Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2002    ● Overzicht #9


Uit: Ravage #9, 28 jun 2002

De aarde die sterft

Ecostrijders actief in de polder

Halverwege de jaren negentig voerden milieuactivisten van het Earth Liberation Front van Groningen tot Middelharnis een verbeten ondergrondse strijd tegen vervuilende bedrijven en instellingen. Maak kapot wat jou kapot maakt, was daarbij het motto. Tref de vervuilers op hun meest gevoelige plekken: hun imago en portemonnee. De tijd lijkt rijp voor een hernieuwd offensief.

Half april rukte de brandweer van Alphen aan den Rijn met groot materieel uit. Op het industrieterrein De Schans was rond half drie een grote brand uitgebroken in een vrijstaand pand van de Mercedes-dealer LIAM. De brand was ontstaan in de werkplaats, waarna het vuur oversloeg naar de bovengelegen showroom en het ernaast gelegen magazijn.

De brandweer kon met moeite voorkomen dat de vlammen oversloegen naar een ander pand waar bedrijfsauto's stonden en het kantoor van LIAM gevestigd is. Om zes uur werd het sein 'brand meester' gegeven. Het vuur legde de showroom en de garage met 42 peperdure auto's in de as. De schade bedroeg zes miljoen euro, de eigenaar was verzekerd.

Het incident, dat plaatsvond in de nacht van zondag 14 op maandag 15 april, zou typisch een gevalletje geweest kunnen zijn van het Earth Liberation Front. Immers, deze radicale milieugroepering heeft als handelsmerk de vervuilende industrie te saboteren. Lang niet alle acties worden naderhand opgeist.

Lont aanreiken

Het Earth Liberation Front (ELF) ontstaat in 1992 tijdens een bijeenkomst van Earth First! in het Engelse Brighton. Onder de vlag van Earth First!, een milieuorganisatie die onder meer bouwwerkzaamheden 'saboteert' met bezettingsacties, zijn ook groepen actief die graafmachines e.d. vernielen.

Binnen het vreedzame en openlijk opererende Earth First! leidt dit tot hevige discussies, met als resultaat dat dergelijke vormen van sabotage voortaan door het ondergrondse ELF zullen worden uitgevoerd. Sindsdien zitten zowel boven- als ondergronds opererende ecogroepen de vervuilende Britse industrie flink op de huid. Vooral de wegenbouwers moeten het hierbij flink ontgelden.(1)

In Nederland is sabotage als pressiemiddel dan reeds een bekend fenomeen. In de jaren tachtig werden vooral bedrijven, kantoren, woonhuizen en vervoermiddelen het doelwit van gerichte vernielingen. Veelal in het kader van de strijd tegen apartheid in Zuid-Afrika, als ook extreem-rechts, seksisme, militarisme, woningnood, dierenleed, vluchtelingenbeleid en voor het milieu.

Het duurt tot het najaar van 1993 alvorens het gedachtengoed van het ELF de polders bereikt. In een spraakmakend interview met actieblad NN (sinds '96 getiteld Ravage -red.) licht een Britse ecosaboteur het belang toe van het ELF: "We willen de mensen wakker schudden. Hen een lont aanreiken waarmee men de boel tot springen kan brengen. Een muis die brult wordt gehoord."

Doen wat nodig is

Actieblad NN zwengelt vervolgens de discussie aan in hoeverre de Nederlandse milieubeweging toe is aan radicalere vormen van acties. Enkele anonieme activisten van het Dieren Bevrijdings Front (DBF) laten weten dat de methodes van het ELF hen zeker aanspreken. "De strijdbaarheid, effectiviteit, boosheid en het doorzettingsvermogen herkennen en bewonderen wij. Gewoon doen wat nodig is", aldus het DBF.

Tegelijkertijd uit het DBF forse kritiek op het functioneren van de, wat zij noemen, ingeslapen en geÔnstitutionaliseerde milieuorganisaties. "Men zoekt het nu vooral in consumentenacties, overleg met ministeries en publieksvriendelijke acties. Eisten de gevestigde milieuorganisaties vroeger dat de autofabrikanten moesten worden aangepakt, nu vraagt men de autobezitter vriendelijk of men wat minder wil rijden."

