Naar archief

Uit: Ravage #240 van 8 augustus 1997   

Het stonehenge van Nederland

Mediaguerrilla in Groenoord 

16 juli 1997   

Enige weken geleden ontstond in het natuurgebied rond Ruigoord de 'Vrijstaat Groenoord'. Activisten van diverse pluimage trachten met het opzetten van dit actiekamp de aanleg van de Afrikahaven te voorkomen. Ravage was bij de geboorte van Nederlands jongste dorp, en nam vlak voor het ter perse gaan van dit nummer nogmaals een kijkje bij het boomhuttenvolkje. 

Perswoordvoerder Machiel is langzamerhand moegeluld. De Nederlandse pers is massaal het komkommernieuws van de zoveelste Nijmeegse vierdaagse ontvlucht en meldt groot de start van het actiekamp van Groen Front! bij Ruigoord. Cameraploegen en fotograven duikelen over elkaar heen op zoek naar de mooiste plaatjes. Kijk, daar is de tunnel, waar de Nederlandse equivalenten van Swampy later nog hun finest hour gaan beleven. 

Twee dagen eerder, toen Machiel en enkele medestanders een voorbereidend kampje hadden ingericht, was het gezag vol ornaat opgetreden. Ine Brink, de beulsknecht van de gemeente Amsterdam die normaal gesproken met ontruimingen van kraakpanden in het nieuws komt, was al poolshoogte komen nemen. Die tenten en dat gedoe, dat kon echt niet. 

Per slot van rekening was de grond waar de actievoerders zich bevonden in bezit van de gemeente, en er moet en zal een haven komen. Een haven waar niemand eigenlijk op zit te wachten. Machiel en zijn medestanders bliezen snel de aftocht. Een afleidingsmanoeuvre, want twee dagen later keerden ze met dertig mensen terug om het actiekamp echt op te bouwen. 

Barricadeploeg 

Wanneer Ravage op woensdag 16 juli vroeg in de middag arriveert, is het al een drukte van belang in het kamp. In no time worden in enige bomen hutten gefabriceerd, een heuse bar, keuken en werkplaats is al half afgebouwd, en een echt biologisch toilet in elkaar getimmerd. Zelfs de compostkuilen ontbreken niet. 

Kleurige ballonnen maken het groen nog fleuriger. Op enige toegangswegen naar het kamp is een heuse barricadeploeg al enige uren bezig om de toegang voor gemotoriseerde (politie-)voertuigen onmogelijk te maken. Diepe kuilen worden gegraven, aan weerszijden moeten pallets een fortificatie-idee doen voorstellen. Een aanwezige greppel wordt uitgediept tot een zuigende modderpoel, waar aan weerszijden voor de zekerheid nog enige planken met spijkers worden neergelegd. Hier komt zelfs de Camel-trofee nog niet langs. Een moderne versie van de Hollandsche waterlinie Ruigoord zal blijven. 

Een van de aanwezige actievoersters vertelt schamper over het politiebezoek van een dag eerder. Ze was nét uit Delft gekomen en had haar tentje maar in het dorp opgeslagen. Tot haar verbazing was de politie in het dorp Ruigoord aanwezig de bewoners te waarschuwen voor de gevreesde autonomen. Grappend: "Hadden ze me toch snel gevonden."  

Machiel meent dat de autonomenjacht van de politie in Ruigoord wellicht te maken heeft met het feit dat het GroenFront! op maandag naar het pand Vrankrijk had gebeld om te vragen of de aankondiging van de bouw van het actiekamp op het bord in het café kon worden gezet. De politie houdt het Europees hoofdkwartier van de gevreesde autonomen klaarblijkelijk nog steeds scherp in de gaten. 

Gelukkig laten de meeste bewoners van het dorp zich niet het hoofd op hol brengen. Hoewel er enige angst heerst voor 'relsituaties', laat men het 'jonge actievolkje' haar gang gaan. Gerben Hellinga, bewoner van Ruigoord: "Jonge mensen die voor het milieu op komen zijn moeilijk slecht te nomen." 

