Verzet tegen kernenergie blijft noodzakelijk

In de jaren zeventig en tachtig werd er in Nederland massaal geprotesteerd tegen kernenergie. Inmiddels is er van die protestbeweging nog maar weinig over, terwijl ons land allesbehalve atoomvrij is. Verschillende mensen en actiegroepen willen het verzet tegen kernenergie dan ook nieuw leven inblazen.

,,Bijna iedereen is afgevallen'', verzucht Femke Bartels van Greenpeace. ,,Het is nog steeds de campagne die de meeste media-aandacht geniet, maar er gaat niemand meer voor de straat op. Het is nog makkelijker om Nederlandse actievoerders in een bus naar Duitsland te krijgen voor demonstraties tegen de Castor-transporten, dan ze in Nederland voor iets te porren.'' Volgens Femke is Nederland op het gebied van kernenergie ,,demonstratie-moe'' en denkt men de strijd in de jaren '70 en '80 al te hebben uitgevochten.

Destijds kende Nederland een goed georganiseerd netwerk tegen kernenergie. Door het hele land waren basisgroepen opgezet en vormden zich steeds weer nieuwe groepen. Van kraakbeweging tot kerkelijke clubs, iedere verontruste burger was actief binnen de anti-kernenergiebeweging (AKB). Op haar hoogtepunt in 1980 - toen er op de eerste dag van de drie dagen lange blokkade van de kerncentrale in Dodewaard twintigduizend mensen meededen - telde de AKB zo rond de 500 basisgroepen.

Diversiteit

Peer de Rijk, werkzaam bij de World Information Service on Energy (WISE), is nog steeds actief in de strijd tegen kernenergie. Al houdt hij zich nu vooral bezig met het informeren over kernenergie en het adviseren van lokale (radicale) actiegroepen wereldwijd. Volgens hem zijn het succes van het massale protest van destijds én de ondergang daarvan niet veel later, twee keerzijdes van dezelfde medaille.

Peer: ,,De AKB slaagde er in de jaren zeventig in om kernenergie te verheffen tot een breder maatschappelijk probleem. Het protest was niet alleen gericht tegen kernenergie en milieuvervuiling, maar bevatte ook kritiek op het geloof in technologie en de parlementaire democratie in Nederland. Hierdoor sprak het veel verschillende mensen aan''.

De diversiteit van de beweging kwam volgens Peer ook tot uiting bij de aanhang voor bepaalde acties. ,,Bij de eerste 'Dodewaard gaat dicht' actie, de grote blokkade in 1980, dacht vrijwel iedereen écht dat het zou lukken om de centrale dicht te krijgen. Toen dit niet gebeurde, waren veel mensen teleurgesteld en kwam er ook kritiek op het brave karakter van die blokkade. Je merkte toen al dat het begon te rommelen binnen de beweging.''

Na veel interne discussie over geweld, stond voor 1981 uiteindelijk een effectievere actie op het programma. ,,Men zou de centrale net zolang blokkeren tot deze in de problemen zou raken. Een nog grotere groep dan in 1980 was voorbereid op langdurige blokkades. Maar, toen de blokkade al snel, met een overkill aan ME en traangas, uit elkaar werd geslagen, barstte de interne discussie over geweld opnieuw los.''

Nekslag

Hoewel er daarna nog wel zo'n veertigduizend mensen meeliepen in een demonstratie in Arnhem tegen dit politiegeweld en tegen kernenergie, vormde het politiegeweld in Dodewaard volgens Peer het begin van het einde.

Peer: ,,Naast de interne geweldsdiscussie en onenigheid, haakten veel mensen af omdat inmiddels ook de regering had aangegeven geen nieuwe kerncentrales meer te zullen bouwen. Velen dachten de strijd daarmee al te hebben gewonnen. Anderen verdwenen in organisaties zoals Milieudefensie om zich vooral te richten op duurzame energievormen en voorlichting over besparing, of vormden kleine radicale verbanden die zich vooral gingen richten op blokkades tegen de afvaltransporten. Weer anderen richtten zich tegen militarisme en kernwapens. De structuur van de beweging viel uit elkaar.''

De echte nekslag voor de beweging werd volgens Peer uitgedeeld door overheid die met de zogeheten Brede Maatschappelijke Discussie over het (kern)energiebeleid op de proppen kwam. Deze 'discussie' werd in 1983 officieel aangekondigd. Een slimme zet van de politiek, die zo het hele vastgelopen debat over kernenergie naar zich toe wist te trekken.