Een campagnemedewerker van Milieudefensie waarschuwt er voor dat "radicale milieuacties niet gevoerd moeten worden om de gevestigde milieuorganisaties onder druk te zetten of links te passeren, maar vanuit een analyse dat dergelijke acties nodig zijn om, simpel gezegd, het milieu te redden."

Deze campagnemedewerker droomt van "veel gekke, felle, spontane acties." Volgens hem zijn de mensen "het beu" telkens aangesproken te worden op hun gedrag en eigen verantwoordelijkheid. "Men wil gestuurd worden, regels, heffingen, handhaving. De overheid vindt zichzelf te onmachtig om dit allemaal te regelen en de gevestigde milieuorganisaties gaan hierin mee. Voer actie en breng ze in verlegenheid!"

Earth Night!

De eerste polderacties van het Earth Liberation Front vinden, voor zover bekend, plaats in Amersfoort. Het Milieu Bevrijdings Team, een speelse variant op 'ELF', heeft de primeur door de banden lek te prikken van vijftig nieuwe auto's die geparkeerd staan op het lokale spooremplacement. De wagens zijn bestemd voor autohandelaar Pon in Leusden.

De week van 30 oktober t/m 5 november 1993 wordt door het ELF uitgeroepen tot internationale Earth Night! Het is de bedoeling dat er gedurende deze week overal op de aarde schade wordt berokkend aan vervuilende bedrijven en instellingen. Hierbij mag het welzijn van mens en dier geen enkel risico lopen. De oproep voor Earth Night! wordt ook in diverse Nederlandse actieperiodieken geplaatst.

In de bewuste actieweek zaagt het DBF een vijftiental zogenaamde jagershoogzits om op de Veluwe. In Amsterdam wordt het gebouw van de KNAW beklad, een instelling die dierproeven stimuleert en het ELF prikt honderden banden lek bij een autobedrijf in Voorschoten. De actiegroep Anti Schiphol Totale Milieu Actie (ASTMA) eist de verantwoordelijkheid op van het onklaar maken van een aanvoerstation van kerosine aan de ringvaart bij Schiphol-Oost.

Earth Night!, waar het ELF tweemaal per jaar voor oproept, heeft inmiddels ook de aandacht van de BVD getrokken. De verrichtingen van het ELF worden sindsdien nauwlettend gevolgd en aangehaald in de jaarverslagen '93-'98 van de geheime dienst. De Centrale Recherche Informatiedienst (CRI) heeft een aantal maal het bedrijfsleven en overheidsinstellingen van tevoren gewaarschuwd voor Earth Night!

Pepers ontvreemd

Het leeuwendeel van de polderactiviteiten van het ELF vond plaats in de periode 1993-1997. De objecten waarop de Elfjes hun woede richten lopen uiteen van bankgebouwen tot aan in plastic verpakte pepers. De gehanteerde methodes variŽren van het bekrassen van auto's tot het opblazen van een gevelpui.†

Gedurende Earth Night! van 1 t/m 5 april 1994 prikt het ELF in het Zeeuwse Middelharnis de banden lek van koelwagens die toebehoren aan een vleeshandel. Een actie die vandaag de dag al gauw zou worden geclaimd door het ALF. Diezelfde week beklad het ELF in Nijmegen garagebedrijven en een slagerij.

Bij een groot aantal reisbureaus in Leiden plakt het ELF posters op de ramen en deuren met de boodschap dat alle vluchten zijn afgelast vanwege een milieuramp. In Wageningen worden kruizen en de letters 'Boom' op muren gekalkt, vanwege het kappen van bomen. In dezelfde stad worden hinderlijk geparkeerde auto's beklad ("Vieze Auwto"), alsmede een aantal wagens van een autobedrijf. Er vliegen verfbommen tegen de gevel van een biotechnologisch bedrijf.

Een Elfje onvreemdt in Leiden op klaarlichte dag drie pepers uit een supermarkt. "Naast het feit dat de pepers verpakt zitten in een plastic doos, omwikkeld met natuurvernietigende folie, bevatte het product een milieuverslindend prijsetiket dat nog groter was dan de pepers. Wat een verspilling en vervuiling", meldt het Elfje.

