Ravage #1
14 januari 2005

● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #1

Klem in een containerbajes op Zestienhoven

Een uitgeprocedeerde asielzoeker heeft met zijn kind bijna een half jaar gevangen gezeten in Uitzetcentrum Zestienhoven in Rotterdam. Ongehoord, daar minister Verdonk bij de opening van het complex garandeerde dat uitgeprocedeerden er maximaal 28 dagen zouden verblijven. Schandelijk, aangezien het gebouw niet is toegerust op een langdurige detentie.

Tekst Alex van Veen Foto Bas Baltus

Het is een doorsnee druilerige ochtend in december als de uit Congo afkomstige Pierrot Malumba met zijn 7-jarige zoontje op straat 'geklinkerd' wordt, in IND-kringen jargon voor het vrijlaten van een vluchteling waar verder niet langer naar wordt om gekeken. Maar voor Malumba en z'n kind breekt de zon door.

Welgeteld vijf maanden en drie weken hebben ze beiden vast gezeten in het verstikkende Uitzetcentrum Zestienhoven, gelegen op Rotterdam Airport. ,,Je moet vandaag worden voorgeleid bij de rechtbank van de IND'', had de bewaker Malumbu deze ochtend nog gemeld. ,,Welnu, je gaat niet, je bent vrij.'' De bewaker gaf te kennen er zelf ook niet zo veel van te begrijpen.

Malumba heeft een strippenkaart met vier vrije strippen en 40 euro op zak, die hij een paar maanden eerder had gekregen van een medewerker van het Autonoom Centrum. De bus brengt hen tot aan de binnenstad van Rotterdam, waar ze bij een medewerker uit het vluchtelingencircuit kunnen logeren. Uiteindelijk kunnen ze bij een vriend in Deventer terecht, de plaats waar de ellende begon.

Zonder licht

In 2001 vlucht Malumba met zijn zoontje naar Nederland, uit angst voor vervolging in Congo. Hij vraagt asiel aan, die twee jaar later afgewezen zal worden. Sindsdien verblijven Malumba en kind illegaal in Nederland, en hebben onderdak gevonden in Deventer. Op een avond in juni 2004 wordt Malumba aangehouden wegens fietsen zonder licht. Vanwege diens illegaliteit wordt hij gevangen gezet op het politiebureau.

Na tien dagen voorarrest wordt Malumba voorgeleid bij de rechtbank in Groningen. Die bepaalt dat de Congolees, die inmiddels de Nederlandse taal machtig is, samen met het kind het land uitgezet moet worden. ,,De rechter stuurde mij terug naar Congo, maar ik hem heb laten weten daar niet aan mee te zullen werken vanwege de risico's die ik daar loop'', zegt Malumba.

Om de uitzetting mogelijk te maken, worden ze ondergebracht in het Uitzetcentrum Zestienhoven (UZC). Op 23 juni wordt Malumba overgebracht naar de IND in Den Haag. Daar werd hem de keuze voorgelegd: of vrijwillig terugkeren met steun van de overheid, of onder dwang teruggestuurd worden. Malumba vertelt de rechter dan wel vrijwillig te zullen vertrekken, maar zonder hulp van de overheid. 'God bepaalt mijn leven, ik ben knecht van God', had hij eraan toegevoegd.

Malumba wordt weer overgebracht naar het UZC waar hij sindsdien bijna een half jaar samen met zijn zoontje op een speciale 'familieafdeling' in een kamer van 7 bij 3 meter verblijft. ,,We hadden geen frisse lucht, enkel air-conditioning'', vertelt Malumba. ,,'s Ochtends om 8 uur werd de kamerdeur ontgrendeld, waarna we wat heen en weer konden lopen. Om 20.45 uur ging de kamerdeur weer op slot.''

Detentierecord

Vooral voor het kind waren het vervelende tijden. Leren was er niet bij, maar hij kon wel 'spelen' met andere kinderen, ook al verbleven die naar verhouding kortere tijd in de uitzetgevangenis. In september spant de advocaat van Malumba een tweede asielaanvraagprocedure op. Aangezien de IND de laatste tijd er al niet zo happig op is om mensen terug te sturen naar Congo, met deze hernieuwde aanvraag werd dat al helemaal lastig.

Uiteindelijk worden ze 22 december op straat gezet. In een persbericht meldt het Autonoom Centrum uit Amsterdam -officieel ter ziele maar verschillende medewerkers zijn nog wel actief- op sarcastische toon dat het UZC hiermee een nieuw detentierecord heeft neergezet: '5 maanden en 3 weken !!!' Terwijl de duur van een maand toch echt het maximum zou mogen zijn, zo had Vreemdelingenzaken anderhalf jaar geleden bij de opening van het UZC beloofd.

De ervaringen van Malumba en z'n kind zijn overigens niet uniek. Half november werd bekend dat er een vrouw met haar baby drie maanden opgesloten heeft gezeten in het UZC, zonder de benodigde faciliteiten. Een beleidscoördinator van VluchtelingenWerk Nederland vertelde in een radioprogramma van de IKON dat een aantal mensen na een maand vanuit het centrum op straat zijn gezet, simpelweg omdat ze niet uitgewezen konden worden.

