- Home
- Archief
- 1998

Uit: Ravage 273/274 van 18 december 1998

Enjoy yourself in Elf

Amsterdam herbergt al een half jaar een kraakpand, waar de roodzwarte krakersvlag heeft plaatsgemaakt voor een lachende boeddhistische zon, waar beddenspiralen gewoon dienen om op te slapen, waar Tolkiens In de ban van de ring populairder is dan de Kraakhandleiding en waar volgens de verklaring van Bewonersvereniging Elf een "creatieve explosie" gaande is. Ravage trotseerde het explosiegevaar en bezocht de wereld van de Elf.

Het aanzicht van het lage flatgebouw oogt niet bijzonder. Als je niet beter zou weten dan betreft het hier een kantoorgebouw waarvan er zoveel illegaal zijn gebouwd aan de Vlaardingenlaan in Amsterdam Zuidwest. Maar zodra je via de elektronische schuifdeuren het portaal betreedt, doemt een wereld voor je op die het midden houdt tussen Oibibio, een Engels kraakpand en een jeugdherberg. Half verscholen achter kaarslicht, heet een Italiaanse receptioniste ons welkom bij de Eternal Light Family, die niets van doen heeft met een obscuur bommenleggerscollectief. Volkomen onthaast - de tijd staat hier aan de kant van de bewoners - belt de jongedame met de initiatiefnemer. Ondertussen leveren we een bijdrage aan het gastenboek en kijken we wat rond. In de hoek staat een sofa, op de balie liggen foldertjes over spannende paddestoelen en de muren zijn behangen met posters. Als ze is uitgebeld, stuurt ze ons naar de vijfde en bovenste verdieping waar conform de regels der hiërarchie een prominente elf vertoeft.

Het pand op nummer 11 werd eind mei door een groepje van twintig personen gekraakt. Jim, afkomstig uit San Francisco, was één van hen. Hij spreekt er nog steeds lyrisch over: ,,Het was alsof ik in een scene van Die Hard was beland, waarin Bruce Willis en z'n compagnon al schietend een pand veroveren. Wij gebruikten geen geweld maar liefde.'' Het pand stond al enige tijd op de 'wilde kraaklijst', een lijst van in potentie te kraken objecten. De eigenaar van dit object is Waxy Netherlands BV, een Rotterdams bedrijf dat gespecialiseerd is in het maken van niet uitvoerbare plannen. Volgens mr. Jan Donk, advocaat van de bewonersvereniging, is het plan om dit gebouw te laten strippen en leegstaan zelfs voor de Amsterdamse rechters onaanvaardbaar. Het gaat Waxy natuurlijk om de grond die behoort tot de Zuid as, het walhalla der speculanten. Bovendien luistert het pand niet naar de eisen van de moderne tijd. Zo is het, ondanks de dubbele beglazing, bijvoorbeeld onvoldoende beschermd tegen het vliegtuiglawaai. Omdat bijna overal in het pand dezelfde monotone trance muziek klinkt hebben de bewoners daar minder last van.

In het trappenhuis hangen afbeeldingen van de Bhagwan en andere charismatische kwakzalvers. Ruikt het in het begin nog naar eten, de bovenste etages gaan gebukt onder een penetrante walm die een kosmische mix is tussen cannabis en wierook. De door ons gezochte initiatiefnemer bevindt zich in de Chi bar, een soort theehuisje dat in de weken na de kraak het hele etmaal open was totdat de moeheid het enthousiasme overwon. Alcohol wordt hier niet geschonken en zelfs op de talrijke feestjes in het belendende Skylab wordt pas op het einde wat bier of wijn verkocht.

Kamerverhuur

Ton, zonder achternaam, heet ons zachtjes sprekend welkom. Of we onze schoenen op de gang willen laten staan. In deze oosterse ruimte zitten her en der groepjes mensen op kussens, genietend van hasj, thee of een boek. Een man loopt trommelend heen en weer. Het hogere nietsdoen wordt hier bijkans geperfectioneerd. Over de schouders van een Boeddha beeld zien we de ambtenaren van de sociale dienst in het pand ernaast hun obligate bijdrage leveren aan de welvaartsstaat.