Schaatsenrijder 

Het actiekamp bevindt zich ongeveer een kilometer noordelijk van het dorp, ongeveer halverwege de kerk en het Noordzeekanaal. Vlak voorbij het kamp, richting Noordzeekanaal, zijn de eerste sporen van de natuurvernietiging al te zien. Ravage klimt in een boomhut en ziet een grote zwarte sleuf modder schril afI steken tegen de groene omgeving. De graafmachines, verantwoordelijk voor deze nodeloze vernietiging, zijn echter verdwenen. Nederland is op vakantie, zo ook de firma Konijn, die goed geld verdient aan deze giftige slibopslag die de Afrikahaven eigenlijk is. 

Veel van de aanwezigen op het kamp blijken zeer begaan met het lot van Ruigoord, en de natuur in het algemeen. Niet iedereen blijft slapen, maar de algemene teneur is dat velen af en toe langs zullen komen om het kamp op sterkte te houden. 

Tussen de actievoerders zijn bekende gezichten te ontwaren ('Hé, hoe ging het met de fietsdemo in Utrecht?'), maar evenveel onbekenden. "Ik ben niet zo'n actievoerder", meldt iemand uit Alkmaar, "maar dit is iets waar ik wel voor ga." Hij onderbreekt zichzelf, en wijst op een insect dat over een Ruigoords waterplasje loopt. "Kijk, dat is een schaatsenrijder."  

In het kamp lopen fotograven van de NRC en het Algemeen Dagblad. Een freelance-fotograaf is in jungle-outfit. Denkt zeker dat het Vietnam is. De tunnel, vers gegraven onder een dijk, heeft echter weinig van de geroemde VietCongtunnels. Toch schijnt het ding al enige meters diep in de aarde te verdwijnen. Swampy zou zich nog wel even aan zijn dreadlocks trekken. Machiel meldt dat andere truuks in voorbereiding zijn. 

Tegen het einde van de middag arriveren er nog steeds mensen. Autonomen manoeuvreren met hun kroost in kinderwagens langs de vervaarlijke barricades. Iemand heeft eindelijk een naam aan het kamp gegeven. Moge 'Groenoord' een· lang leven beschoren zijn. 

Bij het verlaten van het kamp zien we nog enige f1uoriserende borden in het gras liggen. "HAVENTERREIN Verboden toegang voor onbevoegden. Artikel 461.wetboek van strafrecht." Vooral die steigerpalen waar de borden aan vast zitten zijn vast goed te gebruiken voor het bouwen van boomhutten of tunnelstutten.     

4 augustus 1997 

Met een luide plons wordt 'de Vrijheid' te water gelaten. Vele jerrycans houden de twee pallets moeiteloos drijvende. 'Kapitein Rob', voor de gelegenheid als indiaan beschilderd, kiest het ruime sop en verklaart de annexatie van het gebied. De activistische enclave 'Vrijstaat Groenoord' is op maandag 4 augustus opnieuw een stukje groter geworden. 

Minder dan drie weken. na mijn eerste bezoek aan het actiekamp bij Ruigoord blijkt er veel veranderd. Wat op de eerste dag nog een huttenkamp van de plaatselijke vakantievierende schooljeugd leek, is nu uitgedijt tot verschillende kampen en kampjes. Naast de verbeterde versies van de boomhutten van de bewoners van het eerste uur is een tweede kern van boomhutbewoners ontstaan. Kamp 120, compleet met zelfgebouwd postkantoor, inclusief loketten, heeft zich in de toppen van enige bomen op 100 meter van het eerste kamp gevestigd Huisadres: Kamp 120, Noorderweg 120, Ruigoord. 

Tussen deze beide boomgroepen en het dorp Ruigoord staan op een grote grasvlakte nog zo'n twintig tenten. Heren der in het gebied hebben meer individualistisch ingestelde personen ook hun kamp opgeslagen. Tot in de wijde omgeving zijn kleurrijke tentdaken te zien. Iemand is ergens een klein moestuintje begonnen. De eerste kroppen sla groeien als kool.

