Ravage #14
5 november
2004

 

Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2004    ● Overzicht #14


'Tijd voor iets anders!'

Meningen over het Europees Sociaal Forum

Tienduizenden mensen namen eind oktober deel aan het Europees Sociaal Forum in Londen. De kritiek op de organisatie en de inhoud van het programma, met name op de manipulaties van marxistische groepen als de Socialist Workers Party, bleek dit keer nog groter dan bij eerdere bijeenkomsten in Florence en Parijs.

,,Het Europees Sociaal Forum was geen succes. Het was ook niet echt een mislukking, en het was zeker geen ramp. Niettemin was er sprake van diepgaande problemen die door veel mensen werden opgemerkt en becommentarieerd'', meldt Paul Kingsnorth, auteur van het prachtige boek 'One no, many yesses' in zijn verslag op de website opendemocracy.net

Het Londense wekelijkse actieblad SchNEWS, dat tijdens het Europees Sociaal Forum (ESF) haar tienjarig bestaan vierde met eigen bijeenkomsten rond het thema 'directe actie', is ronduit negatief in haar oordeel:

,,Natuurlijk is niet alles zwart-wit. Niet iedereen in de Socialist Workers Party is onuitstaanbaar, wat ook geldt voor mensen binnen de vakbonden. Maar zoals zo vaak worden juist de mensen die de nieuwe strijdbare bewegingen helpen opbouwen, opzijgeschoven en verketterd. Hun ideeën worden gecorrumpeerd en omgevormd tot ineffectief protest met als doel om de zoveelste doodlopende partij op te richten (laten we hem deze keer 'Respect' noemen).''

Als een 'andere wereld' al mogelijk is, hoopt SchNEWS dat dan niet alleen de ene bende politieke oplichters wordt vervangen door de ander.

Sturing

De spanning tussen de 'troskistische' Socialist Workers Party (SWP, de moederpartij van de Nederlandse Internationale Socialisten) en de meer activistische en anarchistische groepen was in de aanloop naar het derde ESF, gehouden van 22 tot 25 oktober, al toegenomen.

Het forum stelt zich ten doel informatie uit te wisselen tussen medewerkers van Europese maatschappelijke organisaties en actiegroepen die met elkaar gemeen hebben dat zij een andere wereld wensen, gebaseerd op een economisch systeem dat niet leidt tot ongelijkheid, uitbuiting, oorlog en milieuvervuiling. Het ESF in Londen was de derde bijeenkomst in een reeks van drie.

De SWP zou er tijdens het forum alles aan hebben gedaan om op de haar bekende wijze alle touwtjes in handen te krijgen zodat het programma kon worden gedomineerd. Het getouwtrek begon al op het moment dat werd voorgesteld het ESF in Londen te laten plaatsvinden, zonder enig overleg met allerlei lokale sociale fora of basisgroepen.

Ook werd vanaf het begin nauw samengewerkt met het gemeentebestuur van Londen (de GLA) en de linkse (Labour) burgemeester Ken Livingstone, die weinig geliefd is bij anarchisten. Deze stak een paar ton subsidie in het ESF, waarvoor hij in ruil het programma mede wenste te bepalen. Als reactie organiseerden meerdere groepen programma's naast het ESF, een programma dat de naam Beyond ESF meekreeg.

Ondanks de tonnen subsidie van de gemeente was deelname aan het programma een kostbare aangelegenheid. Groepen die een workshop wilden presenteren moesten daarvoor 280 euro dokken, terwijl de toegangsprijs 42 euro bedroeg. Uit protest drong een groep van zo'n 300 personen zonder te betalen het ESF binnen om Livingstone het spreken te beletten.

Deze actie, die later in een ronkende verklaring van SWP-leider Callinicos een ,,aanval op het ESF'' werd genoemd, leverde veel bijval op. Onder andere van de 500 vrijwillige tolken die zich eerder al van de SWP hadden gedistantieerd vanwege racisme. Pas na twintig minuten kon het programma worden vervolgd.

Geharrewar

Het gebakkelei kreeg een nieuw hoogtepunt toen de politie op zondag tijdens de afsluitende demonstratie diverse mensen arresteerde, ogenschijnlijk zonder aanleiding. Verderop op Trafalgar Square was een massa-manifestatie aan de gang. De SWP-ordedienst weigerde mensen toe te laten op het podium om iets over de arrestaties te vertellen, waarna de politie opgeroepen werd om kwade demonstranten op afstand te houden.