,,Dus jullie zijn van Ravage, dat krakersblad, jaja.'' Ton, een jongen van achter in de twintig, oogt vriendelijk maar is op z'n hoede. 'Wildkraker Ton' wordt hij genoemd in de Amsterdamse kraakscene. Hij heeft er in de loop der jaren een dubieuze reputatie opgebouwd door grote panden te kraken, waarvan hij vervolgens de kamers verhuurt aan alternatieve rugzaktoeristen. In ruil voor onderdak, gecombineerd met water, stroom en verwarming, vraagt hij de logee een tientje per nacht. En dat is fout, oordeelt de gemiddelde Amsterdamse kraker. ,,Ach, weet je, die reizigers zijn hartstikke blij met hetgeen wij ze te bieden hebben. Bij een sleep in of budget hotel betalen ze al gauw vijftig piek en zijn ze gebonden aan regeltjes. Hier is de sfeer relaxed, kun je doen wat je wil. En als mensen geen geld te besteden hebben, dan vragen we ze wat voor het pand te doen.'' En passant wijst hij ons erop dat nogal wat kraakpanden zijn in de stad die de onbekende rugzaktoerist resoluut de deur wijzen als die aanbellen voor overnachting. Van de winter wil Ton een autobus aanschaffen met een circustent waarin hij her en der op de wereld mensen kan laten overnachten. Tevens wordt er gewerkt aan een reisgids voor trekkers die willen overnachten in Elf achtige panden.

Volgens het huismagazine NewSelf heeft Ton reeds vijf levens achter de rug, als Slaaf, Samoerai, Meester, Piraat en Monnik. In zijn bestaan als Wildkraker was Ton reeds betrokken bij de kraak van het 'Friendship Hotel' in de Van Eeghenstraat en de 'Toffe Totem' in de Van Hallstraat, dat door een brand vroegtijdig moest worden verlaten. Ton kraakt al zo'n jaar of tien en was voor de kraak van Elf ,,anderhalf jaar op reis geweest'', wat wil zeggen dat hij gedurende die periode in een 'doosje' (etagewoning) in De Pijp heeft gewoond. ,,In feite zijn we allemaal indianen die leven in bezet gebied,'' zegt Ton. ,,De een die hurkt hier neer, wat de indianen 'squat' noemen, de ander daar. Een kraker kraakt zoals hij gemaakt is. Ik leef m'n leven, verdien er wel wat geld mee, maar dat besteed ik vervolgens weer aan nieuwe projecten.''

Hij heeft geen hekel aan de politieke krakers die zo op hem neer kijken, maar kan het af en toe niet laten om een kwinkslag uit te delen. ,,Ik organiseerde een paar jaar terug met wat mensen een feest in een wild gekraakt pand waar we een toegangsprijs voor hieven. Nou, dat wordt dus als fout beschouwd in krakerskringen. Kwamen er wat van die politiek correcte krakers tegen het feest demonstreren door flyers uit te delen bij de ingang. Diezelfde krakers verlieten een paar maanden later wel tegen betaling door de eigenaar hun eigen kraakpand.''

De elfjes hebben er net een vierdaags feest op zitten. De vrijdag die daaraan voorafging vond er ook al een feest plaats, maar dan in een speciaal voor de gelegenheid gekraakt pand aan de Weespertrekvaart. ,,We hadden veel te weinig bewoners, anders waren we wel blijven zitten.''

