|
Naar archief
'Het libertair socialisme is nog steeds actueel' ALTERNATIEVE UITGEVERIJEN IN DE JAREN NEGENTIG (4): RODE EMMA Van organisatie naar drukwerk naar gesproken woord, steeds een andere vorm voor dezelfde inhoud. Dat is naast de financiële problemen de rode draad in de activiteiten van Ton Geurtsen en Peter Zegers, respectievelijk de drijvende kracht achter uitgeverij Rode Emma en de Vrije Socialist. Ton Geurtsen begon in 1985, nadat hij uit de partij-organisatie van de PSP en later de PSO was gestapt, met nog een aantal andere afgehaakte partijgangers het politiek cultureel tijdschrift Dilemma. Twee jaar later moest dit tijdschrift om financiële redenen stoppen. Dilemma werd als boeken- en brochurereeks bij Rode Emma voortgezet. In de deze serie zijn tot nu toe zo'n tien boeken en brochures verschenen en worden ook uitgaven gedistribueerd. Hoewel het zwaartepunt op de politieke theorie ligt, met name het socialisme, komen ook actuele en culturele onderwerpen aan bod. Zo geeft Rode Emma het tijdschrift over vrije arbeid Kwerk, uit. Zoals alle uitgevers droomt ook Ton van een grotere fondslijst. ,,Om financiële redenen en gebrek aan mankracht kun je veel minder uitbrengen dan je zou willen. Ik heb nu bijvoorbeeld een selectie van radencommunistische teksten klaarliggen, die in feite drukklaar zijn. Maar ik moet nu eerst achter subsidies aan om het te kunnen bekostigen.'' Om deze reden doet Rode Emma ook wel eens co-producties. Ton's boek over de sociaal-democratie en die over arbeidsethos zijn bij uitgeverij Papieren Tijger uitgekomen, de laatste in samenwerking met Baalprodukties. ,,Dat zijn hele handige constructies omdat zij beter in hun centen zitten en vooral ook omdat ze betere distributiekanalen hebben,'' zegt Ton. Toen hij tien jaar geleden begon had hij er geen idee van hoe de markt in elkaar stak. Ton: ,,Nu weet ik dat de markt selecteert op oneigenlijke gronden. Niet op de inhoudelijke kwaliteiten, maar op naam van de uitgeverij en de auteur.'' Om dit te illustreren noemt Ton het verschil in aandacht van de gevestigde media voor zijn boeken. In 1990 heeft hij bij Rode Emma een boek uitgebracht dat was geschreven naar aanleiding van de ineenstorting van het bolsjewisme in Oost-Europa. Ton: ,,Geen enkel gevestigd medium heeft daar toen aandacht aan besteed. Hetzelfde lot was Lenin en de Revolutie van Arthur Lehning beschoren. Destijds is er verschrikkelijk veel over de omwenteling in Oost-Europa geschreven, maar beide boeken zijn in het geheel niet opgemerkt. Terwijl Arthur Lehning toch een grote naam is en het boek vrij kort na de val van de Muur is uitgekomen.'' Dat deze geringe belangstelling van de media niet lag aan de onbekendheid van de auteur, bleek toen hij zijn volgende boek nu eens niet bij Rode Emma uitbracht. Ton:,, Dat bleek een wereld van verschil. De VPRO-radio en de Groene Amsterdammer hadden opeens belangstelling en er verschenen veel recensies. Toen dacht ik, Rode Emma is niks dat is geen gevestigde naam. Papieren Tijger was niets, maar dat is inmiddels wel wat geworden. Die hebben nu enigszins toegang gevonden tot de pers. Je moet blijkbaar groter zijn, de juiste kanalen hebben en iemand in dienst hebben die weet hoe je de markt bespeelt. Dat is absoluut niks voor mij.'' Lezingen Ton houdt uitgeverij Rode Emma vrijwel in z'n eentje draaiende. Alleen
de boekhouding wordt door iemand anders gedaan. Door het verzorgen van
layout werk voor derden weet hij het geld voor de vaste kosten als huur
en telefoon bij elkaar te scharrelen. Deze zijn niet al te hoog omdat
Rode Emma de ruimte op het Amsterdamse WG-terrein deelt met drukkerij
