●
Ravage ●
Archief
● Overzicht
2005 ● Overzicht
#15/16
ZemZem: Een ander geluid
In het huidige povere intellectuele klimaat is een genuanceerder geluid over de islam van harte welkom. En dat biedt ZemZem, een kwartaalblad over het Midden-Oosten en Noord-Afrika.
tekst Peter Speetjes
Er wordt wat af geschreven in de Nederlandse media over de islam en de Arabische wereld. Het debat wordt echter veelal aangevoerd door gekleurde geesten als politica Ayaan Hirshi Ali, filosoof Herman Philipse en thrillerboekenschrijver Leon de Winter, die in de Volkskrant zijn wekelijkse lofzang op Israël mag afsteken.
Nu is de islam natuurlijker niet heiliger dan heilig en mag zij als maatschappelijk fenomeen en gedachtegoed in een open samenleving kritisch aan de tand gevoeld worden. Het probleem is echter vaak het gemis aan nuance en achterliggende motieven als politiek gewin.
We mogen dan ook blij zijn met ZemZem, een fusie tussen Soera en Sharqiyyat, het tijdschrift van de Nederlandse Vereniging voor de Studie van het Midden-Oosten. Het blad biedt een gezonde mix tussen journalistiek en academisch werk, alsmede beschouwingen en besprekingen op het gebied van kunst, film en literatuur.
Oorlogen
Na een special over 400 jaar Nederlandsn Marokkaanse betrekkingen en een nummer over moslims en islam, staat de derde ZemZem geheel in het teken van de media. Het blad opent op niveau met Robert Fisks voorwoord tot 'De Grote Beschavingsoorlog n de verovering van het Midden-Oosten', een heerlijk geschreven stukje proza, waarin de Britse veteraan journalist zijn laatste, en zeer lijvige, boek aankondigt.
Fisk verblijft al meer dan 25 jaar als correspondent in het Midden-Oosten, is auteur van Pity The Nation, een van de standaardwerken over de Libanese burgeroorlog, en wordt algemeen beschouwd als een van de meest toonaangevende journalisten in de regio, al zullen lieden als Heer De Winter het daar niet mee eens zijn.
Fisk verhaalt in ZemZem hoe hij als jongetje aan de hand van zijn vader elke zomer de slagvelden van de Eerste Wereldoorlog afstruinde. Zijn vader had in de loopgraven gevochten en de hel overleefd, vandaar. Toen Fisk senior dertien jaar geleden overleed, erfde Fisk junior zijn medailles. Een daarvan toonde een gevleugelde 'V' van victorie met de tekst 'de grote oorlog voor de beschaving'.
Zoals we allen weten was de 'oorlog die een einde aan alle oorlogen moest maken' allesbehalve de laatste. Fisk was ooggetuige van tal van nieuwe oorlogen die in naam van de grote beschaving werden uitgevochten. Het is daarbij nogal ironisch dat de winnaars van de Eerste Wereldoorlog de volstrekt kunstmatige kaart van het Midden-Oosten tekenden, en daardoor medeverantwoordelijk zijn geworden voor bijna een eeuw van oorlog, ellende en onderdrukking.
De Amerikaanse invasie van Irak is slechts het laatste hoofdstuk in die trieste geschiedenis. 'Amerika viel Irak niet binnen vanwege de mythische massavernietigingswapens', stelt Fisk, 'maar om de landkaart van het Midden-Oosten opnieuw te tekenen, zoals de generatie van mijn vader ruim tachtig jaar geleden ook heeft gedaan.'
Belemmeringen
Nederland moge allesbehalve ideaal zijn als journalistiek gidsland in de Arabische wereld, de Arabische landen zelf zijn dat ook niet bepaald. Zo belicht ZemZem de eigenaardige keuze van Tunesië als gastland voor de internet wereldtop, gezien het feit dat té kritische Tunesische journalisten zonder pardon in het Tunesisch gevang verdwijnen.
Jan Keulen verhaalt vervolgens over de algehele toestand in de Arabische wereld, waar het voor journalisten vooral in landen als Saudi Arabië, Jemen, Syrië en Tunesië slecht toeven is. De oud-Volkskrant verslaggever toont vervolgens aan dat ook het met dollars gespekte 'nieuwe Irak' nauwelijks kan spreken van een vrije pers. Zo worden kranten die als 'opruiend' worden beschouwd, gesloten.
Maar de Amerikaanse druk gaat veel verder dan dat. Reporters Sans Frontieres beschuldigde de Amerikaanse troepen van 'het ernstig vervolgen' van journalisten. Zelfs de Irakese minister van Justitie hekelde de langdurige detentie van duizenden Irakezen, waaronder zich tientallen journalisten bevinden.
Daarbij komt dat de beschietingen van de Al Jazeera kantoren in Kabul en Bagdad in een heel ander licht zijn komen te staan na een recentelijk in London 'gelekt' memo, waarin Bush 'grapte' het Jazeera hoofdkantoor in Qatar te bombarderen. Het memo was blijkbaar zo grappig dat Tony Blair verlaarde dat elke Britse krant die zou wagen tot publicatie over te gaan, strafrechtelijk vervolgd zou worden.
Maar terug naar ZemZem, het blad dat verder uiteenlopende onderwerpen belicht als de veranderde berichtgeving over Israël in de Nederlandse media na 9/11, een interview met Abdul-Jabbar van de Ven, muziek, cinema en geloof in Egypte en Marokkaanse rap in de randstad. Oh, en last but not least, foto's uit Irak van Geert van Kesteren, welke hij slechts met zeer grote moeite in Nederland wist te publiceren, maar op basis waarvan hij vervolgens wel lid werd van het prestigieuze fotogezelschap Magnum. Verder commentaar overbodig.
Kortom, ZemZem biedt zon en veelzijdigheid in het helaas nogal bewolkte en grauwe Nederlandse medialandshap. Het blad kost 7,50 euro. Dat lijkt veel, maar hee, daar krijg je wel 150 pagina's voor in ruil die na lezing niet meteen rijp zijn voor de prullenbak.
ZemZem, postbus 16929, 100! RK Amsterdam. www.zemzem.org