Toelatingsbeleid

In Elf wonen zo'n vijftig, voor het merendeel buitenlandse, mensen, die maandelijks een bedrag van 100 of 150 gulden betalen aan de gemeenschappelijke pot. Het overgrote deel daarvan gaat naar het energiebedrijf dat bijna negenduizend gulden borg vroeg. Naast de centrale verwarming exporteert de Elf dan ook ,,energies of love and light throughout the world''. De gasten betalen een tientje per nacht, al naar gelang inkomen. Zij die bij de bewoners in de smaak vallen, kunnen via de workshop 'alternative housestyle' een plek veroveren in het gebouw.

Sylvie, een jonge meid uit Amsterdam behoort tot de gelukkigen. Voordat ze hier anderhalve maand geleden kwam wonen, was ze haar onderverhuurde kamer en haar spullen gedurende een lange vakantie kwijtgeraakt. Ze bezocht dit pand voor het eerst tijdens een feest, daarna bleef ze een tijdje logeren bij een vriend en uiteindelijk kon ze zijn kamer overnemen. ,,Eén van de fijne dingen hier is dat je op elk moment een praatje kunt maken met iemand. Het is natuurlijk meegenomen dat iedereen een beetje van dezelfde soort feesten en muziek houdt. Toen we met een paar mensen naar een feest in Ruigoord gingen, had ik het gevoel dat ik met m'n familie op stap was.''

Zo'n overdekte commune vereist het nodige organisatietalent, in dit geval een bestuur dat zich in overleg met de bewoners inzet voor de spirituele eenheid. Ronald regelt binnen de Elf onder andere de financiën. We vinden hem in de 'sjamanengang' één van de weinige gangen waar wel licht brandt. Het is rond het middaguur. Na een korte kennismaking dalen we via de nooduitgang naar de Magic Kitchen voor een kop koffie om definitief wakker te worden. We zetelen ons in de hoek van de eetzaal, waar het op dit uur rustig is.

Meteen komt er een beladen onderwerp ter sprake: het toelatingsbeleid en de wachtlijst. Wekelijks zijn er zo'n vijftien tot twintig aanmeldingen van mensen die in dit pand willen wonen. De criteria van toelating zijn niet eenduidig, maar de betrokkene moet wel Elf minded zijn. Dat wil onder meer zeggen: vriendelijk, sociaal voelend, coöperatief en spiritueel. Een op Bob Geldhof gelijkende jongen die de koffie komt brengen, is dat zeker. Gevoed door de cafeïne steekt Ronald één van de weinige echte Amsterdammers in het pand van wal over zijn achtergrond, zijn tijd als kraker in de 'veryupperiseerde' Jordaan en zijn betrokkenheid bij de Nieuwe Silo. Hij vertelt dat Elf sinds kort deel uitmaakt het Gilde van Kraakpanden, een overlegorgaan van woonwerkpanden in Amsterdam dat ervoor wil zorgen dat het belang van betaalbare woonwerkplekken, zoals Elf, hoog op de politieke agenda komt te staan.

Dat Elf een typisch woonwerkpand is, wordt duidelijk tijdens de rondleiding. Veel kamers bezitten een openbare functie, zoals de bibliotheek waar tussen de vele boeken over spiritualiteit een Italiaanse vertaling van Céline's Reis naar het einde van de nacht een curieuze verschijning is. Tussen de tijdschriften geen Ravage of Grachtenkrant, maar wel het blad van Milieudefensie. Niet dat er veel gelezen wordt. Zo is Ronald de enige bewoner die wel eens een krant van binnen ziet. In de hoek staan een televisie en een video. ,,Zo'n eens per week huren we wat banden,'' verklaart Ronald. Hier en daar is de natuur in huis gehaald door middel van (kunst)takken, bladeren en muurschilderingen van natuurtaferelen. Het mededogen met de natuur is hier groter dan in welk klassiek kraakpand ooit het geval is geweest. Tevens geeft dit de indruk dat de bewoners echt om het pand zelf geven, en niet louter om haar symbolische functie. Zo krijgt de vloer in de hal regelmatig een dwijlbeurt, klinkt soms het geluid van een stofzuiger en gaat het afval gescheiden de achterdeur uit (of het raam van de keuken).