Overigens hebben de SWP-adepten op hun beurt een plenaire discussie verstoord, en wel op zo'n manier dat die geheel niet meer plaats kon vinden. Het verschil was dat de SWP daar achteraf liever geen woord over vuil wilde maken. De reden voor de verstoring was dat er een vakbondsvertegenwoordiger uit Irak zou spreken die hen niet zinde. Reden: de man sprak zich niet uit tegen de Amerikaanse invasie. Dit incident heeft veel discussie losgemaakt.

Al het geharrewar doet bijna vergeten dat tienduizenden mensen een weekendlang deelnamen aan allerlei spannende workshops en seminars, binnen het ESF of in een van de alternatieve programma's. De afsluitende demonstratie was zo'n 70.000 mensen groot, maar stond - wederom tegen de eerder gemaakte afspraken in - geheel in het teken van de oorlog in Irak.

Dit was alweer het werk van de SWP en de door haar gedomineerde organisatie 'Stop the War'. Op voorbereidende vergaderingen was afgesproken dat de oorlog en president Bush slechts één van de thema's zou zijn, naast bijvoorbeeld het verzet tegen privatisering en de neoliberale koers van de Europese Unie.

De media zagen de demonstratie, voor zover ze er al aandacht aan besteedden, dan ook niet als een afsluiting van het ESF, maar als het zoveelste anti-oorlogsprotest. Aan de betoging namen nieuwe actiegroepen deel, zoals het 'Clowns Block' en een groep zogenaamde 'pro-kapitalisme' demonstranten.

Belangrijk

De Nederlandse deelnemers aan het ESF of het alternatieve programma verschillen nogal met elkaar van mening over de kwaliteit van het evenement. Volgens Carolijn Terwindt van het project Vóór de Verandering, die vorig jaar ook het ESF in Parijs bezocht, was het ESF goed georganiseerd. Ze vond het vooral leuk om zoveel kraampjes met informatie over verschillende stichtingen en organisaties te bezoeken. ,,Bovendien heb ik veel geleerd van informatieve workshops, zoals die over de praktijken van Coca Cola in Colombia en India'', meldt Terwindt.

Ze vindt het ESF erg belangrijk: ,,Het is een manier om mensen met elkaar in contact te brengen, om informatie uit te wisselen en acties op te zetten. Het past binnen een globaliserende wereld waarin veel dingen met elkaar samenhangen. Politici en mensen uit het bedrijfsleven praten zo vaak in vergaderingen over de grens. Waarom betrokken burgers dan niet? Daarbij past het in een tijdperk waarin ngo's vertienvoudigd zijn.''

Terwindt denkt overigens dat de mogelijkheden en beperkingen van het forum duidelijk waarneembaar worden. ,,Het is onderdeel van een leerproces waarbij elke keer een selectie van de positieve aspecten van voorafgaande jaren naar voren zal worden gebracht en nieuwe dingen zullen worden uitgeprobeerd.''

Decentralisatie

Ook Tijn van Beurden van Attac, een internationale organisatie die een alternatieve economie voorstaat, is over het algemeen positief gestemd. Na de ,,warboel'' van vorig jaar in Parijs had hij besloten om nu vooraf een duidelijke keuze uit het programma-aanbod te maken en richtte zich op de kleinere workshops.

Het alternatieve programma Beyond ESF vond hij ,,een inspirerend geheel.'' Van Beurden verwacht dat het ESF de komende jaren op deze manier zal blijven voortbestaan. Van het geharrewar met marxistische groepen had hij niet veel gemerkt, behalve dan dat er ,,wel erg veel SWP krantenverkopers bij alle ingangen van het gebouw stonden.''

Voor Tuur Elzinga, coördinator van XminY Solidariteitsfonds, is dat laatste ook de enige 'klacht' over het officiële ESF dat volgens hem leuk, (soms te) druk, inspirerend en (vooral de kleinere bijeenkomsten) inhoudelijk nuttig was. ,,Bovendien is het ESF zeer waardevol voor nieuwe contacten en netwerken'', aldus Elzinga.

Hij denkt dat het ESF nog lang de moeite waard zal blijven. ,,Dan moeten we wel de kwaliteit blijven verbeteren en voorkomen dat de fora door één (soort) organisatie geclaimd wordt'', meent Elzinga. ,,Vooral de ingezette decentralisatie kan daarin een belangrijke rol spelen.''

Irakees gezocht

Jo van der Spek van 'Streamtime Irak' was alleen naar het ESF gegaan voor het Irak-netwerk. ,,Wat me vooral opviel was de wereld van verschil tussen de verhalen van oude Irakezen enerzijds en de anti-Bush retoriek van het ESF anderzijds. Terwijl Irak toch een centraal thema van het programma was, heb ik op het forum geen Irakese stem gehoord. Wel van een Palestijn...''

