd.

Voorjaar 2002 benaderden we Karel met de vraag of hij voor Ravage columns wilde gaan schrijven. Na een korte bedenktijd ging hij op het verzoek in, met dit verschil dat hij geen columnist werd (,,Daar zijn er al teveel van in dit land'') maar gastschrijver. In de periode april-september 2002 publiceerden we onder meer de 8-delige serie 'Godsland'. Hierin ontrafelt Karel het doen en laten van 'de Amerikaan' in al z'n facetten. Dit naar aanleiding van de aanslagen van 11 september 2001 en de 'War on Terror'.

Ter gelegenheid van het 15-jarig bestaan van Ravage schreef hij in 2003 het artikel 'Het goede nieuws van de oorlog tegen Irak'. Hierin vraagt hij zich af of de mediaconsument wel de domme, volgevreten angsthaas is waarvoor hij zo vaak wordt aangezien. Zoals altijd is Karel Glastra van Loon ook hierover optimistisch. Ter nagedachtenis een kort fragment. Wij danken Karel voor wat hij voor ons betekent heeft.

IV

Wat wil de mediaconsument? Hij wil vertroeteld worden en behaagd. Hij wil wel opwinding, maar geen verontrusting. Het mag gerust een keertje spannend zijn, graag zelfs, maar over de uitkomst mag geen misverstand bestaan: de goeien moeten winnen en de slechten moeten verliezen n en liefst ook flink vernederd, want dat is prettig voor het eigen kwetsbare ego.

Dat is, kort samengevat, het beeld dat cultuurpessimisten ons voorhouden van de gemiddelde televisiekijker. Het is een beeld dat, paradoxaal genoeg, naadloos aansluit bij de manier waarop er door velen in medialand over de eigen kijkers en lezers wordt gedacht n al kiest men daar vanzelfsprekend iets andere bewoordingen.

Maar klopt het beeld? Is de mediaconsument de domme, volgevreten angsthaas waarvoor hij zo vaak wordt gehouden? Bestaat 'de' mediaconsument eigenlijk wel? Hebben 'de' kijkers en 'de' lezers niet al heel lang in de gaten hoe er over ze gedacht en gesproken wordt? Doorzien zij het spel niet veel beter dan algemeen wordt aangenomen?

Eind maart was ik in Italië, het land van Berlusconi. Waarom was de bevolking daar massaal gekant tegen de oorlog in Irak, terwijl de Grote Directeur zélf zijn vriend George Bush juist van ganser harte steunde n en natuurlijk niet naliet daar op al zijn eigen tv-zender kond van te doen?

Hoe kan het dat zelfs in de Verenigde Staten, waar informatie over verre buitenlanden als Irak, welhaast volledig uit de grote media is verdwenen en waar het neoliberale marktdenken over 'nieuws als product' nog veel beangstigender vormen heeft aangenomen dan hier in Europa n hoe kan het dat zelfs daar de anti-oorlogsbeweging al vóór het vallen van de eerste bommen groter was dan in de dagen van de Vietnam-oorlog?

Er is geen simpel antwoord te geven op deze vragen. Maar er zijn wel beginnen van antwoorden. En één zo'n begin is volgens mij gelegen in het simpele feit dat de mens een dier is dat leert. Toon hem tien keer hetzelfde kunstje, en de elfde keer denkt hij toch echt: 'seen that, been there, done that'.

Het is dat we inmiddels allemaal weten dat ze gek genoeg zijn om de daad bij het woord te voegen, maar anders zouden de waarschuwingen van Bush cum suis aan het adres van Syrië toch volmaakt lachwekkend zijn? Wie de mediaconsument vandaag de dag nog wil behagen, zal op z'n minst zelf blijk moeten geven van enige gezonde scepsis ten aanzien van datgene wat zo lang is doorgegaan voor 'een slimme mediastrategie', of 'goeie p.r.'

Misschien zijn 'we' wel dom, maar helemaal achterlijk zijn we inmiddels toch ook niet meer. Dat is op z'n minst ten dele te verklaren uit het enorme overaanbod aan nieuws-nieuwe-stijl: nieuws dat niet bedoeld is om beslissingen op te baseren, maar alleen maar om 'te verkopen'. In deze donkere tijden is dat toch een klein lichtpuntje.

(Bovenstaand fragment is afkomstig uit Ravage #6 van 25 april 2003. Dit en andere artikelen die Glastra van Loon heeft geschreven voor Ravage zijn terug te vinden op de website: www.antenna.nl/ravage)

Naar boven