De huidige consensus leidt tot argwaan

Gesprek met Midden-Oostendeskundige Robert Soeterik 

Terwijl de VS - gesteund door een wereldcoalitie tegen terrorisme - nog steeds bezig is met haar gewelddadige en onmogelijke jacht op Osama Bin Laden en consorten in Afghanistan, lijkt nauwelijks iemand zich nog af te vragen of Bin Laden ook echt achter de aanslagen van 11 september zit. Het geluid dat niet Bin Laden en zijn al-Qaida netwerk verantwoordelijk is, maar dat de daders gezocht moeten worden in Saoedi-Arabische hoek, gaat aan bijna iedereen voorbij.

Op 5 oktober zette de Franse journalist en terrorisme-expert Ali Laïdi in een artikel in Le Monde hierover zijn hypothese uiteen: veertien van de negentien kamikaze-vliegtuigkapers hadden de Saoedische identiteit; de helft van de namen verwijzen naar de Saoedische provincie Assir, een gebied in Saoedi-Arabië dat van oudsher een problematische relatie heeft met de feodale, repressieve en zichzelf verrijkende Saoedische koninklijke familie. Bovendien waren ze te jong om in de jaren tachtig met Osama Bin Laden in Afghanistan te hebben kunnen meevechten tegen de Russen.

Maar, wat Laïdi's vermoeden om het in Saoedische hoek te zoeken, vooral deed rijzen is de door de FBI gevonden werktekst van de daders waarin staat hoe zij zich dienden te gedragen  onopvallend, geïntegreerd e.d. Die tekst deed hem sterk denken aan Salman alAwdah, een Saoedisch geestelijk leider, die begin jaren '90 (na de Golfoorlog) een radicale islamitische oppositiebeweging, de Beweging voor Islamitische Wederopstanding, heeft opgericht.

Cassettebandje

Evenals Osama Bin Laden, heeft al-Awdah een mondiale agenda om zijn politieke idealen te verwezenlijken. Ook hij richt zich op de steunpilaren van de Saoedische dictatuur, die staat of valt met de steun van Amerika. Door Amerikaanse of Westerse instellingen aan te vallen, wil hij die structuur omverwerpen en de kruisvaarders  de militaire Amerikaanse aanwezigheid in Saoedi-Arabië - van de heilige grond van de profeet Mohammed verdrijven. 

Bekend is dat uit zijn organisatie, een geheimzinnig militant netwerk is ontstaan dat er officieus van verdacht wordt achter de verschillende aanslagen te hebben gezeten op Amerikaanse doelen in Saoedi-Arabië, halverwege de jaren negentig.

Versterkende bewijslast die Laïdi aandraagt om de daders van 11 september in deze hoek te zoeken, is een cassettebandje waarop al-Awdah een fatwa (opinie/oordeel van een geestelijke) uitspreekt tegen het Westen en het Saoedische koningshuis. Een bandje dat ook clandestien in Amerika en Europa verkrijgbaar is, waar veel Saoedische oppositiegroepen verblijven en zoals bekend is geworden een aantal van de omgekomen daders een ogenschijnlijk gewoon leven leidde. Op dit bandje roept al-Awdah de Saoedische elite op om zich op te offeren voor 'de zaak' en het martelaarschap te aanvaarden. 

Laïdi citeert: "Het voortouw van de oppositie zou genomen moeten worden door een groep mensen afkomstig uit de elite, die vastberaden is om zich op te offeren voor de zaak. Deze groep zou zich moeten voorbereiden op opsluiting, marteling en zelfs de dood. Belangrijk is dat men vastberaden en zeer precies te werk zal moeten gaan, opdat de rest van de structuur vanzelf instort. De groep hoeft niet groot te zijn."

Inderdaad een opvallende gelijkenis met de feiten die er tot nog toe uit het onderzoek naar de aanslagen van 11 september naar buiten zijn gekomen: de daders hebben gestudeerd, goed gepland, en zijn vastberaden en heel nauwkeurig te werk gegaan.

Bewijslast

In Nederland is deze hypothese opgepikt door Midden-Oostendeskundige Robert Soeterik, verbonden aan Middle East Research Associates (MERA) in Amsterdam. Net als Laïdi sluit ook Soeterik niet uit dat Bin Laden achter de aanslagen zit, maar hij vindt het op z'n minst opmerkelijk dat er door de VS geen andere dadersporen worden gevolgd.

