Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2002    ● Overzicht #9


Uit: Ravage #9, 28 jun 2002

Gaat Radio 100 commercieel?

Vrije radio bedreigd

De Amsterdamse Radio 100 heeft deze maand een commerciŽle zendmachtiging aangevraagd. Verraadt deze vrije radio hiermee haar eigen principes? ,,Zeker niet'', zegt medewerker Erik. ,,Het is puur een overlevingsstrategie. Als we niks doen is de kans groot dat we uit de lucht worden gehaald.''

"Ik kan mij nog precies herinneren de eerste keer dat ik Radio 100 hoorde. Ik kon niet direct plaatsen wat ik hoorde en daardoor bleef ik luisteren. Sindsdien heb ik nooit meer op dezelfde manier naar muziek geluisterd, en zijn mijn oren als het ware wakker geworden. Wat de ether mij gegeven heeft dankzij jullie kan mij niet meer afgenomen worden. Het is spijtig dat er geen plaats meer voor mag zijn", schrijft een anonieme luisteraar in het gastenboek van de website van Radio 100.

Deze persoon is niet de enige die via de digitale snelweg de liefde voor deze Amsterdamse vrije radio verklaart nu haar voortbestaan gevaar loopt. Dat veel mensen dit betreuren blijkt niet alleen uit de vele reacties op de website, maar ook uit het grote aantal bezoekers tijdens de live radio-uitzendingen in theater Cameleon eerder deze maand.

Op de afsluitende avond van deze 'luisterweek', die plaatsvond in de voormalige filmacademie OT301, bevestigde het gevarieerde aanbod van de live bands nog eens de kwaliteit van Radio 100. Op deze zender wordt radio gemaakt door liefhebbers die in hun wekelijkse radiouurtje(s) hun fascinaties voor een bepaalde muziek of andere cultuuruiting botvieren. Niet wat de luisteraar wil horen maar wat de programmamaker met de luisteraars wil delen, bepaalt het aanbod op de 99.3 Mhz van de FM-band.

Ook in zaal OT301 leverde dit uitgangspunt een grote variŽteit aan muziekstijlen op waarbij vooral het optreden van 'Fo' grote indruk maakte. Dit trio bestaat uit een dwarsfluitspeler die met behulp van de nodige effectapparatuur een enorme dosis noise uit zijn instrument tovert, en twee maniakale maar uiterst technisch onderlegde drummers die hier prachtige tegendraadse maar ook swingende ritmepatronen onder leggen. Zo viel er toch ook nog wat te dansen op de Overtoom. Want juist de dancemuziek was onder de live-acts de grote afwezige, terwijl Radio 100 op dat terrein in Amsterdam een pioniersfunctie vervult.

Illegale babyfoons

De vraag is, voor hoelang nog? Op 20 maart dit jaar vielen controleurs van het ministerie van Verkeer en Waterstaat het woon-werkpand Tetterode in Amsterdam binnen in een vergeefse poging de zender uit de lucht te halen. De controleurs en acht agenten werden door oplettende bewoners het pand uitgezet, maar niet voordat deze plechtig beloofd hadden terug te zullen komen.

Aanleiding voor de inval was de 'regen van klachten' die de divisie Telecom van het betreffende ministerie over Radio 100 binnen zou hebben gekregen. Vooral babyfoons zouden veel hinder ondervinden van de radiozender. Ook de politie zou een klacht hebben ingediend, omdat de politiefrequenties van de mobilofoons gestoord werden.

Volgens Radio 100 moeten die klachten met een flinke korrel zout worden genomen: ,,Ze hebben gewoon klachten nodig om te kunnen handelen'', vertelt medewerker Erik. ,,Babyfoons die gebruik maken van de FM-bandbreedte die volgens het Nationaal Frequentieplan is toegewezen aan omroepen zijn in feite illegale babyfoons. Wij maken gebruik van apparatuur die aan strenge PTT-normen voldoet. Die babyfoons doen dat niet en zijn dus eigenlijk nog illegaler dan wij!''

Ook de klacht van de politie neemt Erik niet serieus: ,,Het blijkt om de mobilofoonfrequenties van het politiebureau Tweede Helmerstraat te gaan. Dat bureau zit vlak bij onze zender in Oud West. Ik heb het ministerie van Verkeer en Waterstaat al aangeboden om een telefoon voor ze te kopen waarmee ze ons kan bellen als er een klacht binnenkomt, zodat wij die onmiddellijk kunnen verhelpen. Ze hadden geen interesse.''