Brent Spar

Vreemd genoeg sluiten de acties van het ELF zelden aan bij reeds gevoerde campagnes. Terwijl het effect van sabotage groter is als het wordt toegepast in combinatie met openlijke en publieke actie. Als er alleen sprake is van sabotage sorteert dit nauwelijks enig politiek effect. De economische schade die wordt aangericht is meestal gering.

Een goed voorbeeld van de combinatie publieke en ondergrondse acties vindt plaats tijdens de dreigende dumping van het olieplatform de Brent Spar. Spectaculaire acties van Greenpeace zorgen er voor dat Shell, eigenaar van het platform, in de zomer van 1995 zwaar in verlegenheid werd gebracht. Automobilisten rijden massaal de benzinestations van de multinational voorbij.

In Duitsland zijn de uitingen van burgerlijke ongehoorzaamheid tegen Shell het hevigst. De gemoederen raken zodanig verhit, dat radicale acties als het op grote schaal doorsnijden van benzineslangen en het in de as leggen van een aantal Shellstations bijkans met applaus worden begroet.

Ook Nederland draagt in die periode een steentje bij aan het verder aantasten van het imago van Shell, dat in de jaren '80 zware klappen had opgelopen vanwege de steun aan het apartheidsregime in Zuid-Afrika. Het ELF saboteert een Shellstation in Amsterdam, terwijl eerder die week bij zes andere stations in de stad vernielingen werden aangericht. Er vinden ook valse bommeldingen plaats.

Later dat jaar breekt wereldwijd opnieuw de pleuris uit nadat Frankrijk bekend had gemaakt kernproeven te gaan houden in de Stille Zuidzee. Naast vele acties en demonstraties, richt half oktober een pijpbom geringe schade aan bij een vestiging van Credit Lyonnais in Arnhem. Eind oktober keilt iemand een brandbom tegen de gevel van een ander Frans bankfiliaal, ditmaal in Nijmegen. Een half jaar later zullen deze aanslagen in verband worden gebracht met het ELF.

Bomaanslag

De aanslagen tegen de Franse instellingen in Arnhem en Nijmegen worden, voor zover bekend, niet opgeŽist met een persverklaring. In een interview met actieblad NN leveren enkele Elfjes kritiek op een dergelijke houding. "De acties moeten de aandacht trekken. Een actie die geen aandacht krijgt in de media beschouwen we zo goed als een zinloze actie", zo vinden de Elfjes.(2)

Deze uitspraak komt hen te staan op een felle reprimande, afkomstig uit de hoek van een andere ELF-cel: "De geÔnterviewde activisten van het ELF hebben er niks van begrepen! Middels sabotage berokkenen we economische schade bij onze tegenstanders. Punt. Of het in de krant komt maakt niets uit. En of het sympathie opwekt nog minder."

Op de avond van 16 april 1996, even voor het middernachtelijk uur, ontploft er een bom bij de ingang van een kantoor van het Duitse concern BASF in Arnhem. De entree van het gebouw wordt vernield, terwijl door de kracht van het explosief de luifel zwaar wordt beschadigd en er een stuk pui uit de gevel wordt geslagen. Op het moment van de aanslag is er niemand in of rond het gebouw aanwezig.

Oude rekeningen

Zowel de politie als het bedrijf tasten in het duister naar het motief van de dader(s). Tien dagen later ontvangt actieblad Ravage per fax een bericht dat bestaat uit de volgende woorden: "Arnhem. De vervuiler betaalt. ook oude rekeningen. 17okt.4.5.V4". De cryptisch omschreven boodschap wordt ondertekend met "ELF".

Op de dag dat de nieuwe editie van Ravage verschijnt, verricht een rechercheteam uit Arnhem huiszoeking op de redactie van het actieblad. Als grond zegt men op zoek te zijn naar de persverklaring van het ELF, maar in wezen is het justitie vooral te doen om het adressenbestand en de contacten van het actieblad. Door adequaat optreden van sympathiserende krakers worden de rechercheurs in het nauw gedreven, waarop de ME wordt ingezet.