"Op drukke dagen zijn hier meer dan honderd mensen", meldt Machiel, die nog steeds aanwezig is. 

Oprotbrief 

Nadat een dag eerder de politie nog even op bezoek was geweest, is de grootste spanning vandaag verdwenen. Eigenlijk zouden de graafwerkzaamheden vandaag, na het verstrijken van de bouwvakvakantie, weer moeten beginnen. Machiel: "De politie kwam gisteren melden dat die werkzaamheden drie weken zijn uitgesteld. Het lijkt erop dat men enige moeite heeft om een hoofdaannemer te vinden. Dat zou te maken kunnen hebben met onze aanwezigheid, ja. We zullen immers aantasting van de natuur met alle vreedzame middelen trachten te voorkomen." 

Van de autoriteiten hebben de activisten verder nog niet veel gehoord. Wel verstuurde het Gemeentelijk Havenbedrijf Amsterdam op 21 juli een oprotbrief: 'Geconstateerd is dat U sinds medio juli 1997 op gronden en/of in de bomen verblijft van het gebied waar de aanleg van de Afrikahaven is gepland (...) Ik wijs U erop dat U zich op verboden terrein bevindt en dat de toegang in strijd is met artikel 461 van het wetboek van strafrecht. Noch het plaatsen van materiaal (hout etc.), nog het verblijf in het gebied is toegestaan (...) Ik verzoek u het terrein te verlaten anders zijn wij genoodzaakt om u op andere wijze van het terrein te doen verwijderen' Bij wijze van antwoord riepen de activisten twee dagen later met behulp van Fabiola de Vrijstaat Groenoord officieel uit. 

Buiten het versturen van deze brief houdt de eigenaar van de grond zich voornamelijk bezig met het plaatsen van 'Verboden toegang' bordjes. Een van de Ruigoordbewoners schrijft daarover een briefje dat op de informatieborden bij het dorpskerkje hangt. Of het havenbedrijf niet op kan houden met al die verbodsbordjes. 'We wonen toch niet in een sperrgebiet', schrijft ze. De bewoners van Ruigoord dreigen dus ook al een Eurotop-syndroom op te lopen. 

Het uitstel van de werkzaamheden is goed nieuws voor de kampbewoners.

"Van uitstel komt afstel", weet een bewoner. Bovendien heeft men nu zeeën van tijd om aan de verdere infrastructuur en uitbreiding van de nederzettingen te werken. 

Een woordvoerster van het havenbedrijf meldt overigens desgevraagd dat er van geen uitstel sprake is. "Het is nog steeds vakantie", aldus de medewerkster. "Komende maandag, 11 augustus, gaan we gewoon aan de slag met dezelfde aannemer als voorheen. We zijn voortdurend in overleg met de politie over de aanwezigheid van de mensen in het actiekamp. Dat overleg is inderdaad met de intentie om ze zo snel mogelijk weg te krijgen. U mag ook niet zonder toestemming in mijn achtertuin kamperen." 

Zandbak 

In de achtertuin van het havenbedrijf zijn rond elf uur 's ochtends veel van de bewoners druk aan de slag. Vanuit boomtoppen klinkt druk getimmer. Daar worden nieuwe boom hutten gebouwd, of er wordt aan de al bestaande hutten geklust. 

Inmiddels zijn ook op de grond enige bouwsels ontstaan. Campers ontbreken evenmin, en bovendien wel zo handig voor het boodschappen doen in het iets verderop gelegen Halfweg, of in Haarlem of Amsterdam.

Her en der in het gebied zijn mensen bezig om tunnels verder uit te diepen. 

Anders dan drie weken geleden, toen een gat in de grond al een tunnel heette, is er nu sprake van een heus tunnelsysteem. Op verschillende plaatsen hebben ploegen tunnelgravers hijsinstallaties, compleet met een geschonken katrol geïnstalleerd. In ploegen van twee graven ze steeds dieper onder de aarde. Met bijlen worden stevige kleilagen te lijf gegaan. 