Zero Base

De werkelijke reden van de inval is van een geheel andere aard. Zoals alles wat los en vast zit, moet ook de vrije ether te gelde worden gemaakt. Radiofrequenties worden binnenkort verkocht aan commerciŽle radio's of herverdeeld onder de publieke omroepen. In het Zero Base beleid wordt de herverdeling van de frequenties in Nederland geregeld. Hoewel dit plan omstreden is en pas in 2003 werkelijk van start moet gaan, is het ministerie van Verkeer en Waterstaat alvast begonnen met het schoonvegen van de ether. Ze inventariseert op dit moment alle ruimte die eventueel beschikbaar is voor verkoop of herallocatie.

De Nijmeegse vrije radiozender Radio Rataplan werd vorig jaar al het slachtoffer van deze ambtelijke schoonmaakdrift. Nu lijkt ook Radio 100 aan de beurt te zijn. ,,Radio 100 is een groot illegaal radiostation dat zeven dagen per week 24 uur per dag het gehele jaar door uitzendt'', zegt Erik. ,,Daarom zijn we kwetsbaar. Wij nemen nu ruimte in die ze kunnen verkopen of toewijzen aan een ander. Vrije radio's als Patapoe en de Vrije Keyser zijn veel kleiner. Die vallen dus veel minder op. Wat niet betekent dat zij niet het risico lopen uit de lucht te worden gehaald.''

Radio 100 gaat er in ieder geval vanuit dat zij niet lang meer op dezelfde voet door kan gaan. Daarom heeft ze besloten om voor het komende jaar een commerciŽle zendmachtiging aan te vragen. Zolang het Zero Base beleid omstreden blijft en er geen definitieve beslissing is genomen, gebruikt de overheid voorlopige regelingen. De eerste voorlopige regeling geldt voor de periode september 2002-2003. In die voorlopige regeling wordt er landelijk en plaatselijk frequentieruimte ter beschikking gesteld aan aanvragers. Tot 12 juni konden belangstellen een aanvraag indienen. Op het moment dat er meerdere aanvragen zijn voor een frequentie wordt het instrument van de vergelijkende toets gebruikt.

,,Dat is een soort missverkiezing'', zegt Erik. ,,Ze hebben een aantal criteria geformuleerd waaraan wordt getoetst. Die zijn vooral commercieel van aard. Het gaat om zaken als marktaandeel, reclame-inkomsten en een realistisch bedrijfsplan. Er staat nergens dat je daadwerkelijk een commercieel programma moet hebben, er worden geen inhoudelijke eisen gesteld aan je signaal.''

Ondanks het feit dat Radio 100 allesbehalve een commercieel radiostation is, acht Erik de kans groot dat ze een zendmachtiging krijgt toegewezen. ,,Een van de criteria is zendervaring. Er staat nergens dat dit legale radio-ervaring moet zijn, het moet alleen aantoonbaar zijn. Toevallig zijn er heel wat afstudeerscripties van Communicatiewetenschappen aan vrije radio gewijd. We beschikken dus over voldoende wetenschappelijk bewijs.''

Broedplaats

Een commerciŽle zendmachtiging kost veel geld, zo'n 70 tot 80 duizend euro op jaarbasis. Radio 100 doet niet aan reclame en zal dat ook niet gaan doen. Toch is ze er volgens Erik in geslaagd een 'hyperrealistisch' bedrijfsplan te overleggen. Omdat dit nogal zwaar leunt op de liefde van de medewerkers voor hun radio doet men voor de zekerheid ook een beroep op de gemeente Amsterdam.

Het stadsbestuur heeft immers ontdekt dat culturele vernieuwing de motor is van de kenniseconomie. In de jaren negentig heeft ze echter veel vrijplaatsen ontruimd waardoor creatieve geesten en masse de stad uit zijn gejaagd of zelf zijn vertrokken. Nu probeert ze met het Broedplaatsenbeleid dit tij te keren. Hoewel Erik de pest heeft aan het idee achter dit beleid, dat vrijplaatsen denkt te kunnen creŽren en reguleren, vindt hij wel dat Radio 100 voor financiŽle steun uit de broedplaatsenpot in aanmerking zou moeten komen.

