Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2001    ● Overzicht #12


Uit: Ravage #12 , 21 september 2001

The enemy within

Repressieve plannen voor anti-globaliseringsbeweging

Sinds de protesten in Göteborg en Genua bereidt de Europese Unie vergaande plannen voor om dit soort massale protesten in de toekomst tegen te gaan. De rechten en bewegingsvrijheid van demonstranten worden ingeperkt, terwijl de bevoegdheden van de politie- en inlichtingendiensten toe zullen nemen.

Na de uit de hand gelopen bijeenkomsten in Göteborg en Genua is er vanzelfsprekend in diverse actiekringen de vraag ge­steld: hoe nu verder? Maar niet alleen actievoerders worstelen met deze vraag. Ook regeringsleiders, politie­vertegenwoordigers en inlichtingendiensten beraden zich op de manier waarop ze met 'tophoppers' en meer in het algemeen met grootschalige protesten om moeten gaan. In de Europese raad voor Justitie en Binnenlandse Zaken (de JBZ‑raad) worden vergaande plannen gemaakt om protesten zoals die de afgelopen tijd hebben plaatsgevonden, tegen te gaan.

Hoewel de EU bij monde van de huidige voorzitter België laat weten "dat een van de doelstellingen van de Europese Unie is, de Unie te handhaven en te ontwikkelen als een ruimte van  vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid", blijkt uit het rapport The enemy within: EU plans to criminalise protests van het Engelse Statewatch het tegendeel. Statewatch volgt de EU al jaren kritisch. In haar eind augustus gepubliceerde rapport beschrijft zij hoe de EU sinds de Eurotop in Göteburg, half juni, stelselmatig plannen maakt die de rechten en bewegingsvrijheid van demonstranten inperken. Politie‑ en inlichtingendiensten moeten daarentegen meer bevoegdheden en mogelijkheden krijgen.

Informatie

Zo werd er onder meer afgesproken dat elk land een vast nationaal contactpunt zal krijgen dat zich bezig gaat houden met het verzamelen, analyseren en uitwisselen van informatie op het gebied van openbare orde. Van iedereen die 'mogelijk een bedreiging van de openbare orde of de veiligheid zou  kunnen zijn' mag informatie worden verzameld. Een vage en ruime definitie waar in de praktijk iedereen onder valt die zich op wat voor manier dan ook bezighoudt met bijvoorbeeld anti‑globalisering.

De landen van de EU krijgen toestemming voor het verzamelen van zogenaamde "open bronnen informatie" als geschriften of internet. Daarnaast mogen email, fax en post onderschept worden en wordt het nemen van foto's en videobeelden van leden van 'risicogroepen' en het werven van informanten of het zelf infiltreren door politiemensen toegestaan.

Naast 'harde' informatie mag ook allerlei informatie opgesla­gen worden die niks met feiten te maken heeft, maar vooral gebaseerd is op geruchten, vooronderstellingen en 'het zou eventueel wel eens kunnen zijn dat...'.

Dergelijke informatie wordt bijvoorbeeld in Oostenrijk al bijgehouden. Daar brak na afloop van de gebeurtenissen in Genua een politieke rel uit. Het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken had aan de vooravond van Genua vertrouwelijke en onjuiste informatie verstrekt aan de Italiaanse politie. Het ging hierbij onder andere om informa­tie die gebaseerd was op geruchten en vermoedens. De Italianen behandelden deze informatie vervolgens als feiten en arres­teerde op grond van de Oostenrijkse informatie deelnemers van de PublixTheaterKaravaan. De leden van deze theatergroep werden uiteindelijk enkele weken vastgehouden.

Databank

Om al de verzamelde informatie op te slaan was er daarnaast het plan voor het opzetten van een Europese database van 'politieke relschoppers'. Dit plan sneuvelde echter. Acht van de vijftien EU‑landen (waaronder Nederland) stemden het voorstel weg, zeven landen zagen er wel wat in.

Statewacth merkt terecht op dat het eigenlijk niet zoveel uitmaakt of er wel of niet een centrale database komt. De vijftien landen kwamen namelijk wel overeen informatie over 'violent troublemakers' meer en beter gestructureerd uit te wisselen. Dit betekent dat als land A bijvoorbeeld een G8‑bijeenkomst organiseert, de andere veertien landen hun bestanden met (potentiële) relschoppers uitwisselen met dat land A. Dit heeft uiteindelijk hetzelfde effect als een centrale Europese databank.