Erik Wesselius van de onderzoeksgroep Corporate Europe Observatory heeft tot nu toe aan alle ESF's actief deelgenomen. ,,Wij gaan er vooral om pragmatische redenen heen'', zegt Wesselius. ,,Ons onderzoekswerk is bedoeld voor activisten uit heel Europa en die komen daar bij elkaar. In die zin was het ESF ook deze keer voor ons een succes. Onze seminars werden goed bezocht en we konden flink netwerken.''

Maar over het algemeen stemde het ESF in Londen hem niet bepaald optimistisch. Wesselius: ,,De oud-linkse splinterpartijen hebben altijd al geprobeerd aan het roer te komen, maar de handelwijze van de SWP in Londen was wel het toppunt. In Parijs zag je dit ook wel gebeuren met de Communistische Partij en trotskistische partijen, maar dat was minder extreem.''

Ook de invloed van de gemeente Londen was volgens hem niet best. ,,Dat heeft het programma flink beïnvloed. Zo mocht een onderwerp als de Europese Grondwet klaarblijkelijk niet te prominent in het programma opgenomen worden, om Blair's Labour niet teveel te ontrieven...''

Achteruitgang

Als evenement vindt Eric Wesselius het ESF flink achteruit gegaan ten aanzien van vorige afleveringen. Dat komt volgens hem vooral door het opereren van groepen als de SWP. ,,Opvallend was dat er met zo'n 20.000 deelnemers veel minder mensen aanwezig waren dan in Parijs of Florence. Ik vraag me sterk af of deze Europese fora nog lang zo door zullen gaan. Even leek het erop dat er een soort nieuwe internationale zou ontstaan, maar dat is niet gebeurd. Als het wel gebeurd was, zou die waarschijnlijk ook voornamelijk door de dogmatische communistische partijen ingekapseld zijn.''

Volgens Wesselius is het ESF nu meer een soort markt geworden, waarop telkens dezelfde partijen blijven proberen hun stempel te drukken. ,,In Griekenland zal het volgend jaar anders moeten. Het forum zal daar juist opengegooid moeten worden en echt toegankelijk moeten zijn voor allerlei stromingen. Maar het is de vraag of dat daar wél mogelijk is.''

Joli(e) is alleen naar het alternatieve programma Beyond ESF geweest, omdat z/hij het ESF niet kon betalen. ,,Ik vond het verrassend, want het afgelopen half jaar ergerde ik me groen en geel aan de ruzies binnen het linkse kamp over het ESF. Ik vind het belangrijker kapitalisme te bestrijden, dan onszelf. Maar Beyond ESF heeft zichzelf bewezen: het kan anders, goedkoper, en toch inhoudelijk. Met soms nog concrete uitkomsten ook.'' Bovendien was Joli(e) aangenaam verrast over het volle programma van Beyond ESF: ,,Ze hebben kennelijk goed gezocht.''

Over de toekomst van het ESF is Joli(e) pessimistisch: ,,Als de autonomen en horizontalen niet snel omarmd worden door de top-down intellectuelen valt de andersglobalistische beweging uit elkaar. Eenheid en massa zou zoveel inspiratie en momentum op kunnen leveren. Het zou een gemiste kans zijn als allerlei groepjes zich alleen maar op hun eigen filosofie zouden focussen. Maar eerlijk gezegd denk ik dat dat de ESF beweging n nu - al doodgebloed is.''

'Alternatief'

Marco van Duijn van actiecentrum Eurodusnie, Libby van de website Indymedia en Robin van Stokrom stonden duidelijk meer met hun benen in het alternatieve programma. Hoewel Libby en Van Stokrom beiden voorop wensen te stellen dat die scheidslijn niet zo strak te trekken is en veel mensen aan beide programma-onderdelen deelgenomen hebben.

,,Het forum is vooral belangrijk voor de vertegenwoordigers van parlementair links, die zichzelf op dit soort massabijeenkomsten graag presenteren als verkiesbaar 'alternatief' of als verlengstuk van de ngo's. Zij kunnen zich daar mooi opwerpen als de vertegenwoordigers van 'het ongenoegen','' zegt Van Duijn die de meest uitgesproken mening heeft over het ESF.

Libby echter ziet wel het belang in van dergelijke internationale bijeenkomsten. Maar het moet volgens haar duidelijk over een andere boeg worden gegooid. ,,Dat werd vorig jaar in Parijs al duidelijk, maar werd nu nogmaals bevestigd. Het begint te lijken op een soort commercieel festival voor rijkere hobby-activisten en professionals uit de ngo-wereld. En dan alleen voor de grotere, rijkere ngo's, want de medewerkers van het ngo'tje waar onze eco-actiegroep mee samenwerkt konden het zich niet eens veroorloven om te gaan.''