Kaboem, uitgeverij Iris, de slapende uitgeverij Pamflet en de Vrije Socialist. Peter: ,,Toen De Vrije Socialist weg viel zijn we ons af gaan vragen wat we nu nog konden doen om onze ideeën naar buiten te dragen. We zijn toen voorzichtig zelf begonnen met maandelijkse lezingen hier in deze ruimte, later in politiek-cultureel centrum De Badcuyp. Om het een minder vluchtig karakter te geven drukken we de tekst van de lezing of een begeleidende tekst af in een brochure. Hierdoor kunnen mensen het thuis nog eens rustig nalezen.'' De brochures verschijnen in een oplage van vijftig tot honderd exemplaren bij Rode Emma, in samenwerking met de de Vrije Socialist. Doordat ze goedkoop bij Kaboem worden gedrukt is er geen financieel risico. In eerste instantie werden de lezingen door Peter en Ton zelf en enkele directe vrienden verzorgd. Gaandeweg kregen ze wat meer moed er zijn ze ook mensen van buiten hun eigen kring gaan benaderen om een lezing te houden. ,,Maar'', zo benadrukt Peter, ,,het moeten geestverwanten zijn. Af en toe nodigen we wel eens iemand uit op z'n know-how, zonder dat we weten waar hij of zij politiek precies staat. Want het wordt steeds moeilijker in eigen kring mensen te vinden die veel weten over een bepaald onderwerp.'' Brede visie De belangrijkste doelstelling van de lezingencyclus en de uitgeverij is het in leven houden en actualiseren van het libertair socialisme. Met enige regelmaat wordt een belangrijke gebeurtenis herdacht zoals de Spaanse Burgeroorlog, de Commune van Parijs, de Russische Revolutie en het anarchistisch verzet tegen het fascisme in Italië. De nadruk ligt echter op de actualiteit van het libertair-socialisme. Volgens Peter is deze behoefte groter dan ooit: ,,Op dit moment kan het neo-liberalisme ongebreideld haar gang gaan met het verwoesten van de wereld. Daar moet een alternatief voor geboden worden en dat is volgens ons het libertair-socialisme. Veel mensen menen dat het socialisme geen alternatief meer is. Daarbij wijzen ze op de ineenstorting van het voormalige Oostblok, maar daar heeft het socialisme nooit bestaan. Dat hebben de anarchisten en libertaire socialisten ook vanaf het begin gezegd. Helaas werd en wordt daar nooit naar geluisterd.'' Ton: ,,In een tijd als deze waarin we leven in een enorm diepe crisis die eigenlijk elke dag alleen maar erger wordt, is het heel belangrijk dat er een infrastructuur in stand wordt gehouden waar ideeën worden ontwikkeld en naar buiten worden gebracht. Daarom is die combinatie van boeken en lezingen zo belangrijk, omdat het daarmee gezegd blijft worden. ,,Ook in onze eigen kringen hoor je steeds vaker dat de libertair socialistische ideeën uit de tijd zijn en dat je daar niet meer mee aan moet komen. Blijkbaar is dat de tijdgeest. Maar ik vind dat je moet blijven kijken naar wat je inhoudelijk juist vindt en wat niet, en dat wat je juist vindt moet je blijven zeggen. Als niemand dat meer doet, sterft dat gedachtengoed uit en dat willen we voorkomen. We willen - al is het maar in eigen kring - de ideeën levend houden.'' Soms moet iemand met verfrissende ideeën uit het buitenland worden gehaald, zoals de Griekse econoom Takis Fotopoulos. Deze probeert Rode Emma nu in het Nederlandse taalgebied te introduceren. Ton: ,,Fotopoulos onderscheidt zich van anderen doordat hij een brede visie op het geheel probeert te ontwikkelen. Dat geldt voor meer mensen die we vragen een lezing te geven. Het gaat ons er niet om of ze voortdurend Bakoenin citeren, maar dat ze wel in de socialistische traditie de hedendaagse ontwikkelingen bekritiseren.'' Radertje Op dit moment blijken, gezien de geringe belangstelling voor de meer theoretische lezingen, slechts weinig mensen geïnteresseerd in politieke theorie. De lezingen die