Oproerpolitie

Een ander voorstel waar binnen de EU over werd gesproken was het creëren van een Europese oproerpolitie. De Duitse minister van Binnenlandse Zaken Schily en zijn Italiaanse collega Scajola kwamen begin augustus met voorstellen om een Europees 'relkorps' op te zetten. "Er is behoefte aan een nieuwe, intensievere samenwerking van Europese landen, aan een ander soort mensen om het probleem van gewelddadige betogers het hoofd te bieden en aan een Europese anti‑oproerpolitie die dit fenomeen in samenwerking met lokale politie aanpakt", aldus Scajola.

Veel bijval kregen ze echter niet uit de rest van Europa. "Juridisch en politiek onhaalbaar", "populistisch" en "kom­kommertijd‑idee" waren enkele van de reacties. Het VVD‑kamer­lid Weisglas zag het in Trouw al voor zich: "Denk je eens in: de groep demonstranten die rotzooi wil schoppen en een vaste ploeg EU‑politieagenten komen elkaar telkens tegen bij een andere top. En zij gaan in steeds een andere stad een beetje met elkaar staan matten. Belachelijk. Dit is een te simpel plan."

De verschillende landen benadrukten nog maar eens het belang van betere informatie‑uitwisseling, maar een gezamenlijke oproerpolitie gaat de meeste landen toch veel te ver. Volgens Statewatch zal het er echter op de lange termijn wel van komen. Momenteel worden er plannen gesmeed om vanuit de EU een vijfduizendkoppige para‑militaire politie op te zetten. Dit korps moet zich bezig gaan houden met conflictbeheersing buiten de EU. Het is helemaal niet uit te sluiten dat men zich ook binnen de EU gaat bezighouden met 'conflictbeheersing'. Dan verschijnt er alsnog een soort Europese oproerpolitie op het toneel.

Task Force

Eind 1999 werd in het Finse Tampere besloten tot het instellen van een Europese task force van hoge politiefuctionarissen. Deze Task Force of Chief Police Officers moet binnen de EU een deel van de praktische, operationele invulling aan de plannen geven. In 2000 vond de eerste bijeenkomst plaats in Lissabon. Sindsdien komt men op regelmatige basis bijeen.

Jelle van Buuren van Eurowatch doet onderzoek naar ontwikke­lingen binnen de EU op het gebied van politie en justitie. Hij  zet, net als Statewatch, z'n vraagtekens bij het geven van operationele bevoegdheden aan de task force. ,,Het is erg onduidelijk wat precies de juridische status is van de task force, wie er precies in vertegenwoordigd moeten zijn en wat hun mandaat is. Op deze manier krijg je een vrij onduidelijke, slecht gecontroleerde groep hoge politiefunctionarissen die je wel met belangrijke taken belast'', aldus Van Buuren.

De deelnemers aan de task force zelf vinden het wel prettig dat niet alles formeel en juridisch is vastgelegd. J. Wiarda, die namens de Raad van Hoofdcommissarissen de bijeenkomsten van de task force bezoekt, liet in de Staatscourant weten: "De Europese politie task force moet buiten de Brusselse bureaucratie gehouden worden. Wij zeggen: laat de politiechefs zelf bekijken wat ze kunnen doen om de politiek geformuleerde wenselijkheden waar te maken.''

Grondrechten

De Nederlandse politiek was over het algemeen niet echt en­thousiast over de plannen en uitkomsten van de JBZ‑Raad. Jelle van Buuren heeft wel een idee waarom: ,,Dit soort gesloten bijeenkomsten zijn natuurlijk koren op de molen van degenen die stellen dat de EU niet bepaald democratisch is. Ook kleven er de nodige juridische haken en ogen aan de voorstellen. Zo  brengt de oprichting van een Europese database onvermijdelijk een privacydiscussie met zich mee. Ook zijn bepaalde grond­rechten als het recht op vrije meningsvorming en het recht op demonstreren in het geding. Dit gaat met name op als landen tijdelijk uit het Schengen‑verdrag treden om mensen bij de grens al tegen te kunnen houden. Dit gebeurde bijvoorbeeld voor de top in Genua.''

,,Ook de rol die de Task Force of Chief Police Officers is toebedeeld, is op z'n minst discutabel te noemen'', vervolgt Van Buuren. ,,Het is Nederland sowieso al lang een doorn in het oog dat er zoveel verschillende wetten, werkgroepen, aanbevelingen, databases, enzovoort zijn, die de zaken alleen maar onduidelijker maken, zonder dat er al te veel tastbaar resultaat geboekt wordt. Men is van mening dat de bestaande afspraken binnen de EU op het gebied van openbare orde en veiligheid op zich voldoende zijn, maar dat er nauwer en effectiever samen moet worden gewerkt op het gebied van  informatie‑uitwisseling, het meesturen van 'spotters', risi­co‑inschattingen enzovoort.''

