Ravage #14
5 november
2004

Terug naar Achtergrond

Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2004    ● Overzicht #14


Novib benadert sociaal forum
vooral pragmatisch

Eind november vindt in Amsterdam een bijeenkomst plaats waaraan tal van maatschappelijke groeperingen deelnemen. Novib is een van de ngo's die een centrale rol inneemt binnen het voorbereidingsproces. Directeur Sylvia Borren beleeft plezier aan het project dat ,,als een zwaan-kleef-aan verhaal ook in Nederland lijkt te gaan swingen.''

In een statig herenhuis aan de Haagse Mauritskade is het hoofdkwartier gevestigd van Novib, onderdeel uitmakend van het wereldwijde netwerk van Oxfam. Novib ondersteunt projecten van particuliere organisaties in ontwikkelingslanden, probeert het overheidsbeleid op dit terrein te beïnvloeden en burgers bewuster te maken van de onrechtvaardigheid in de wereld.

In alles straalt het kantoor het zendingswerk uit van een ontwikkelingsorganisatie. De geur van Max Havelaar komt je bij wijze van spreken tegemoet. In het voetspoor van politici als Ad Melkert en Max van de Berg is Sylvia Borren momenteel directeur van Novib. Samen met persvoorlichter Paul van Tongeren schuift ze aan tafel voor een gesprek over de rol van Novib binnen de totstandkoming van het Nederlands Sociaal Forum (NSF), eind november gehouden in Amsterdam.

Wat heeft Novib ertoe bewogen actief deel te nemen aan de opzet van het NSF?

Borren: ,,Rond de eeuwwisseling hebben we ons herbezonnen op het terrein van visie en strategie. In de jaren negentig was ons beleid er voornamelijk op gericht projecten in de derde wereld financieel te ondersteunen. Maar de grotere vraagstukken, zoals de armoede in de wereld die samenhangt met structurele verhoudingen, kunnen we nooit als Novib opgelost krijgen. Daarvoor móeten we wel samenwerken met andere organisaties.

Novib heeft in 2001 als een van de eersten het Wereld Sociaal Forum (WSF) in Brazilië ondersteund. Veel van onze partners, zoals Oxfam, hebben in wezen al aan een sociaal forum in eigen land gehad. Als Novib vonden we het vreemd dat Nederland daarin achterblijft. Samen met mensen van de Sociale Alliantie en Keer het Tij hebben we daartoe het initiatief genomen.''

Eerdere bijeenkomsten in dit land die in het teken stonden van het verzet tegen de economische globalisering leverden geen noemenswaardige resultaten op. In waarin gaat dit sociaal forum zich hiervan onderscheiden?

,,Alles wat in het zuiden en noorden gebeurt heeft met elkaar te maken. Vanuit die positie zijn we ons in Nederland actiever gaan begeven op het terrein van het maatschappelijk middenveld. Als Novib werken we reeds samen met zo'n 45 maatschappelijke organisaties. Ik spreek de hoop uit dat het sociaal forum zo breed wordt dat we ons aan de ene kant verbinden met de gematigde katholieke plattelandsvrouwen en aan de andere kant met radicalere organisaties als Attac en het anarchistische Basta! We praten weliswaar over een netwerk van bewegingen, maar leggen te weinig knoopjes. Het moet een broeiplaats worden van nieuwe samenwerkingsverbanden, zoals bij andere sociale fora in de wereld. En dat de deelnemers met het bieden en krijgen van informatie geïnspireerd raken om zelf actiever te worden, dat we ze een gevoel van burgerschap meegeven.''

Je bedoelt zieltjes winnen...

,,Niet direct, eerder een pro-actieve houding zien te winnen bij de bezoekers van en deelnemers aan het forum. Grof gezegd is het burgerschap in dit land verworden tot het zijn van consument of klant van de overheid. 'Hoe groot is jouw wereld eigenlijk?', is de vraag waarmee we de deelnemers willen confronteren. Een uitnodiging om meer actief te worden.''

De bereidheid tot onderlinge samenwerking in landen als Brazilië, India maar ook Italië en Spanje, gebaseerd op een diep geworteld samenhorigheidsgevoel in de lagere klasse, is niet vergelijkbaar met de huidige Nederlandse ieder-voor-zich mentaliteit. Critici verwijten de initiatiefnemers een gebrek aan ruimte en bereidheid om te praten over nut en noodzaak van het NSF in een relatief verwend land.

,,Volgens mij hebben we deze discussie de afgelopen maanden op elke plenaire vergadering gevoerd. Alleen, je kan van mening verschillen of het nut heeft en hoe je het project organiseert.''