,,Er zijn nogal wat argumenten, feiten en aanwijzingen die Laïdi aandraagt dat de aanslagen gepleegd kunnen zijn door een vanuit Saoedi-Arabië opererend circuit. De hele huidige campagne van bombardementen en het streven om de groep van Osama Bin Laden in Afghanistan en de Taliban uit te schakelen, te liquideren, stoelt op de volgens Bush en Blair sluitende bewijslast die wij nooit hebben mogen zien. Alleen een paar staatshoofden hebben hier wat summiere informatie over gekregen. Het is op z'n minst zeer opmerkelijk dat dit spoor niet gevolgd wordt en niet in de belangstelling komt'', aldus Soeterik.

Juist die zwijgzaamheid wekt zijn argwaan, want daar zijn eventueel heel duidelijk politieke redenen voor aan te wijzen.

Soeterik: ,,Saoedi-Arabië is een zeer belangrijke bondgenoot van de VS. Amerika is voor haar olie afhankelijk van Saoedi-Arabië. Het is de grootste oliestaat ter wereld en beschikt over een overcapaciteit aan olie waardoor het in staat is om (in tijden van crisis) de olieprijs voor het Westen stabiel te houden, hetgeen héél belangrijk is voor de Westerse economie. Saoedi-Arabië is ook de grootste afnemer van Amerikaanse wapens. Die wapens zijn zó high-tech, dat ze er ook Amerikaans personeel bij in moet huren tegen zeer lucratieve contracten. Daar komt nog bij dat sinds enige jaren ook het Amerikaans militair-commando voor deze regio gevestigd is in Saoedi-Arabië. Voldoende belangen dus voor de VS om er alles aan te doen dit land als haar bondgenoot te behouden en vooral haar eigen dubieuze relatie met dit dictatoriale regime zoveel mogelijk buiten beeld te houden.

Wij kennen het dossier over Osama Bin Laden natuurlijk niet en kunnen er dus niet over oordelen, maar cruciaal vind ik dat dit andere dossier genegeerd wordt in de Britse en Amerikaanse pers.''

Oppositie

Onder druk van de VS, heeft Saoedi-Arabië inmiddels alle politieke banden met de Taliban verbroken. Maar het bevriezen van bankrekeningen of het informeren over humanitaire islamitische organisaties, die mogelijk als dekmantel fungeren voor Bin Laden of andere terroristische netwerken, waar de VS op aandringen, daar waagt de Saoedische autoriteit zich niet aan.

Soeterik legt uit waarom: ,,In Saoedi-Arabië is iedere vorm van politieke organisatie verboden. De enige uitlaatklep om je maatschappelijk te laten horen en te organiseren is via islamitische platformen. Als het regime, onder druk van de VS, deze groepen zou aanpakken wordt dat ervaren en/of uitgelegd als strijd tegen de Islam. Daarmee wakkert het regime de binnenlandse oppositie aan.''

Omdat er in Saoedi-Arabië geen verkiezingen worden gehouden en er geen vrije pers is, is het van buitenaf moeilijk te beoordelen in hoeverre de situatie in Saoedi-Arabië onder druk staat of aan het schuiven is. Volgens Soeterik bestaat de mogelijkheid dat de zaken in een stroomversnelling komen. ,,Dat wil het Saoedische regime natuurlijk koste wat kost voorkomen. Daar komt bij, dat er zelfs op het hoogste niveau, dat van de koninklijke familie, mensen zijn die sympathiek staan tegenover de ideeën van Bin Laden en hem financieel steunen.''

Soeterik is ervan overtuigd dat de 25 duizend Saoedische studenten die in de VS wonen, ondanks het publiekelijk negeren van het Saoedische spoor, voor Amerikaanse inlichtingen- en veiligheidsdienstendiensten nu prioriteit nummer één zullen vormen. ,,Zij zullen deze circuits - dus niet langer alleen religieuze groeperingen - infiltreren en scherp in de gaten houden. In principe is ieder van hen nu verdacht'', zo meent Soeterik. ,,Het spreekt voor zich dat dit soort ontwikkelingen het bondgenootschap tussen de Saoedisch en Amerikanen verder onder druk zet.''

Kortzichtig

Volgens Soeterik willen de VS met de heftige (militaire) reactie op Afghanistan vooral een signaal afgeven naar regimes in de derde wereld die dergelijke ondergrondse netwerken steunen of tolereren. Amerika wil laten zien dat ze er niet voor terugdeinst om een stap verder te gaan dan economische sancties, en dat ze zelfs de macht heeft om een regime te kunnen afzetten. Maar, hij gelooft niet dat Amerika, dat al langer op deze regio aast, het scenario om Afghanistan aan te vallen al klaar had liggen. Zaken als het verder verkrijgen van toegang tot de rijke olie- en gasvelden van de Kaspische Zee-regio en tot nieuwe afzetmarkten, evenals de kans om de invloedssfeer van Rusland in deze regio verder af te kalven, ziet hij als een voor de VS gunstig neveneffect.  