Onzorgvuldigheid

Uitzettingen mislukken ook herhaaldelijk. Zo is een 18-jarige uit Sierra Leone afkomstige asielzoeker na twee maanden detentie in het UZC op 15 december via Rotterdam Airport in de gevangenis beland van de luchthaven van Lagos in Nigeria. Het Autonoom Centrum verwijt de IND en de rechtbank onder meer grove onzorgvuldigheid door haar naar het verkeerde land te sturen.

De vrouw kwam eind mei 2004 per boot aan in Rotterdam, vroeg asiel aan maar werd afgewezen. De laatste twee maanden van haar verblijf in Nederland bracht zij door in het Uitzetcentrum Zestienhoven. Zij gaf te kennen dat zij de Sierra Leone nationaliteit heeft. De IND noch de rechtbank nam dit van haar aan en stelde dat zij uit Nigeria afkomstig was.

In Lagos werd zij door de marechaussee overhandigd aan de Nigeriaanse immigratiedienst die haar aanhield. Zij werd door de immigratiedienst naar de ambassade van Sierra Leone overgebracht, maar de ambassadeur weigerde haar een Laissez Passer, een eenmalig reisdocument, voor haar uitzetting naar Sierra Leone af te geven. De ambassadeur wilde geen document overhandigen voor iemand die gedwongen werd vervoerd en acht Nederland verantwoordelijk voor de ontstane situatie.

Momenteel bevindt de vrouw uit Sierra Leone zich in een wanhopige situatie. ,,Zij zit momenteel weer opgesloten zonder dat zij ooit een strafbaar feit heeft gepleegd. Geen land wil haar opnemen'', meldt Vincent de Jong van het Autonoom Centrum. De Nigeriaanse autoriteiten ondernemen pogingen om haar naar Nederland terug te sturen.

,,Het gedwongen terugsturen van mensen naar een ander land dan het land van herkomst is tegen alle regels in'', zegt De Jong. ,,De laatste tijd overkomt het steeds meer illegalen en uitgeprocedeerden die vanuit Nederland worden uitgezet en in een Afrikaans land in detentie terecht komen. Nederland is een deportatieland aan het worden.''

Zeecontainers

VluchtelingenWerk Nederland, die een spreekuur wil beginnen in het UZC, heeft daar tot nu toe geen toestemming voor gekregen. Kennelijk zit de IND niet te wachten op pottenkijkers binnen het uitzetcentrum, bestaande uit een hoge brede, grijze loods van golfmetaal, een voormalige hangar, met daarin een cellencomplex, opgebouwd uit zeecontainers.

Het complex bevat geen activiteiten als sport en recreatie. Er kan geen arbeid worden verricht. Er is geen winkel, geen bibliotheek, geen kranten. Schrijfgerei (en post vanuit het UZC) is niet toegestaan. Het luchten gebeurt in wat de gevangenen 'leeuwenkooien' noemen, metalen kooien van vijf bij tien meter verscholen achter geblindeerde hekken.

Er is (slaap-)plaats voor 198 gevangenen. Gezinnen met kinderen verblijven op een speciale afdeling, zonder mannen, behalve als deze onderdeel uitmaken van een gezin. Ook voor het overige worden mannen en vrouwen op aparte afdelingen geplaatst. Wel is er contact met mannen en vrouwen van de andere afdelingen zodra men lucht. Als luchtmogelijkheid zijn er namelijk per afdeling luchtkooien die aan elkaar grenzen.

Er vinden gemiddeld 300 uitzettingen per maand plaats. De gevangenen verblijven gemiddeld 8 tot 14 dagen in het UZC, met uitschieters van twee tot drie maanden, en in het geval van Malumba met kind ruim vijf maanden. Er is sprake van een grote doorloop in het uitzetcentrum en er verblijven gemiddeld vijf gezinnen. Elke cel wordt gemiddeld twee keer per maand bezet.

Ontoereikend

Naar aanleiding van de klachten die naar buiten sijpelen, brachten medewerkers van Defense for Children half november een bezoek aan het UZC. Op grond van artikel 6 van de Vreemdelingenwet 2000 kunnen mensen in afwachting van uitzetting van hun vrijheid worden beroofd. Wanneer het hier echter gaat om kinderen dient de bewaring met bijzondere waarborgen te worden omkleed. Deze waarborgen volgen uit internationale verdragen en regelgeving waaronder de Beijing en Havana Rules.

Defense for Children constateerde dat er onvoldoende daglicht aanwezig is in de vertrekken, dat reguliere onderwijsvoorzieningen voor de kinderen ontbreken, er onvoldoende frisse lucht in de vertrekken aanwezig is, kinderen onvoldoende voorbereid worden op terugkeer en dat de omstandigheden voor een langdurig verblijf van kinderen verre van toereikend zijn.

Anton van Kalmthout, hoogleraar straf- en vreemdelingenrecht aan de Katholieke Universiteit Brabant, hekelt het functioneren van het uitzetcentrum. ,,De hele juridische basis van het centrum is tamelijk dubieus. Het regime is gebaseerd op een circulaire van het ministerie. Het UZC heeft dus geen officiële status, waardoor de externe controle niet goed geregeld is.''

Naar boven