Maar op de eerste plenaire bijeenkomst werd er bij jullie al op aangedrongen dat het forum er moest komen en dan ook nog eens dit jaar vanwege het EU-voorzitterschap van Nederland.

,,Het pleidooi was er om het nog dit jaar te houden, ja. Niks stond vast, het besluit werd uiteindelijk genomen op die eerste plenaire bijeenkomst in april. Volgens mij een wijs besluit. Vanwege het huidige overheidsbeleid is de tijd rijp voor een sociaal forum. Er ontstaat een sterker gevoel van activisme in de samenleving op het moment dat mensen ontevreden zijn.''

Na die eerste bijeenkomst is er een aantal radicaal-linkse organisaties afgehaakt. Er zijn tevens veel organisaties, vooral actiegroepen, die zich tot nu toe niet hebben aangesloten. Baart je dat geen zorgen?

,,Van die groepen die zich niet hebben aangesloten weet ik niets. Na die eerste plenaire bijeenkomst zijn er van beide kanten mensen afgehaakt, en niet de eerste de beste. De radicalen bejegenden de aanwezigen met een gematigdere opvatting op een onheuse manier. De directeur van Humanitas, die door zijn staat van dienst toch wel wat gewend is, haakte daarop af. Maar ook de voorzitter van de Raad van Kerken, waarbij toch écht op de vrouw werd gespeeld.

Aan de andere kant hebben sommige radicalen het gevoel gehad dat er een organisatiebolwerk werd neergezet waar te weinig ruimte zou zijn voor de individuele inbreng. Van die beginschermutselingen heb ik veel verdriet gehad. Daar kijk ik met een cynische blik op terug. Een aantal jaren geleden hebben de andersglobalisten tevergeefs geprobeerd om een beweging op poten te zetten. Dat het idee nu vanuit de wat meer middle-of-the-road organisaties opgepakt wordt en wél tot resultaat leidt, zal meegewerkt hebben aan het feit dat bepaalde mensen er de pest in hebben.''

Eerdere sociale fora in andere landen zijn juist mislukt door de inbreng van grote niet-gourvenementele organisaties die in de aanloop van de fora en de uitwerking teveel eer en macht naar zich toe trokken. Is het niet goed en begrijpelijk dat radicalen op een kritische wijze het organisatieproces van het NSF in de gaten houden?

,,Ach, zoals ik net al zei, er is veel kritiek op het feit dat juist mensen vanuit de radicaal-linkse hoek plenaire bijeenkomsten aangrijpen om mensen af te maken. Dus die kritiek kan ik zo counteren! Ik ken beide standpunten. De succesvolle fora worden gedragen door zowel kleinere als grotere organisaties. Het is niet altijd zo dat de grote organisaties de macht naar zich toetrekken. De meeste energie in de voorbereiding van het NSF wordt overigens gestoken door mensen van Keer het Tij.

Ik kan wel een boek vol schrijven over democratisch gedrag tijdens een vergadering. (lacht) Laten we niet een persoonlijke machtsstrijd prefeleren maar het hebben over de inhoud. Ik heb het gevoel dat dit in het voortraject inmiddels aardig is gelukt. Het meeste plezier dat ik aan de voorbereiding overhoud is dat het project als een zwaan-kleef-aan verhaal ook in Nederland lijkt te gaan swingen. Het gaat dus lukken. Dat er nieuwe verbanden worden gelegd, blijkt wel uit het feit dat jij nu hier met mij zit te praten.''

Nou, of je daarmee al direct van een verbinding kan spreken...

,,(Lacht) Natuurlijk, en dat ik ook de tijd neem om met jou te praten. Het grote verdriet dat ik heb is dat mensen zo lullig tegen elkaar kunnen doen, niet op ideologische maar op menselijke gronden.''

Over ideologische verschillen gesproken. Binnen platform Keer het Tij zijn organisaties betrokken die bij veel activisten grijze haren bezorgen vanwege hun marxistisch-leninistische ideologie en dogmatische wijze van politiek bedrijven.

,,Kan hè, je hoeft het niet altijd met elkaar eens te zijn. Wat ik heb geleerd bij samenwerking is dat je jezelf moet focussen op de dingen die je met elkaar deelt. Zonder deze opvatting zou Novib niet bestaan, functioneren we niet. Wij steunen ook organisaties in de wereld die het niet met ons beleid eens zijn, zélfs organisaties die het onderling niet met elkaar eens zijn. Zoek de overeenkomsten en respecteer de verschillen. Als ik mij vanuit mijn positie als vrouw-zijn zou richten op de verschillen met radicaal-links, dan zou de totale minachting voor het gender-standpunt toch een belangrijk aspect zijn. Dan zou ik niet met ze samen kunnen werken.''