Peer: ,,Heel veel mensen deden aan dat circus mee, anderen absoluut niet. Toen in 1985 de uitkomst van deze jarenlange discussie luidde dat er géén toekomst was voor kernenergie, trok de overheid zich hier vervolgens niets van aan en hield gewoon vast aan kernenergie.'' In 1986, een week voordat de Tweede Kamer zou beslissen waar de nieuwe kerncentrales zouden komen, ontplofte de kerncentrale in Tsjernobyl en gingen alle bestaande plannen van tafel. Niemand durfde zich nog pro-kernenergie uit te laten.

Opslag

In de jaren '90 kwam het maatschappelijk verzet tegen kernenergie vrijwel stil te liggen. Dodewaard en Borssele zouden uiteindelijk - na de dertig jaar waarvoor zij gebouwd waren - toch dichtgaan.

,,Alleen in Drenthe en Groningen ging de lokale strijd tegen de ondergrondse opslag van kernafval in zoutkoepels fanatiek door, zowel binnen de politiek als via plaatselijke actiegroepen'', vertelt Dirk Bannink van het kernenergie-informatiecentrum Laka. ,,Zij hebben juist in die periode hun grootste succes behaald. In het midden van de jaren zeventig besloot de regering de eindopslag in zoutkoepels te onderzoeken, maar vooral door plaatselijk verzet is die optie van tafel. In 1994 besloot toenmalig minister van VROM, Alders, uiteindelijk om ervan af te zien en is er gekozen voor interim opslag in Borssele.''

Naast opslag is ook het transport van kernafval naar speciale opwerkingsfabrieken in het buitenland al geruime tijd een van de actiespeerpunten van de tegenstanders van kernergie. Greenpeace haalde met enige regelmaat de media met spectaculaire blokkadeacties en probeerde op allerlei manieren, zoals met lobbuwerk, juridisch getouwtrek en met acties, te komen tot een opwerkingsverbod.

Vanaf 1994, toen duidelijk werd dat Borssele langer wilde openblijven dan de oorspronkelijke dertig jaar, kwam er mondjesmaat weer wat protest opgang. Naast Greenpeace, blokkeren de laatste jaren ook actievoerders van Onkruit Vergaat Niet!, mensen van de SP en WISE zoveel mogelijk afvaltransporten door voor de transportwagens te gaan zitten of zich aan de spoorrails vast te ketenen. Om elkaar niet in de weg te lopen, onderhouden ze onderling contact en worden de acties van Greenpeace en autonome actiegroepen goed op elkaar afgestemd.

,,We zijn gemiddeld met een mens of 10 à 15 aanwezig bij een blokkade'', zegt Yvonne van Onkruit Vergaat Niet!. ,,We proberen de transporten zoveel mogelijk te vertragen. Het gaat ons natuurlijk niet alleen om de transporten maar om de hele nucleaire cyclus. De transporten zijn een goede gelegenheid om aan te grijpen. Het is een moeilijke lange weg, maar we merken wel dat steeds meer mensen nu weten dat die transporten plaatsvinden en dat er ook binnen de politiek weer meer over gepraat wordt.''

Pinokkio

Elise Leijten, die zichzelf anti-nucleairiste noemt, heeft met een visuele actievorm een redelijk effectieve methode gevonden om haar standpunt te verkondigen. Ze zoekt hiervoor 'strategische plekken' op waarbij veel pers aanwezig is, zoals in politiek Den Haag, of bij conferenties over kernenergie. ,,Ik probeer de leugens rondom de nucleaire energie op een ridicule manier aan de orde te stellen'', verklaart Elise.

Zo heeft zij voor de klimaatconferentie in Bonn Pinokkio uit de kast gehaald. ,,Dat is een zakenman die de nucleaire lobbyist speelt, maar dan met een grote Pinokkio-neus met daaraan bevestigd een bordje met de tekst 'Kernenergie is veilig, duurzaam en goedkoop'. Mijn ervaring is dat deze visuele manier van actie voeren goed werkt. Mensen kunnen niet om deze beelden heen. Het choqueert, confronteert en zet ze aan het denken. Doordat de beelden voor zich spreken, hoef je er ook niet per se met veel mensen te staan'', aldus Elise.