Als voorbeeld voor de vercommercialisering worden de verstrekte maaltijden genoemd, die werden verzorgd door bedrijfjes met laagbetaalde arbeiders met veel te lange werktijden. Het officiële programma mag van Libby ook wel wat concreter worden. ,,De acties vanuit het alternatieve programma kwamen verfrissend over ten opzichte van de logheid van het officiële gebeuren.''

Dynamiek

Libby is verheugd over de ontwikkeling van het parallelle forum. ,,Bezoekers liepen heen en weer tussen het officiële en het alternatieve ESF, legden contacten, putten toch een zekere energie uit het geheel, formeerden groepjes en werkten samen concrete projecten uit. Die dynamiek zie je ook ontstaan op kleinere bijeenkomsten die eerder op reflectie en uitwisseling gericht zijn dan op één concrete actie.''

Toch biedt het ESF en het internationale kader dat er bij komt kijken volgens haar toch iets extra's. ,,Mensen worden gestimuleerd om dingen te gaan doen door uitwisseling en door samen embryonaal projecten op zetten. Sommige van die initiatieven zullen een stille dood sterven, maar anderen zullen geconcretiseerd worden en groeien.''

Volgens Libby zou het goed zijn als de ESF programma's zich meer op concrete zaken zouden richten en gemeenschappelijke acties op touw zouden zetten in plaats van te blijven hangen in eindeloos gepraat. ,,Het ESF moet leren weer aan te sluiten bij de behoeften van zijn deelnemers en de vrijwilligers die het geheel helpen dragen'', aldus Libby.

Robin van Stokrom bezocht nu voor de derde keer het ESF en zegt nog altijd aan te lopen tegen een muur van ongeloof dat die andere wereld - waar men het altijd over heeft - zich zo moeilijk vertaalt in de wijze waarop debatten worden georganiseerd en ideeën en nieuwe praktijken worden vertaald.

,,Er is veel retoriek en de debatten zijn elitair'', zegt Van Stokrom. ,,Het richt zich op consumptie van het ESF. De inhoud is vaak erg pamflettistisch en je moet lang zoeken voordat je bij een debat bent geraakt dat, behalve de aansprekende titel, ook inhoudelijk de moeite waard is.''

Machtspolitiek

Voor mensen die nog niet zo bekend zijn met sociale bewegingen, de ideeën die er leven en allerlei organisaties, kan het ESF fantastisch zijn, geeft Van Stokrom toe. ,,Maar als je werkelijk nieuwe en verfrissende ideeën wilt ontdekken, kan je beter naar de alternatieve bijeenkomsten gaan. Deze waren in London zowel inhoudelijk als organisatorisch erg goed. Veel beter dan Parijs of Florence.''

Volgens Robin zou het ESF zich moeten opheffen en op moeten gaan in kleinere fora over specifieke onderwerpen. ,,Het is een debatplaats, maar meer ook niet. En als zodanig lijkt de dynamiek wel een beetje voorbij. Tijd voor iets anders!''

Tegelijkertijd weet hij ook dat er te veel grote ngo's en politieke partijen zijn die denken het ESF te kunnen gebruiken voor hun eigen doeleinden. Het forum zal dus gewoon blijven bestaan. ,,Het is te hopen dat er iets positiefs voortkomt uit de lokale, nationale of regionale fora die over het algemeen (er zijn uitzonderingen) veel democratischer verlopen'', aldus Van Stokrom.

Maar zoals Londen bewezen heeft, worden deze lokale fora zo weer buitengesloten, zodra het centrale organiserende comité van het ESF er niets mee te maken wil hebben. Er is volgens Van Stokrom dan ook sprake van te veel machtspolitiek binnen de processen van het Europees en Wereld Sociaal Forum. ,,Dat zal haar dood betekenen.''

Volgens Van Stokrom heeft de oude linkse politiek, waarmee de fora geïndoctrineerd worden, afgedaan. ,,Het ESF in de huidige opzet is een van de laatste stuiptrekkingen van links. De dissidenten binnen de organiserende comité's zullen meer en meer opstaan en wellicht een vuist kunnen maken. Maar dat heeft tijd nodig.''

Van Stokrom zegt weinig hoop dat het tijdens het volgende ESF in Athene er veel anders aan toe zal gaan. ,,Maar dat weerhoudt mij er niet van om dan opnieuw te gaan.''

Kees Stad

De integrale versies van de commentaren van Marco, Libby, Erik en Josi(e) lees je op de website: www.globalinfo.nl

Daar tref je ook een vertaling van het verslag van Paul Kingsnorth aan. Het verslag van SchNEWS vind je op: www.schnews.org.uk/archive/news470.htm

 

Naar boven