Respecteer de verschillen... Laat ik dan wat concreter zijn. Voor een vredesdemonstratie tegen Amerikaans militair ingrijpen kan en wil ik niet samenwerken met organisaties die het militaire geweld van communistische regimes goedpraten. Met zulke mensen zit ik liever niet aan één tafel.

,,Het is jouw goed recht om in samenwerkingsverbanden uit te gaan van menselijke waarden en politieke ideologie. Voor ons als Novib volstaat het charter zoals dat door het sociaal forum is opgesteld: op geweldloze wijze strijden voor een andere wereld. Voor ons staat voorop dat we met meer groepen een grotere vuist kunnen maken om daadwerkelijk veranderingen te bewerkstelligen in deze wereld.''

Maar buiten het NSF om stellen die organisaties zich anders op, minder democratisch en geweldloos.

,,Ik ga met jou niet in discussie over specifieke organisaties die deelnemen aan het NSF en wat ik van hun ideologie vind. Vind ik niet interessant. Je wilt dat ik elke deelnemende organisatie aan het NSF onder de idologische meetlat leg, maar dat is een spel dat ik niet speel. Vind ik ook zeer destructief voor de totstandkoming van een veel interessantere cohesie in het maatschappelijk middenveld.''

Ben je dan niet bang dat samenwerking met radicaal-linkse organisaties het imago van de Novib op termijn schaadt?

,,We werken zowel samen met organisaties die radicale standpunten innemen als met organisaties die conservatieve of christelijke standpunten bezigen. Waar ben je eigenlijk op uit met dit interview? Is het soms de bedoeling om Novib zo verdacht mogelijk te maken?''

Hoe kom je daar nou bij. Ik sta kritisch tegenover de werkwijze van ngo's als Novib. Verbaas me over jullie belangrijke positie en pragmatisme binnen een project waaraan ook deelgenomen wordt door extreme groeperingen.

,,Wij spelen geen belangrijke rol binnen het NSF. We staan voor een rechtvaardige wereld zonder armoede en werken hieraan op zeer ingetogen wijze. Tijdens onze aanwezigheid op het WSF in Brazilië liep er echt van alles rond. Wij gaven daar onder meer workshops aan mensen waarvan ik zeker weet dat ik ernstig met hen van mening verschil over zienswijze en politieke opvatting. Maar ik ben en blijf aanwezig op dit soort bijeenkomsten, de happening is belangrijk! Er wordt geen ander beleid gevoerd zolang niet meer burgers zich actiever gaan weren.''

Dus om te komen tot een rechtvaardigere wereld werkt Novib samen met organisaties die, als ze het voor het zeggen zouden krijgen, geen oog hebben voor de mensenrechten...

,,Je snapt het echt niet hè?''

Persvoorlichter Paul van Tongeren breekt nu in het gesprek: ,,Wij waren laatst heel blij met een motie van de VVD met het dringende verzoek aan de minister van Ontwikkelingssamenwerking om structureel meer geld beschikbaar te stellen aan onderwijsprojecten. Wij hebben toen in ons kantoor een vreugdedansje gemaakt. Het maakt niet uit van wie de goede dingen komen, we denken daarin pragmatisch. In de jaren zeventig in Groningen wilde de CPN nooit meedoen aan Amnesty-activiteiten gericht tegen het schenden van de mensenrechten in de Sovjet-Unie. Ik was weliswaar geen communist, maar de volgende dag deed ik wel weer met de communisten mee aan de acties tegen de invoering van het collegegeld. Dat is pragmatisme!''

Het NSF is begroot op 250.000 euro. Novib stelt 50.000 euro beschikbaar aan het NSF en staat bij een tekort garant voor nog eens 50.000 euro. Heeft dit besluit te maken met de gewijzigde opstelling van de mede financieringsorganisaties, die willen dat de ngo's zich meer op binnenlandse projecten gaan richten?

Borren: ,,We ondersteunen het NSF ook niet met overheidsgeld, we betalen het uit eigen middelen. De overheid vindt het weliswaar heel prettig dat we ontwikkelingswerk onder de aandacht van het publiek brengen, maar wat wij doen binnen het kader van het NSF is het in opgang brengen van kritisch burgerschap. Iets waarvan ik niet zeker weet of de overheid daar nu wel op zit te wachten.

Op dit moment is het zelfs zo dat we als kop van jut fungeren voor de VVD. We bemoeien ons met zaken die ons kennelijk niet aangaan. In die zin voelen we júist de hete adem van de overheid in onze nek. We bevinden ons dus niet bepaald in rustig vaarwater. Deelname aan het NSF-project is dan ook niet helemaal zonder risico.''

Alex van Veen

Meer info: www.sociaalforum.nl

 

Naar boven