Erik: ,,De zender heeft in de afgelopen 20 jaar een goede naam opgebouwd. We zijn een belangrijke culturele motor geworden voor Amsterdam. Op onze radio gebeuren dingen die andere dingen in gang zetten. We zijn een podium voor alternatieve kunst. Daarom zou het mogelijk moeten zijn dat we uit het broedplaatsenbeleid geld krijgen om dat ene jaar door te komen.''

De gemeente denkt daar vooralsnog anders over. Volgens haar heeft Amsterdam met de lokale publieke omroeporganisatie Salto al een broedplaats op het gebied van lokale radio-initiatieven. Salto beschikt over een zendmachtiging voor vier etherfrequenties en heeft zes radiokanalen op de kabel. Volgens B&W moet Radio 100 daar maar aankloppen.

Radio 100 heeft inmiddels een oriŽnterend gesprek gehad met Salto waaruit bleek dat er, vooral op de kabel, wel wat mogelijkheden zijn. Maar juist op de uren dat Radio 100 de meeste luisteraars trekt, van vijf uur 's middags tot twee uur 's nachts is er zo goed als geen ruimte. Eric: ,,Wat moeten we daar mee? We zijn een volwaardig station, een zender met heel veel nut. Arrogant gezegd zijn we onmisbaar voor de stad, er zijn mensen die leven met Radio 100. Hier kunnen we echt geen genoegen mee nemen.''

Politiek

Omdat deze weg via de publieke zender te weinig oplevert is Radio 100 genoodzaakt zich te storten op de commerciŽle markt. Het komende jaar willen ze gebruiken om de politiek te wijzen op het fenomeen vrije radio. ,,Ze hebben ons gewoon over het hoofd gezien'', zegt Erik. ,,De definities van publieke en commerciŽle radio's zitten zo dichtgetimmerd dat er voor vrije radio's geen enkele ruimte is. Dit is niet zozeer met opzet gebeurd, maar het gevolg van een volledig gebrek aan kennis over radioland.''

Als argument tegen het vrijgeven van enkele frequenties voor vrije radio's wordt vaak gebezigd dat daar het recht van de sterkste zal gaan heersen en allerlei radio-piraten op de 'vrije' frequenties af zullen komen. Volgens Erik is dit onzin. ,,Een radiopiraat is in essentie vaak een commerciŽle speler. Die hebben wel degelijk reclame-inkomsten en commerciŽle belangen en moeten dus een aanvraag doen binnen de commerciŽle ruimte. Die is daarvoor bedacht en ingericht. Voor ons is er helemaal geen plek en daar willen we aandacht voor vragen.''

Erik is wat dat betreft optimistisch: ,,We hebben inmiddels een goed contact met politici die zich bezig houden met mediabeleid. Ze erkennen wel dat ze ons, de vrije radio's, zijn vergeten. Niet alleen kamerleden van de SP en GroenLinks, maar ook een CDA-kamerlid heeft in een radio-interview gezegd zich te willen inzetten voor beschermmaatregelen voor vrije radio. Het kan dus best dat ze in 2003 zeggen: "waarom ook niet, een vrijplaats in de ether".''

Radio 100 wil de komende maanden gebruiken om meer naar buiten te treden middels concerten en debatten. De 'luisterweek' was hiervoor een eerste stap. ,,In die week hebben we ons gemanifesteerd voor onze luisteraars en andere belanghebbenden als ambtenaren en politici. Die hebben kunnen zien wie we zijn, hoe en waarom we de dingen doen zoals we ze doen. Voor ons is dit een manier om in contact te komen met de achterban, want eigenlijk weten we zelf niet wie dat zijn'', aldus Erik.

Deze open houding zal moeten verdwijnen als de zendmachtiging niet wordt toegewezen en als mocht blijken dat de politiek niet bereid is vrije zenders toe te laten in de ether. Erik: ,,Dan zal Radio 100 diep, diep, diep de illegaliteit induiken. Dan gaan we weer guerrillaradio maken. Dat is zeker een alternatief. Het probleem is dat je je continu zal moeten blijven verplaatsen. Het is geen aanlokkelijke optie, maar we zullen het zeker doen als het nodig is.''

Freek Kallenberg

Radio 100 vind je op de 99.3 MHz FM in Amsterdam.

Postadres: postbus 59583, 1040 LB Amsterdam, www.radio100.nl

Donaties: Giro 5162096, Stichting BVM, Amsterdam ovv 'donatie'