● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #15/16

Slanker dan slank

Slank zijn als een den, anders tel je niet mee. Dit is het motto waarmee jonge meisjes opgroeien in de westerse samenleving. Het leidt al gauw tot een negatief zelfbeeld, met uitwassen als psychische en lichamelijke stoornissen tot gevolg. Het meldpunt Zorra pleit dan ook voor diversiteit in de beeldvorming.

tekst Alex van Veen

Opgroeien in een materialistische samenleving gaat gepaard met visuele indoctrinatie. Al op zeer jonge leeftijd krijgen kinderen via foto's en reclame in bladen en op tv, muziekclips, filmsterren en tv-presentatie beelden voorgeschoteld van vrouwen die er sexy uitzien. En sexy zijn zonder een strakke taille, dat kan nu eenmaal niet. Althans, dat is wat de industrie ons wil doen geloven.
Uit verschillende onderzoeken onder jongeren is gebleken dat meisjes die gedurende vijf minuten geconfronteerd werden met advertenties met modellen, zeer ontevreden zijn met het eigen lichaam en er minder zelfvertrouwen door kregen. Ook meisjes, en in toenemende mate jongens, die veel televisie kijken voelen zich ongelukkiger en klagen over het eigen lichaam.
Hoe slanker de modellen in de media zijn, hoe groter het negatieve effect. Dat effect wordt nog versterkt als meisjes en vrouwen al reeds ontevreden zijn over hun lichaam. De rol van de moeder dient in deze niet onderschat te worden, zegt Corine Van Hellemont van het Vlaamse meldpunt Zorra.
,,Als de moeder voortdurend op haar lijn let en daarover dagelijks zit te zaniken tegen haar kind, krijgt die een boodschap mee die sterker is dan de invloed van de media'', aldus Van Hellemont. Ook de groepsdruk en rivaliteit onder vrouwen, in de hang naar macht over de man en carrièredrang, doet een flinke duit in het zakje van de slankheidsindustrie; vrouwen spiegelen zich sterk aan elkaar.

Uiterlijk

De zorg voor het lichaam is het afgelopen decennium behoorlijk toegenomen. Terwijl het uiterlijk twintig jaar geleden nog als bijzaak gold, laten recente onderzoeken zien dat wij nog nooit zo bezorgd en ontevreden over ons lichaam waren als nu. Het schoonheidsvirus lijkt niet alleen vrouwen maar ook mannen te besmetten, constateert psychologe Liesbeth Woertman in het boek 'Moeders Mooiste'. (uigeverij Swets & Zeitlinger)
Het hebben van meerdere relaties achter elkaar heeft als consequentie dat wij ons tot op oudere leeftijd op de relatiemarkt begeven. Een aantrekkelijk uiterlijk speelt op deze markt een belangrijke rol. Daarnaast ligt er een grotere maatschappelijke druk op het hebben dan op het zijn. Het gaat er volgens Woertman in deze tijd meer om wat wij etaleren dan om wat wij zijn. De mens als marketingproduct.
Het wegvallen van gemeenschappelijke kaders waaraan wij onze identiteit kunnen ontlenen, zoals politiek of religie, speelt eveneens een grotere rol die wij aan het lichaam zijn gaan hechten. 'Het lichaam lijkt het enige dat overblijft om uitdrukking te kunnen geven aan wie wij denken te zijn', stelt Woertman.
En slankheid is de norm, drukt de industrie ons via de media op het hart. Er gaan dankzij het slankheidsideaal miljarden om met de verkoop en het gebruik van filmsterren, videoclips, kleding, seksartikelen, sportscholen, schoonheidssalons, etc. Om aan het ideaal te voldoen rekent de industrie zich rijk met de handel in slankheidsmiddelen, sportattributen, voeding, cosmetische ingrepen, pschychiaters en klinieken.

Lijnen

Als gevolg van het negatieve zelfbeeld gaan kinderen al op zeer jeugdige leeftijd aan de lijn. Uit een Amerikaans onderzoek uit 1999, waarbij 16.000 kinderen werden onderzocht in de leeftijd van 9 tot 14 jaar, bleek dat 20 procent van de 9-jarige meisjes bezig was gewicht te verliezen en 44 procent van de 14-jarigen. Uit recent onderzoek is gebleken dat twee van de drie vrouwen wel eens of constant aan de lijn doet.
Hoewel de directe relatie ervan wordt betwist, is het aantal wetenschappers en specialisten dat eetstoornissen als het gevolg ziet van het streven naar het 'perfecte' lichaam in de meerderheid. Eetstoornissen komen vooral voor bij jonge vrouwen en beginnen meestal in de pubertijd. Per jaar lijden er in Nederland naar schatting 40.000 vrouwen en 3.000 mannen aan anorexia of bolimia.
Patiënten die hieraan lijden hebben een onweerstaanbare drang om af te vallen. Ze zijn er als het ware aan verslaafd en gaan ermee door, zelfs als zij al sterk zijn vermagerd. Alles wat te maken heeft met eten, gewicht en lichaamsomvang is een obsessie voor deze patiënten, die geholpen moeten worden in speciale klinieken.
Je kan rustig spreken van een epidemie waarvan het einde nog lang niet in zicht is. Om die reden stond de Nederlandse Obesitas Vereniging vorig jaar in het kader van de internationale anti-dieet dag stil bij 'de slachtoffers van het slankheidsideaal'. De problematiek is dermate groot, dat je hoopt dat mensen er tegen in opstand komen.

Diversiteit

Bij het digitale meldpunt Zorra onderkennen ze het probleem weliswaar dat wordt veroorzaakt door het slankheidsideaal. Maar in tegenstelling tot wat je zou verwachten, profileert Zorra zich niet als bestrijder van slankheid, maar als promotor van diversiteit in de beeldvorming.
Met een website verzamelt Zorra, een project van het Centrum voor Vrouwenstudies verbonden aan de Universiteit Antwerpen, publieke reacties over stereotype vrouw- en manbeelden in reclame en media. De reacties worden gebundeld en aangeboden aan reclamemakers en mediaproducenten. Ook organiseert Zorra publieke debatten over beeldvorming.
,,Wij keren ons niet tegen het slankheidsideaal'', zegt Van Hellemont. ,,Zorra streeft diversiteit na in de beeldvorming, herkenbaarheid, zowel op het terrein van het uiterlijk als de rolpatronen. Wij willen de stereotypen doorbreken. Vrouwen zijn niet allemaal even slank, dan is het logisch dat vrouwen in allerlei maten worden opgevoerd in reclame en media.''
Het zijn voornamelijk de burgers die Zorra bestoken met klachten over reclame waarin enkel superslanke dennen worden getoond. Aan de hand van deze klachten heeft Zorra een richtlijn opgesteld waarin de media worden aangespoord diversiteit in de beeldvorming van vrouwen na te streven. Onlangs reikte Zorra aan Dove een publieksprijs uit, omdat het bedrijf bewust geen modellen gebruikt voor reclamedoeleinden.

www.zorra.be

Naar boven