Gebedsruimte

In het grote black-light atelier worden doeken gemaakt die nodig zijn om ook de muren van het gebouw een spiritueel, kleurrijk karakter te geven. Tussen alle schilders vormen de glazenblazers een uitzondering binnen het artistieke spectrum van de Elf. Van de opbrengst die met name de productie van glazen blowpijpen oplevert, gaat tien procent naar de energierekening van Elf.

Op de begane grond logeren de 'backpackers' en bevindt zich een kinderkamer, die moet uitgroeien tot een echte crèche. Niet alleen voor de Elf bewoners maar ook voor de buurtbewoners, want de elfjes willen geen eiland vormen in deze probleembuurt, maar er een aanwinst voor zijn. Tevens is er een sportruimte met een fitnessapparaat en een tafeltennistafel. In de ruimte waar vroeger de computers stonden van het Belgisch consulaat en Storkdata klinkt nu muziek van twee repeterende huisbands die soms optreden in andere Amsterdamse kraakpanden. In de virusgevoelige computerzaal maken computerliefhebbers een website en kunnen Internet surfers de wereld verkennen. Internet geniet hier behoorlijke populariteit. ,,Nu kunnen de mensen over de hele aardbol elkaar leugens vertellen, terwijl we vroeger werden voorgelogen door de media,'' aldus Jim. Tegenover Ronalds kamer bevindt zich de gebedsruimte waar hoekjes zijn ingericht voor hindoes, boeddhisten, christenen en joden, terwijl er ook een islamitisch hoekje moet komen, maar Allah is hier blijkbaar niet zo gecharmeerd over.

Vanuit zijn raam kijkt Ronald neer op een laag bijgebouw waar anti krakers in zitten.''In feite dankzij ons, want toen we dit gebouw in mei kraakten stond die ruimte pas vier maanden leeg, zodat we moesten wachten tot februari. De eigenaar heeft er snel een paar studenten in gezet, met wie we amper contact hebben. Jammer, die ruimte had prima geweest voor een disco annex skatebaan.''

Ondanks alle religieuze energie, is het niet altijd pais en vree in het pand. ,,Natuurlijk gebeuren er wel eens vervelende dingen, verdwijnt er wat, maar we hebben als afspraak dat je daar één keer even over klaagt en vervolgens je mond erover houdt, want juist door veel gezeur komt er een sfeer van achterdocht waarin eerder meer dan minder zal worden gestolen,'' aldus Ronald, die in ieder geval geen Travellers in het pand wil hebben, ,,want daar heb ik in de Silo over het algemeen geen geweldige ervaringen mee gehad. Stelen, jatten en dergelijke.''

In dit pand is geen plaats voor egoïsten of profiteurs. Er is dan ook een behoorlijke sociale controle. Iedereen heeft ook zo zijn taken in het pand. Zo is het gebouw 24 uur per dag open en zit er dus ook voortdurend iemand bij de receptie in diensten van zes uur. Een ander werkt weer in de keuken, of maakt schoon. De lijst van klussen is nog lang, varirend van de aanleg van een kruidenbad tot de beveiliging van de achterdeuren. Ton loopt zelfs met idee rond om een nachtwacht in te stellen, die 's nachts de boel in de gaten houdt.

Baantjes

De suggestie dat hier een sekte zou huizen wijst Ronald resoluut van de hand en het gemok van de hanenkammen over de 'huur' vindt hij eveneens niet op zijn plaats. Winst maken gaat niet met een energierekening van duizenden guldens. ,,En nog doen we zuinig aan. We stoken van zes uur 's morgens tot zes uur 's avonds en gebruiken de liften alleen voor zware goederen, aangezien elke 'rit' een kwartje kost. Uit ervaring weet ik dat de meeste ruzies in kraakpanden gaan over geld. Mede daarom worden er zo vaak benefieten gegeven. Zulke ruzies willen we hier voorkomen.''

