Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2002    ● Overzicht #9


Uit: Ravage #9, 28 jun 2002

Bewoners Groot Arsenaal houden
het graag overzichtelijk

Vrijplaatsen deel 5

Na het schip, het fort, de werf en het klooster bezoekt Ravage in het kader van de serie 'Wonderlijke Vrijplaatsen' het Groot Arsenaal, een gekraakt wapendepot in Bergen op Zoom. Een van de vele interessante militaire objecten die vanwege de inkrimping van defensie leeg zijn komen te staan.

In een rustieke wijk van Bergen op Zoom bevindt zich de Rijtuigweg. We staan voor nummer 44, een statig oud hek met een fietsslot er omheen. Achter de heesters en omringd door weelderig groen bevindt zich een fors historisch gebouw met boogramen. "Vanaf 1764 voormalig militair tuighuis. Sinds 1880 tijdelijk in gebruik als kazerne, daarna opslagplaats materialen voor Defensie", zo lezen we op het bordje van de ANWB, bevestigd aan de muur naast de poort.

Frank, een van de bewoners, begroet ons hartelijk. We betreden het rijksmonument via massieve kasteeldeuren. De deurlijst is versierd met leeuwen en symboliek uit lang vervlogen tijden ter verheerlijking van helaas nog altijd actuele testosteron-gebonden gedragsstoornissen. Half september vorig jaar werd het voormalige wapenarsenaal na jarenlange leegstand gekraakt.

Wonen en kunst

Het ruim twee eeuwen oude gebouw, met buitenmuren van wel een meter dik, bevindt zich in perfecte staat. De maximaal mogelijke belasting per vierkante meter varieert van 400 tot 500 kg, zo wordt vermeld op iedere verdieping. We betreden de 25 meter lange woonkamer. Aan de horizon blauw tapijt met een royale zithoek. Naast Frank treffen we de bewoners Saskia en Samuel aan, in gezelschap van hondje 'Mobie' en huisrat 'Twee'.

Het Groot Arsenaal heeft een vaste ploeg van vijf bewoners. Twintigers, de meeste afkomstig uit Bergen op Zoom. Ze hebben het Arsenaal gekraakt om hun idealen te kunnen praktiseren. Saskia: ,,We willen het samen wonen combineren met het maken van kunst in de breedste zin van het woord.''

Niet alleen werkruimte, ook het vinden van geschikte woonruimte is moeilijk in Bergen op Zoom voor mensen met een krappe beurs. Veel jongeren trekken dan ook weg uit het Brabantse stadje, bij voorkeur naar het nabij gelegen Antwerpen of Breda. Saskia: ,,Er is in Bergen op Zoom ook vrijwel niets te beleven voor jongeren. Het enige dat ze hier kunnen is carnaval vieren.''

Centrum

Frank is kok van beroep. Saskia werkt en studeert, en schrijft gedichten. Van tijd tot tijd organiseert ze kinder-activiteiten in het bijgebouwtje van het Arsenaal. Samuel is decorbouwer en schildert. De overige bewoners houden zich bezig met muziek, graffiti, performance en drama.

De bewoners hebben voorlopig elk hun eigen 'kamer' van ongeveer honderdzestig vierkante meter, aan de voorzijde van het gebouw. De ruimtes aan de achterzijde zijn bestemd voor publieksactiviteiten. Ze willen van het Groot Arsenaal een alternatief cultureel centrum maken.

Zonder elektriciteit is dat wat lastig. Energiebedrijf Essent vraagt een veel te hoog bedrag voor aansluiting op het hoofdnet. De krakers redden zich nu met een luidruchtig en zwaar rokend aggregaat. Twee keer in de week staat het ding aan, als er bands oefenen die voor de diesel betalen. De bewoners hebben een stichting opgericht, waar ze huur aan betalen.

De zolderruimte wordt gebruikt als logeerkamer en oogt surrealistisch: een logeerbed met een paar pantoffels ernaast. De immense ruimte wordt slechts door zolderbalken onderbroken. Via het achterraam kijk je uit op een spiritusfabriek, die de penetrante geur van gist en azijn verspreidt.

A-politiek...

De krakers hebben eerst geprobeerd via overleg met de gemeente de alternatieve plannen voor het Arsenaal te realiseren, maar dat schoot niet op. Ze waren vooral bang dat de plannen van de gemeente te veel in een commerciŽle richting zouden gaan. Nu ze het gebouw gekraakt hebben, denkt men de gemeente beter onder druk te kunnen zetten.