Bij de huiszoeking worden naast de computers grote delen van de boekhouding alsmede redactionele en persoonlijke informatie in beslag genomen. De huiszoeking levert geen sporen op die hebben geleid naar de dader(s) achter de aanslag op het BASF-kantoor. Sindsdien is Ravage verwikkeld in een langdurige rechtszaak tegen de staat. Hiervan wordt komend najaar de uitspraak verwacht.

Geweldsdiscussie

In de weken na de huiszoeking bij Ravage wordt in het blad een discussie gevoerd over de zin van gewelddadige acties als die van het ELF. Als gevolg van de aanslagen bij BASF en Credit Lyonnais in Arnhem heeft het rechercheteam het vooral gemunt op de lokale radicaal-linkse actiescene. De huiszoeking bij Ravage in Amsterdam moet in het verlengde van dit onderzoek worden gezien.

Marc, actief voor het infocentrum Assata in Nijmegen, schrijft dat bomaanslagen als in Arnhem te billijken zijn, mits het middel "met de uiterste terughoudendheid, grote voorzichtigheid en een nog grotere zorgvuldigheid wordt toegepast." Het toebrengen van materiŽle schade is voor hem altijd al een vertrouwd en effectief middel gebleken.(3)

Volgens Marc zijn dergelijke aanslagen alleen gerechtvaardigd, indien er een brede verzetsbeweging rond het doelwit actief is. "Zonder ondersteuning aan de basis verliest een militante actie al snel haar effectiviteit en daarmee haar waarde." Bij de aanslag op BASF was hiervan geen sprake.

'Een revolutionair' gelooft niet in het ontstaan van een brede verzetsbeweging in Nederland, waar Marc op doelt. "Mensen gebruiken uit gemakzucht toch de auto en het vliegtuig. We zitten hier in het hol van de leeuw, het zenuwcentrum vanwaar de uitbuiting wereldwijd wordt georganiseerd. Als ELF dienen we het kapitalisme te dwarsbomen, te ontwrichten en te destabiliseren. Daar heb je geen massabeweging of draagvlak voor nodig."

Gebrek aan samenhang

Voor 'Jolanda en Johan' is het vooralsnog onduidelijk welke rekeningen het ELF te vereffenen had met BASF. "Er zijn duizend-en-een argumenten tegen BASF aan te voeren, maar als je geen zin hebt om die aan te geven, maak je het dat bedrijf wel erg makkelijk om te zeggen dat het juist de laatste jaren wel meevalt met die vervuiling. Sabotage is okee, maar zorg dan dat de daad zo duidelijk is, dat mensen zonder uitleg begrijpen waar het over gaat."(4)

'Jolanda en Johan' constateren in Ravage bij veel acties van het ELF een gebrek aan samenhang. "Over de brandstichtingen bij de Makro door RaRa (gedurende de jaren '80 vanwege investeringen in Z-Afrika -red.) was lang niet iedereen even enthousiast, maar ze vonden plaats binnen een breed scala van acties tegen het apartheidsregime."

Een 'sympathisant van het ELF' reageert verbolgen: "Terwijl de milieuproblemen iedereen ter wereld aangaan en bedreigen, en dus veel directer met ons te maken hebben en 'belangrijker' zijn dan een apartheidsregime, is er geen massabeweging. Dat is vreemd maar niet de fout van het ELF. (...) Als je met weinig mensen bent kun je niet om radicale acties heen. Daarom kiest het ELF voor sabotage. Waar RaRa probeerde een protestbeweging te radicaliseren probeert het ELF een radicale verzetsbeweging op te bouwen. In een poging de huidige impasse te doorbreken."

Diezelfde 'sympathisant van het ELF' gaat ook in op de kritiek al zou het ELF naar buiten toe haar doelstelling en wereldbeschouwing slecht verwoorden. "Het ELF is niet strak georganiseerd en bestaat uit autonome groepen die onder dezelfde naam opereren maar elkaar niet kennen. Het ELF moet groeien, ook inhoudelijk. Er worden fouten gemaakt, het is niet allemaal even duidelijk."

Schrikeffect

Intussen nemen de acties van het Earth Liberation Front in aantal langzaam maar zeker af. Alsof de bomaanslagen in Arnhem en de verschillende huiszoekingen die daarop volgden een schrikeffect teweeg hebben gebracht.