Politieconferentie

De organisatoren van de politieconferentie Maintaining Public Order: A democratic approach die begin oktober in Den Haag zou plaatsvinden, maar vanwege de aanslagen in de VS is afgelast, laten inderdaad vergelijkbare geluiden horen. De heer K. Doornbos, Hoofd Regionale Inlichtingendienst van politie Haaglanden constateerde tijdens een bezoek aan de IMF/Wereldbank top in Praag vorig jaar een gebrek aan samenwerking tussen internationale politiediensten. Hij besloot hij een internationale 'expertmeeting' over dit onderwerp te organiseren.

Volgens Doornbos en conferentievoorzitter Bob Visser (Hoofd­commissaris van korps Kennemerland) was het idee achter de conferentie tweeledig: enerzijds het verbeteren van met name de informatie‑uitwisseling tussen verschillende landen, en anderzijds proberen uit de 'geweldsspiraal' te geraken.

Naar goed poldermodel gebruik, werd er een echte actievoerder uitgenodigd. Ook in contacten met vertegenwoordigers van diverse actieclubs bleef men benadrukken dat de conferentie niet alleen op meer repressie was gericht, en dat er echt wel ruimte zou kunnen zijn om ook een andere kant van het verhaal te laten horen ("Wat zouden jullie er bijvoorbeeld van vinden als een van de workshops in samenwerking met Amnesty Interna­tional gehouden zou worden, en over iets als mensenrechten zou gaan?").

Het feit dat de conferentie achter gesloten deuren plaats zou vinden, doet echter het ergste vrezen. Ook het feit dat men in het programma van de conferentie verwijst naar het succes van de klimaatconferentie die in november 2000 in Den Haag plaatsvond laat weinig te raden over de goede bedoelingen van de Nederlandse politie. Ter herinnering: in Den Haag werd een grote groep geweldloze demonstranten preventief opgepakt toen zij een optocht wilden gaan houden langs enkele ambassades.

Geheime lijst

Wat dat betreft zijn ze bij onze zuiderburen een stuk helder­der. België is dit halfjaar voorzitter van de EU en gastland van enkele bijeenkomsten. Zij maakt er geen geheim van anti­globalisten nauwlettend in de gaten te houden. "Wij hebben een geheime lijst van bewegingen die we mogen volgen", aldus een woordvoerster van de Belgische geheime dienst. "Op die lijst staan nu ook bewegingen die deelnemen aan antiglobalisatiema­nifestaties", zo liet zij in het Belgische daglad de Morgen weten.

Hierbij gaat het niet alleen om 'extremistische en gewelddadi­ge' groeperingen. Zo werd eerder dit jaar bekend dat Attac, toch niet echt een radicale club, verhinderd werd bijeen te komen in Gent. Dit gebeurde na een tip door de staatsvei­lig­heiddienst aan de verhuurder van de vergaderzaal.

Ook zet de EU onder voorzitterschap van België grote vaart achter de uitvoering van de plannen die gemaakt zijn in de JBZ‑raad. De komende tijd moet er onder meer studie gedaan worden naar de wettelijk en technische mogelijkheden voor verbeterde informatie‑uitwisseling, naar mogelijkheden om "personen die berucht zijn voor het plegen van ordeverstorende feiten" te kunnen weigeren en moet er in Brussel een pool van vebindingsofficieren opgericht worden. Ook zal de eerder genoemde task force tussen nu en december meerdere keren bijeenkomen.

Statewatch‑woordvoerder Tony Bunyan tenslotte, vindt dat ze bij de EU wel wat beters te doen hebben. ,,Regeringen in de EU zouden hun tijd en middelen moeten besteden aan de onderwerpen die de demonstranten naar voren brengen, in plaats van het oproepen van een nieuwe vijand op een manier die doet

denken aan het Koude Oorlog tijdperk''.

Erik Timmerman
Buro Jansen & Janssen

Het rapport van Statewatch is te vinden op www.state­watch.org. Meer informatie over de politieconferentie en andere documen­ten over EU‑maatregelen tegen actievoerders staan ook op www.burojansen.nl.

 

.Terug naar boven