Een niet onbelangrijk bijkomend voordeel van deze solo-actievorm is, dat de politie je officieel niet mag aanhouden. In het kader van de vrijheid van meningsuiting mag je immers in je eentje een act opvoeren. Zodra je met meer mensen in actie komt weet de politie altijd wel een of ander artikel op te hoesten om je te kunnen arresteren.

Schadeclaims

Behalve de overheid hebben ook bedrijven sinds kort juridische maatregelen in petto voor anti-kernenergie activisten. Greenpeace kreeg na een aantal redelijk succesvolle acties eind vorig jaar (blokkeren van het schip met kernafval naar Sellafield) en begin dit jaar (in een tweedehands hands ME-busje dwars door de beveiliging van Dodewaard heen gereden, gevolgd door een blokkade op het spoor door Onkruit en Wise) te maken met schadeclaims. ,,De opwerkingsbedrijven hebben ons opgezadeld met torenhoge boetes en het volstrekt onmogelijk gemaakt om nog langer actie te voeren tegen de transporten'', aldus Femke Bartels.

Begin dit jaar luidde het vonnis van de rechtbank in Amsterdam dat Greenpeace niet langer actie mag voeren tegen de kerntransporten. De rechtszaak was - preventief - ook gericht tegen Wise omdat ook deze milieuorganisatie in de pers had aangekondigd acties te zullen voeren tegen de transporten uit Dodewaard. Wise werd echter vrijgesproken omdat ze nog niets concreets had gedaan.

De eerste actie na deze rechtszaak, die Wise samen met Onkruit Vergaat Niet! had georganiseerd tegen een transport vanuit Dodewaard, werd afgeblazen omdat het transport werd afgelast vanwege de MKZ-crisis. Peer: ,,Het plan ligt sindsdien weer in de la. We waren er helemaal klaar voor, hadden zelfs honderd mensen weten te mobiliseren...'' Omdat Wise het druk heeft met andere werkzaamheden, kiest de organisatie voor effectievere acties: minder vaak, maar met meer mensen.

Volgens Femke Bartels van Greenpeace zijn er een hoop momenten en mogelijkheden waarbij de druk opgevoerd kan worden en de bevolking duidelijk kan worden gemaakt dat ze tegen kernenergie en tegen Borssele zijn, bijvoorbeeld tijdens de transporten. ,,Deze transporten worden altijd aangekondigd op www.kcd.nl (Dodewaard) en www.kerncentrale.nl (Borssele). Daar is héél goed voor te liggen!'', aldus Femke.

Yvonne van Onkruit Vergaat Niet! laat weten dat zij zoveel mogelijk transporten zullen proberen te frustreren. ,,Iedereen die onder onze vlag mee wil doen is van harte welkom, zolang ze zich houden aan ons principe van geweldloosheid. We verzamelen meestal de avond voorafgaande de dag van het transport om 20 uur op het station in Den Bosch.''

Weekend

Verschillende mensen en actiegroepen vinden het hoog tijd worden dat het verzet tegen kernenergie in bredere zin, van Borssele tot en met importstroom, in Nederland nieuw leven wordt ingeblazen en dat de hypocrisie die hier rondom kernenergie heerst verdwijnt. Borssele moet en zal gewoon dicht, opwerkingstransporten moeten onmiddellijk worden verboden, Urenco moet stoppen met de productie van verrijkt uranium dat in de kerncentrales gebruikt wordt en geen bedrijf mag nog atoomstroom invoeren in Nederland!

,,Je kunt zelf wel blij zijn met je 'groene stroom', maar daarmee is de kernenergie nog niet verdwenen. We moeten juist nu de politiek ertoe aanzetten uitsluitend voor duurzame energie te kiezen, en het machtsbolwerk van grote bedrijven zien te doorbreken'', vindt Peer. In dit kader start Wise een campagne van directe acties waaronder een kaartenactie om consumenten te wijzen op hun verantwoordelijkheid voor het milieu.

Om te brainstormen over hoe de strijd tegen kernenergie weer op kan laaien, vindt op initiatief van Dirk en Elise op 1 en 2 december een anti-nucleair-strategie-weekend plaats. (zie verderop dit do'sjee)

Lousco

Meer info:
www.greenpeace.nl
www.antenna.nl/wise
www.antenna.nl/nvda/onkruit

.Terug naar boven