In Oegstgeest maakt een ELF-cel het lokale Shell-station onklaar, vanwege de verderfelijke praktijken van de multinational in Nigeria. Half juni 1996 prikken Elfjes in Leiden weer eens honderden banden stuk van auto's die geparkeerd staan bij twee autobedrijven.

Er worden ook branden gesticht. Zoals eind november, waarbij een koelwagen van een vleeshandelaar in Castricum wordt ontdooid. In Nijmegen stelt het ELF een meer symbolische daad door een aannemersbord voor een te bouwen proefdierenlaboratorium in brand te steken. Dit laboratorium zal door de medische faculteit van de Nijmeegse Universiteit en het Radboud Ziekenhuis in gebruik genomen worden.

Vervolgens is het maanden stil, totdat er een uitvoerige persverklaring bij het Utrechts Nieuwsblad en Ravage wordt bezorgd. Het 'ELF-Utrecht' schrijft in de nacht van 2 op 3 maart 1997 brand te hebben gesticht bij een kantoor van Rijkswaterstaat in de omgeving van het verkeersknooppunt Oudenrijn. De actiegroep verzet zich hiermee tegen de voortdurende asfaltering van Nederland. (5)

De aanslag mislukt omdat die avond rond elven een surveillerende beveiligingsbeambte het begin van de brand op het dak ontdekt. De brandweer weet te voorkomen dat het vuur serieuze schade aanricht. De opstellers van de persverklaring koppelen een kritische beschouwing over mens en milieu aan een strategiediscussie over de toekomst van het ELF.

ELF-Utrecht

"Het ELF is een kind van deze tijd. Wij zijn slechts het voor velen ongewenste, maar niet te ontkomen product van een historische tegenstelling in deze tijd van ecologische ineenstorting. Wij zijn ontsproten in het gat tussen de kretologie van 'iedereen draagt zijn steentje bij aan het milieu' en de praktijk van 'na ons de zondvloed"', zo schrijft 'ELF-Utrecht'.

'ELF-Utrecht' zegt de aarde of de natuur niet boven de mens te plaatsen. "Het voortbestaan van de aarde en al het leven wordt niet in gevaar gebracht door de mens, maar door het politieke en economische systeem. Onze strijd is in eerste instantie gericht op het bevrijden van de aarde, inclusief onszelf, van een systeem dat ons naar de ondergang leidt."

Het ELF verwijt de milieubeweging dat ze, anders dan in de jaren '70, bewust de samenhang tussen natuurvernietiging en het economische systeem verborgen houdt. "Het huidige gebrek aan lef, visie, van de milieubeweging zorgt ervoor dat men allerlei zogenaamde milieumaatregelen omarmt zonder te toetsen of ze werkelijk leiden in de richting van een fundamenteel gezondere en rechtvaardigere samenleving", aldus het ELF.

De radicale milieuactivisten van Groen Front!, opgericht in de zomer van '96 naar Brits voorbeeld van Earth First!, voelen zich danig aangesproken door het ELF. "Wij zijn in heel de milieubeweging nog nooit iemand tegengekomen die het kapitalisme niet veranderd zou willen zien", zo schrijven Peter en Herman van Groen Front! in Ravage.

Groen Front! ergert zich ook aan de wijze waarop het ELF zichzelf op de borst slaat: "Er is ook een geweldloos alternatief voor nachtelijke sabotage. Het vergt alleen meer 'LEF' dan de acties van het 'ELF'. Door keer op keer bouwterreinen en kantoren te bezetten kun je de tegenstander flink op kosten jagen. Bovendien kun je hiermee makkelijker mensen uit de buurt meekrijgen."

Uitspraken die weer tegen het zere been zijn van het ELF: "Het is onjuist dat het ELF de bovengrondse vertragende acties van Groen Front! zinloos vindt. Het biedt inderdaad een aantal belangrijke voordelen, maar een nadeel is dat je voor een bezettingsactie veel mensen nodig hebt en dat je er voor gearresteerd wordt."

Opleving

Na de mislukte brandstichting bij Rijkswaterstaat en het inspirerende verhaal van ELF-Utrecht komen acties van het ELF in de periode 1997-2002 nog maar weinig voor. Na jaren van afwezigheid duikt de naam pas vorig jaar weer op bij een actie tegen het autobedrijf Pon in Leusden. In de nacht van 24 juli 2001 verwijdert het ELF een stuk rails uit de goederenspoorlijn bij Leusden, zodat de toevoer van nieuwe auto's over het spoor vertraging oploopt.