gaan over meer alledaagse onderwerpen als het arbeidsethos of New Age worden wel druk bezocht. Ton heeft hier geen enkele moeite mee omdat hij het heel belangrijk vindt om aan te sluiten bij de dagelijkse praktijk. ,,Toch is voor ons het gebrek aan belangstelling aan politieke theorie geen reden om hiermee te stoppen. Wij vinden het belangrijk genoeg om het toch te blijven doen.'' Bovendien gelooft hij niet dat jonge mensen per definitie geen belangstelling meer zouden hebben voor de politieke theorie. Ton: ,, Het zijn andere tijden. Mijn generatie had tijdens de studie alle tijd om van alles en nog wat door te pluizen. Of je had een uitkering en niemand die je lastig viel met de vraag wat je zoal deed. Nu krijg je niet zo makkelijk meer een uitkering maar moet je aan het werk en op de universiteit moet je hard doorleren en met bijbaantjes het hoofd financieel boven water zien te houden. Wat er dan in al die hoofden omgaat, daar kun je alleen nog maar naar raden. Er is haast geen tijd om dat naar buiten te brengen.'' De tanende belangstelling voor het meer theoretische politieke boek is voor Rode Emma dan ook geen reden om de koers te verleggen. Ton: ,,Je ziet wel dat uitgeverijen als de SUA en Van Gennep, die vroeger veel politieke boeken uitgaven, andere marktaandelen aanboren of gaan samenwerken. Dat moeten ze ook wel doen om te overleven, maar het heeft weinig te maken met wat wij hier doen. Ik volg op dit moment een uitgeverscursus. Wat me opvalt is dat alle nadruk ligt op marketingstrategieën. Een boek is gewoon een product dat verkocht moet worden, wat er in dat boek staat maakt niet uit.'' Het lijkt Ton dan ook niks om binnen zo'n uitgeverij te moeten werken: ,,Je kunt dan niet meer zelf bepalen wat je doet, maar bent een radertje in een organisatie. Je verleent slechts hand- en spandiensten aan een paar mensen met hele hoge salarissen die bepalen hoe het fonds eruitziet en welke boeken worden uitgebracht. Dan werk je gewoon voor een onderneming en is het slechts toevallig ook een uitgeverij. Hier doe ik alles, denken, praten, contacten leggen, uittypen, opmaken, drukken, verspreiden, etc. Dat is heel veel werk, maar ik doe het wel allemaal zelf. Dat moet je nooit loslaten. Op het moment dat je groot gaat worden loop je direct het gevaar dat je ook puur commercieel gaat denken. En als het dan even minder goed gaat moet je andere dingen uit gaan geven, want anders ga je ten onder. Dat is te begrijpen, maar wel de ondergang van wat je oorspronkelijk voor ogen had.'' Doordat Rode Emma geen instituut in stand hoeven te houden, kunnen zij het zo nog jaren volhouden. Peter: ,,Mijn drijfveer is hoe dan ook doorgaan, op wat voor manier dan ook. In de hoop dat onze ideeën op een gegeven moment wel weer opgepikt zullen worden, of in ieder geval niet verloren gaan. Omdat er toch steeds weer mensen op die lezingen afkomen en we steeds weer sprekers met inspirerende ideeën kunnen vinden, blijf ik optimistisch. Het is zeer bescheiden, maar wel het enige.'' Ook de vele internationale contacten die Peter in de loop der jaren heeft gelegd houden hem op de been. ,,Het is stimulerend om te weten dat in allerlei andere landen mensen nog met het libertair socialisme bezig zijn, al zijn ze waarschijnlijk ook maar met z'n zessen of zevenen. Daar put je wel de kracht uit om door te gaan. Als je dat niet doet ben je op een gegeven moment alleen nog maar overdag aan het werk en plof je 's avonds voor de buis. De stimulans om je dan nog te verdiepen in moeilijke theoretische discussies is dan helemaal verdwenen. Soms moet je een beetje dikke huid hebben om door te gaan.'' Freek Rode Emma, Postbus 11378, 1001 GJ Amsterdam Naar Jaargang 1998 |