Geld is hier überhaupt geen halszaak, aangezien soft drugs - hard drugs zijn taboe zo ongeveer het duurste consumptiegoed is dat men hier aanschaft en met oog op de autarkische droom worden al proeven gedaan om tot een goede eigen teelt te komen.
Sylvie: ,,Als je geld hebt, is er geen enkele reden om nog naar buiten te gaan. Er is een restaurant, er zijn feestjes, er is een theehuis, er zijn computers, er is rust, er komt een sauna en er is bovenal gezelligheid.'' Omdat ze een uitkering ontvangt heeft ze genoeg tijd om in het pand te werken. ,,Soms zit ik bij de receptie, soms help ik met de afwas en soms maak ik schoon. Gisteren heb ik de ramen van de keuken opgesierd met kerstdecoraties.''

De meeste bewoners van Elf ontvangen echter geen geld van de buren, aangezien de meeste onder hen van buitenlandse (Amerikaanse, Australische, Italiaanse) afkomst zijn.
Sommigen kunnen leven van hun artistieke werk, maar de meesten hebben bijbaantjes, meestal via via. Zo was er laatst een Amerikaan die het ideale slot tegen fietsendiefstal dacht te hebben uitgevonden. Om dit te promoten had hij mensen nodig die stickers wilden plakken op fietsen in studentensteden als Utrecht, Leiden en Delft. Een paar mensen van Elf hielpen mee en verdienden een deel van de driehonderd gulden die een gemiddeld elfje nodig heeft om te wonen en te eten. Een ander gewild 'baantje' is het verkopen van Coffeehouse Culture, een Engelstalig blad over de hoofdstedelijke wietcultuur. De Amerikaan Jim werkt alleen als het mooi weer is: als verkoper van bier in het Vondelpark.

Als we terugkeren in de keuken is het er nog altijd tamelijk rustig. Dat zal in de avond anders zijn. Hier eten dagelijks namelijk zo'n zestig mensen een vegetarische maaltijd, hetgeen verloopt via de donatie methode. Iedereen geeft wat hij of zij kan missen, variërend van twee kwartjes tot tien gulden. In het begin ging het wat stroef, moest de stichting bijleggen, maar nu gaat het vlekkeloos, dat is de magie. De magie zorgt er helaas niet voor dat de dagelijkse berg afwas vanzelf schoon wordt. Er is inmiddels een schoonmaakrooster gemaakt en men wordt verzocht om zelf de spullen af te wassen. Ton overweegt zelfs één van de videocamera's van de receptie naar de keuken te verplaatsen om mensen op te sporen die zich aan hun verantwoordelijkheden onttrekken.

Als Ronald even weg is, spreek ik met een late veertiger die aan de andere kant van de tafel zit. Zijn uiterlijk lang haar, fleurige kledij verraadt een verleden als hippie. Hij eet yoghurt met müsli en drinkt koffie uit een honingpot. Zijn naam is Chris, politiek vluchteling uit Engeland. In het recente nummer van Coffeehouse Culture is een artikel aan deze 'Lord of the Dance' gewijd. Als hij uitgepraat is tegen zijn mobiele telefoon, vertelt hij hoe uniek Amsterdam in het algemeen en dit gebouw in het bijzonder is. Dit hier is volgens hem een voorbeeld van wat 'the almighty' met de schepping aanwilde. Niet de christelijke almachtige, zo benadrukt hij, want het christendom is sinds het Romeinse Rijk op de verkeerde weg. ,,Nee, langzamerhand betreden we een vreedzame, spirituele tijd,'' meent de sjamaan en na nog een slok koffie zegt hij vol overtuiging: ''This is the evolution at work.'' Maar toch, door van leegstaand pand direct te veranderen in een woonwerkpand heeft Elf eerder een fase in de evolutie overgeslagen: die van het kraken.

Patrick en Alex

 

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1998