We hebben de bewoners moeten overhalen om mee te werken aan de reportage. In hun ogen is Ravage een politiek blad voor radicale activisten, terwijl zij niets met politiek en activisme van doen hebben. Tenminste, dat denken ze maar, want de wijze waarop ze zich tot nu toe manifesteren in het Groot Arsenaal staat haaks op deze visie; het idealisme druipt er vanaf.

De concerten in het Arsenaal zijn betaalbaar voor de smalle beurs. De geringe winst wordt gestoken in het opknappen van het pand. De culturele activiteiten die er worden ontplooid voorzien in een behoefte waar de alternatieve scene van Bergen op Zoom om zat te springen. De enige plek waar voorheen concerten plaatsvonden is zaal de Botte Hommel, waar onlangs de hinderwetvergunning van werd ingetrokken.

De afgelopen maand opende het Groot Arsenaal haar deuren voor het publiek. Gedurende twee 'open dagen' organiseerde men een drukbezocht festival. Naast opvallend veel jongeren kwamen ook veel nieuwsgierige buurtbewoners een kijkje nemen. De reacties waren overwegend positief.

Bizarre installaties

,,We krijgen van iedereen maar spullen, het wordt veel te veel'', vertelt Saskia. De deur van de opslagzaal gaat haast niet meer dicht. In de ernaast gelegen ruimte is de feestelijke inrichting van het festival deels intact gebleven - bizarre installaties waaronder een overgeschilderde auto en een namaak-kerkorgel.

Op de begane grond bevindt zich ook een aantal kleine ruimtes, waaronder een kant-en-klare kantine, expo-ruimte, een kantoortje en een meubelwerkplaats. Een podium in de royale tuin herinnert aan het concert dat plaatsvond op de open dagen. Muziekprogrammeur Dave, huisvriend van het Arsenaal, schiet in de lach zodra we onze verbazing uiten over de omtrek van de tuin. ,,Dan had je mijn tuin van de boerderij eens moeten zien waar ik anti-kraak zat. Wel vijf keer zo groot!''

Dit brengt ons op de vraag of de bewoners van Groot Arsenaal overwegen om een tijdelijk huurcontract af te sluiten met Domeinen, de eigenaar van het gebouw. ,,Daar moeten we niets van weten'', antwoordt Samuel resoluut. ,,Een beetje huur betalen aan een instelling die zelf gesubsidieerd wordt en het gebouw acht jaar leeg laat staan. Om vervolgens op straat te worden gezet wanneer het hun uitkomt. Nee, wij zitten liever gekraakt. Vrij en blij.''

Elly en Alex

Eerder verschenen in deze serie 'De Refter' (18-05-01), 'Fort Pannerden' (23-11-01), 'Kinetisch Noord' (01-04-02) en 'Azart' (05-04-02).

Ongewisse toekomst

Voor het Groot Arsenaal zijn de afgelopen jaren diverse bouwplannen de revue gepasseerd. Ze sneuvelden stuk voor stuk vanwege de aanwezigheid van spiritusfabriek Nedalco pal aan de achterzijde van het gebouw. Wonen in de omgeving van zware industrie is verboden. Voor krakers gelden andere wetten.

Vorig jaar studeerde een inwoner van Breda af op een stedenbouwkundig plan voor het Havenkwartier, waar het Arsenaal onderdeel van uitmaakt. Deze bouwkundige stelt voor de spiritusfabriek van de kaart te vegen en de oude binnenhaven van Bergen op Zoom te heropenenen voor een jachthaven. In de aanwezige vestingwerken als het Groot Arsenaal worden koopappartementen gebouwd.

De gemeente Bergen op Zoom ziet liever dat het gebouw, nadat het is aangekocht van Dienst Domeinen, een culturele bestemming krijgt. Op deze manier zou het Groot Arsenaal, samen met het Klein Arsenaal aan de andere zijde van de Rijtuigweg, onderdeel worden van een cultuurboulevard op en rond de Blokstallen. Naast de archiefdienst, het Centrum voor de Kunsten en het poppodium zouden daar ook een openluchtpodium, studio, centrum voor digitale cultuur, vestzaktheater en de bibliotheek moeten komen.

Gelet op dit voornemen is het niet zo vreemd dat de gemeente er wel vrede mee had nadat 16 september 2001 een groep krakers haar intrede nam in het Arsenaal. Wethouder Kieboom van Cultuur heeft begrip voor de actie van de krakers: ,,Het zijn mensen die atelierruimtes en een podium zoeken. Daar kan ik inkomen.''