De meest recente actie van het ELF vond drie weken geleden plaats. Hierbij leefden de Elfjes zich flink uit in een genetische gemanipuleerd proefveld, gelegen bij de botanische tuinen van de Universiteit Utrecht. Dat inmiddels ook Groen Front! bepaald niet vies is van sabotage, bleek in de zomer van 2000 toen de naam verbonden werd aan het vernielen van een proefveld in Lelystad.

Na een vijftal jaren van relatieve rust op het terrein van de ondergrondse ecotage, zou de recente actie in de botanische tuin in Utrecht wel eens het startsignaal kunnen zijn geweest voor een nieuw offensief van het Earth Liberation Front. De nucleaire- en asfalteringsplannen van het huidige kabinet werken wat dat betreft als een rode doek op een stier. Maar ook het verhalen van schade op activisten die blokkeren of bezetten zal er toe bijdragen dat men er de voorkeur aangeeft ondergronds te gaan.

Politicoloog Hein-Anton van der Heijden ziet in de acties van Groen Front! en de andersglobaliseringsbeweging de eerste sporen van een nieuwe beweging. "De nieuwe netwerken opereren nu nog deels ondergronds, zoals het Earth Liberation Front en Animal Liberation Front, maar gaandeweg zullen ze steeds meer erkenning krijgen. Het wordt een strijd van generaties: de jonge, radicale activisten, die zonder alternatief ten strijde trekken, tegen de oude lullen van de gevestigde milieubeweging die alles technologisch willen oplossen." (6)

Alex van Veen

1. 'Elfjes voor een betere wereld', Ravage #8, 07-06-02;

2. 'Pak de ellende aan bij de wortel', NN #195, 10-10-95;

3. 'De zin van geweld', Ravage #211, 31-05-96;

4. 'Je bent vaag en je doet maar wat', Ravage #214, 12-07-96;

5. 'Saboteer voor het te laat is', Ravage #231, 21-03-97;

6. 'Verkalkt verzet', HP/De Tijd, 02-11-01.

Actiegroep voert proefveld "stomdronken"

Milieuactivisten van het Earth Liberation Front (ELF) hebben in de nacht van 12 op 13 juni in Utrecht een proefveld voor genetische modificatie met "elfenwijn" gedesinfecteerd. Het proefveld, gelegen nabij de botanische tuinen van de Utrechtse Universiteit, is hierdoor vernietigd.

Het proefveld is onherstelbaar beschadigd, zo meldt een woordvoerder van de Utrechtse Universiteit. Planten zijn uit de grond getrokken en overgoten met een vloeistof. "De genetisch gemodificeerde bacteriŽn zijn omgekomen door het gemors van gedestilleerde elfenwijn", zo licht het ELF de sabotage in een persverklaring toe.

Op het proefveld onderzochten medewerkers van de universiteit de effecten van genetisch gemanipuleerde bacteriŽn op de omgeving. Het onderzoek moest in kaart brengen of en welk effect gemodificeerde organismen hebben op hun omgeving. Tarwezaden zijn op het proefveld in contact gebracht met gemanipuleerde bacteriŽn.

"Wij hielden alvast een feestje zo een weekje voor midzomer, die tuinen zijn het enige leuke tussen de betonnen apocalyps van de Uithof", zo schrijft het ELF in de persverklaring. "En dat ging verder wel scheutig. Maar het bleek wel te werken. Misschien op midzomer weer proberen. Dus meisjes en jongens allemaal ook de nieuwe maan vieren op die rare mutantenveldjes, en er was ook nog een eko oproer maand waar we het mee eens zijn."

De actiegroep verwijst hiermee kennelijk naar 'de maand van eko oproer' waar Groen Front! voor heeft opgeroepen. Men beŽindigt de persverklaring met de woorden die kenmerkend zijn voor het ELF: "Geen compromis in de strijd voor moeder aarde!" De universiteit heeft de verstoring van het onderzoek gemeld bij het ministerie en aangifte gedaan bij de politie.