Een vruchtbare aanpak van het internationaal terrorisme, vindt Soeterik het zeker niet. ,,Het feit dat er groepen zijn opgestaan die doelbewust kiezen voor het doen van massale aanvallen op burgerdoelen als politieke strategie, vormt een reëel probleem. Maar de militaire politionele maatregelen die hier nu tegen worden ondernomen, gooien slechts olie op het vuur en zullen leiden tot militarisering van de regio, met alle risico's voor de komende decennia vandien.''

Volgens Soeterik geeft het wederom blijk van de even ruïneuze als korte termijn politiek van de VS. ,,De VS zullen de rekening gepresenteerd krijgen van de humanitaire ramp die Afghanistan en Pakistan nu te wachten staat en die zwaar zal gaan drukken op de economie van de regio. Of de verdere polarisatie die het teweegbrengt in de relatie met de Arabische/islamitische wereld. De VS weigeren na te gaan welke schadelijke effecten Amerikaanse buitenlandse politiek heeft voor de lokale bevolkingen'', aldus Soeterik.

Volgens hem zou het politieke debat in Nederland en elders veeleer moeten gaan over de achtergronden van de huidige crisis, te weten ,,de scheve relatie van de eerste tot de derde wereld, die zou centraal moeten staan. De achtergronden van de groeiende polarisatie in de wereld moeten aan de orde worden gesteld. Dat is om uiteenlopende redenen letterlijk van levensbelang voor alle betrokkenen.''

Media

Soeterik hekelt het feit dat Europa zich volledig achter de VS schaart, maar het verbaast hem niets. ,,De derde wereld komt in verzet tegen de hegemonie van de VS, en daarachter van Europa. Dat verklaart de Europese opstelling, want ook voor Europa staat er veel op het spel. Het is bovendien pijnlijk om je over de oorzaken en achtergronden van de huidige crisis te buigen. Want dan zal de eigen relatie met de derde wereld kritisch onder ogen moeten worden gezien. Men zal eventueel tot de conclusie komen dat er iets in die relatie dient te veranderen dat niet in het eigen voordeel is. Dat doet men liever niet.''

,,Het heersende beeld in Nederland is dat er kennelijk gevaarlijke groepen bestaan, die alles doen om Westerse belangen aan te vallen, en dat het dus maar goed is dat dit keihard en militair wordt aangepakt. Voor het bespreken van de achtergronden van het probleem bestaat binnen Nederland weinig ruimte.''

De schaarse uitlatingen van Europese leiders in die richting, bijvoorbeeld inzake de Palestijns-Israelische kwestie, doet Soeterik af als oorlogspropaganda. ,,In geval de zaak beslecht is en de urgentie van de steun vanuit de Arabisch/islamitische wereld is afgenomen, wie van de politici zal het dan bijvoorbeeld nog hebben over het onrecht dat Palestijnen door Israël wordt aangedaan?''

Dat de toonaangevende media bovengenoemd beeld helpen vormgeven en uitdragen, betreurt hij. ,,Kritische geluiden zijn met een lantaarn te zoeken. Het conformisme, dat is ingegeven door het welbegrepen eigenbelang en voorts het resultaat is van allerlei informele mechanismen, viert hoogtij. Daar komt bij dat Nederland geen echte debatcultuur heeft. Wanneer er in de media veelvuldiger mensen met uiteenlopende meningen en denkbeelden tegenover elkaar gezet worden, dan zal dat een veel scherper beeld opleveren en kan iedereen zijn eigen conclusies trekken. Nu is er de orakelconstructie, waarbij een deskundige – doorgaans veel te kort - aan het woord wordt gelaten, zonder inhoudelijk weerwoord te krijgen.''

Palestijnen

Dat Osama Bin Laden - of hij nu wel of niet te maken heeft met de aanslagen in Amerika - het Palestijnse conflict erbij haalt, is volgens Soeterik niet opportunistisch. ,,Het is geen goedkope manier om tweedracht te zaaien tussen de Arabisch/islamitische wereld en het Westen, zoals Saddam Hoessein dat destijds probeerde. Bin Laden komt uit de islamitische beweging. Binnen die beweging vormt de bezetting van islamitisch Jeruzalem door Israël echt als een belangrijk punt van kritiek op de bestaande verhoudingen. Het geloof en de betrokkenheid bij het lot van hun geloofsgenoten verbindt hen onderling.''

