Het laatste taboe

De bibliotheek aan de Amsterdamse Prinsengracht heeft een paar meter boeken over ons Oranjehuis in voorraad. Het gaat meestal om jubilea-herdenkingsboeken of ander kritiekloos gewauwel over de royalty freakshow. Gelukkig is daar Fred J. Lammers, de Oranjekenner bij uitstek, die in september 1997 wederom een boeiend boek over de bekendste familie van Nederland schreef.

De bibliothecaresse is in een jolige bui. Wanneer ze het boek afstempelt, en de titel Koningin Beatrix: een instituut hardop voorleest, becommentarieert ze: "Het wordt tijd dat dat instituut wordt afgeschaft." Daarmee zou ze volgens onderzoeken tot een minderheid van de Nederlandse bevolking horen. Althans, volgens de auteur van het boek, dat de ondertitel 'Majesteit in een kritische samenleving' kreeg.

Lammers begint het hoofdstuk dat is gewijd aan criticasters van de oranjeclub als volgt; "De positie van de koningin staat vast als een huis. Vijfennegentig procent van ons volk toont zich voorstander van een monarchie.' Desondanks, zo geeft Lammers toe, zijn er van tijd tot tijd toch signalen dat steeds meer mensen het koningshuis niet meer van deze tijd vinden. Zo noemt hij de kritiek van de Jonge Democraten, een paars jongerenclubje dat enige tijd geleden voor een referendum over het koningshuis pleitte.

Maar, aldus Lammers: "Het blijft niet bij dergelijke opstandjes tegen Beatrix en haar familie. Als Beatrix op 31 januari 1997 haar 59ste verjaardag viert wordt zij niet, zoals gebruikelijk, via de radio door de NOS gefeliciteerd. Die gelukwens blijkt, zo wordt als verklaring gegeven, per ongeluk te zijn vergeten. Of dat werkelijk zo is? Hoofd actuele programma's van de NOS-radio, Henk van Hoorn, zegt kort erop deze traditie 'niet meer van deze tijd te vinden'. Een journalistieke organisatie als de NOS hoort zich, vindt Van Hoorn, niet meer met dergelijke oubolligheden bezig te houden."

Over de rijkdom van het koningshuis meldt Lammers dat het Amerikaanse zakenblad Fortune Beatrix in 1987 op negen miljard gulden schatte. Daarmee was ze toen al een van de rijkste vrouwen ter wereld. Lammers noemt de Shell-aandelen, en grootgrond- en huizenbezit in New York. Hij schat dat de Nederlands belastingbetaler jaarlijks in totaal zo'n honderd miljoen gulden aan het in stand houden van de monarchie kwijt is. Hierbij zijn de miljoenenuitkeringen en alle andere kosten als beveiliging en huisvesting inbegrepen.

Republikeins Genootschap

"Het is een en al gebedsgenezeressen, zwijnenjachten in de koninklijke domeinen, overtredingen van de maximum snelheid, voorkeur voor 'our own people', benevens een kroonprinselijke scriptie die als en staatsgeheim wordt bewaakt, begeleid door een republikeinse hoogleraar die niet ronduit voor zijn gezindheid durft uit te komen omdat hij ook de toespraken voor de koningin schrijft, maar zich intussen wel bereid heeft verklaard voor het Republikeins Genootschap een deftige toespraak te houden, zij het onder de strikte voorwaarde dat niemand het aan Beatrix zal doorvertellen." Voormalig hoofdredacteur van De Groene Amsterdammer Martin van Amerongen die de ruimte krijgt om uit te leggen waarom er zoiets als het Republikeins Genootschap bestaat. Deze herenclub, die een jaar geleden prominent in het nieuws kwam, wilde serieus praten over 'het laatste taboe' van Nederland.

Niet iedereen wilde een discussie over monarchie versus republiek. Minister-President Wim Kok: "Een uitnodiging om mee te praten zou ik met een grote rotvaart direct in de prullenmand gooien." Ook Lammers is geen republikein. Want, zo schrijft hij in het eerste hoofdstuk: "Wie zou in een politiek verdeeld land als Nederland de functie van president op zich moeten nemen?"

Dat Beatrix in het verleden herhaalde malen haar best heeft gedaan om politieke besluiten te beïnvloeden, wil Lammers niet ontkennen. "De majesteit is een deskundige gesprekspartner geworden van overheidsfunctionarissen die vaak veel minder ervaring hebben in de landspolitiek dan de koningin. Zelfs ministers houden in toenemende mate ernstig rekening met de adviezen die Beatrix, gevraagd en ongevraagd, geeft... En wat die invloed van Beatrix op de landspolitiek betreft gaf oud-premier Ruud Lubbers kort voor zijn aftreden toe dat hij zich weleens door koningin Beatrix liet bijsturen. Waarbij en in hoeverre bleef in nevelen gehuld."

Dat die ideeën vaak van conservatieve snit zijn, wordt door steeds meer mensen onderkent. Publiek geheim is dat Kok niet voor niets zo dol op Beatrix is. Oranje wilde namelijk paars, en deed er alles voor om dat te bereiken. Een ander ingrijpen van Beatrix zou verzet tegen het homo-huwelijk betreffen. Aan een diplomaat die 'uit de kast' kwam ging zo een ambassadeursbaantje voorbij. (In het roddelbladencircuit wordt in dit verband gesuggereerd dat de reden waarom Prins Friso de laatste jaren nooit aanwezig is op 30 april, in zijn homo-zijn zou liggen.

Lammers gaat daar niet op in. Hij houdt het bij: 'Prins Johan Friso heeft al twee keer verstek laten gaan. Hij had beide keren goede uitvluchten. In werkelijkheid is het zo dat hij evenals zijn broers baalt van dat jaarlijkse Oranjefeest.")

Het boek van Lammers blinkt in dat soort observaties uit. Regelmatig krijg je het idee dat de auteur veel meer weet dan hij opschrijft. De almachtige RijksVoorlichtingsDienst (RVD) weet hem ook zoveel angst in te boezemen dat werkelijke onthullingen uitblijven. Dat de monarchie zichzelf daarmee alleen in de vingers snijdt, moge duidelijk zijn.

Rob