De uitlatingen door Bush, Blair en Kok over een Palestijnse staat, vindt Soeterik lachwekkend. ,,Ik hoorde de Amerikaanse veiligheidsadviseur Condoleeza Rice op CNN zeggen dat we terug moeten naar het stappenplan van de Amerikaanse senator George Mitchell. Dit stappenplan heeft de Palestijnen niets te bieden. Feitelijk is de positie van de Palestijnen er sinds de Oslo-Akkoorden alleen maar op achteruit gegaan. Nominaal kregen de Palestijnen eindelijk enkele gebieden in handen en mochten ze de eigen vlag hijsen. Dat is symbolisch allemaal heel belangrijk, maar een onafhankelijke, levensvatbare Palestijnse staat heeft het niet dichterbij gebracht. De toekomstige status van de door Israël bezette gebieden had nooit inzet van onderhandelingen mogen worden. Deze gebieden zijn het absolute minimuum waarover de Palestijnen de beschikking dienen te krijgen. Israël had in het kader van 'Oslo' gedwongen moeten worden om de Bezette Gebieden, geheel in lijn met het internationaal recht, te ontruimen. Oók Europa heeft in dit alles een dubieuze rol gespeeld. Door na 1993 op grote schaal economische steun te verlenen, heeft ze de Palestijnen alleen maar verder een uitzichtsloze weg opgeduwd.''

Symbool

De uitlatingen van Bush over een Palestijnse staat zijn volgens Soeterik niet meer dan lippendienst aan de Arabisch/islamitische wereld, om toch vooral te laten zien dat de VS niet strijden tegen de Islam of de Arabische wereld. ,,Het is van dezelfde categorie als die absurde voedselpakketten. De VS en andere Westerse landen kunnen wel zeggen dat dit geen strijd is tegen de Islam, maar door veel moslims wordt daar heel anders tegenaan gekeken en dat is in dit verband belangrijker. De Arabische wereld wordt sinds jaar en dag door het Westen overheerst en velen daar zien het huidige militaire optreden wel degelijk als een oorlog tegen de Islam en moslims. De buitenlandse politiek van Amerika, de dubbele maatstaven die ten aanzien Israël en de rest van het Midden-Oosten worden gehanteerd, de opstelling in het conflict tussen Israël en de Palestijnen, heeft onder de bevolkingen daar een gigantisch wantrouwen en anti-Amerikaanse en anti-Westerse gevoelens gekweekt.''

Dat, nu Bin Laden mede dankzij Amerika symbool is geworden van het internationale terrorisme vanuit de Arabische/islamitische wereld, ook Palestijnen - onder het mom van 'de vijand van mijn vijand, is mijn vriend' - rondlopen met portretten van hem, vindt Soeterik een schadelijke ontwikkeling. ,,Ik vind dat de Palestijnse leiding verweten kan worden dat ze de eigen mensen niet opvoedt en duidelijk maakt dat dit niet de manier is om de rechten van de Palestijnen te realiseren. Maar op zich is het niet verwonderlijk – zij het tragisch - dat Palestijnen, na jaren aan hun lot te zijn overgelaten, nog maar heel weinig vertrouwen in de internationale gemeenschap hebben en hun heil gaan zoeken bij Saddam Hoessein of Osama Bin Laden. Mensen uit de circuits van Bin Laden die de 'big picture' overzien en inzien dat zij in het door de VS gedomineerde systeem geen kans maken hun eisen en verlangens verwezenlijkt te zien, grijpen naar uiterste middelen als kamikaze-acties'', aldus Soeterik.

Globalisering

Het grove geweld uit de hoek van de radicale vleugel van de islamitische beweging tegen de machthebbers in de eerste wereld, is volgens Soeterik een direct gevolg van de onderdrukking en dubbele maatstaven waar de Arabische bevolking al jarenlang mee te maken heeft. ,,Dat heeft het politieke denken in die regio geen goed gedaan. Men lijkt slechts uit te zijn op het uitdelen van klappen. Anders dan de 'anti-globalisten' hebben zij geen duidelijke politieke agenda, althans deze dragen zij niet uit.''

Soeterik is van mening dat de anti-globaliseringsbeweging zich door de gebeurtenissen van en na 11 september niet moet laten ontmoedigen. ,,Ik lees berichten dat die beweging door de september-aanslagen op het verkeerde been zou zijn gezet. Daar is helemaal geen aanleiding toe. Ik zie de huidige crisis als een zoveelste symptoom van de groeiende polarisatie tussen de eerste en de derde wereld. Een ander symptoom is de aanzwellende stroom migranten uit de derde wereld, als gevolg van de groeidende kloof tussen arm en rijk in de wereld, en weer een ander zijn de protesten van de 'anti-globalisten' tegen de negatieve economische, politieke en culturele effecten van de mondialisering''.

Lousco & Freek

.Terug naar boven