Op andere plaatsen, waar de grond zanderiger is, worden in rap tempo postzakken vol rul zand afgevoerd. Na enige van die zakken verdwijnt een graver weer in het donkere gat, voorzien met enige balken en planken, om aan het stutwerk te werken. Hij is tot enige meters te volgen, daarna verdwijnt hij uit zicht wanneer de tunnel ergens in die peilloze donkerte een bocht neemt. Een groot uitgevallen tuinslang dient als luchttoevoer. 

De gravers blijken de raadgevingen van het boek 'Road Raging' goed opgevolgd te hebben. Pers wordt niet in de tunnels toegelaten. Een van de gravers van de 'zandbak', zoals een van de tunnels heet. "Alleen de gravers mogen weten hoe de tunnel loopt. We gaan het de politie, wanneer ze ons ooit komen ontruimen, niet makkelijk maken." Op deze regel lijkt slechts een ontsnapping mogelijk. Een ieder die de eerste elpee van Vacuüm aan het lange touw in de zandbak-tunnel laat zakken, kan op enige clementie rekenen. Een andere graver oppert nog dat een fles whisky uitkomst kan bieden. 

"Nee," zegt zijn collega beslist, "geen drank in de tunnel." Een van de gravers aan een andere tunnel bewaakt zijn tunnel ook als een leeuw haar welpen. De kunst van het tunnelgraven heeft hij in Engeland opgedaan, waar hij lange tijd in het actiekamp bij Manchester bivakkeerde. 

Dreamcatcher 

Meerdere mensen blijken Engelse ervaringen te hebben opgedaan. Bij Kamp 120 vermeldt een miniscuul bordje nog de naam 'Ruighenge', een verwijzing naar Stonehenge. Er lijkt bij Ruigoord een Nederlandse variant op de Britse 'Travellers'-cultuur te ontstaan. Dat is, voor zover die al niet op kleine schaal bestond, want sommige van de aanwezigen leven al langer op deze wijze.  

Een van de Kamp 120 bewoners meldt net terug te zijn uit Engeland. Glastonbury, Stonehenge, het zijn de plaatsen waar de Britse travelersscene zich al jaren verzamelt. Deze jaarlijkse pelgrimage naar de stenen van Stonehenge, die halverwege de jaren tachtig ontaardde in vele veldslagen met de politie, past overigens prima bij het actiekamp. Is Ruigoord immers niet al jaren het Stonehenge van Nederland?  

Terwijl ik weg mijmer en terugdenk aan ervaringen tijdens de 'Battie of the beanfield' en die andere bezoeken aan Stonehenge, werkt de Ruighenge-bewoner onverstoorbaar verder aan zijn 'dreamcatcher'. "Het is een indiaanse traditie", meldt hij. Een tot een cirkel omgebogen tak wordt met kleurige draad omgetoverd in een soort spinnenweb, waarmee, alweer volgens die eeuwenoude tradities, dromen kunnen worden gevangen. "Binnenkort komen hier twee indianen om enige rituelen uit te voeren. Met behulp van de vier elementen - water en vuur, aarde en lucht - zullen ze ons helpen dit gebied te beschermen." 

Annexatie 

Peter is een van de kampbewoners die al vanaf de eerste dag op het kamp aanwezig is. Verveling staat volgens hem niet in het woordenboek van een Groenoorder. 

"Er is altijd genoeg te doen. Wat doe je op een gemiddelde dag? Wel, na het opstaan en ontbijten kun je aan een boomhut of een tunnel werken. Elke dag hebben we 's ochtends een algemene vergadering. Verder moeten er water en boodschappen gehaald worden, waarna er voor zo'n dertig mensen gekookt wordt. In de avonduren werk je nog even of ga je rond een kampvuur wat zitten babbelen. 's Nachts moeten enige mensen wacht lopen, en bij tijd en wijlen staan er acties op de agenda. Want dit is natuurlijk wel een actiekamp."  

Vandaag is weer zo'n dag voor actie. Oorspronkelijk om twee uur 's middags gepland, maar in Groenoord-tijd zo rond de klok van vier, wordt een nieuw stuk natuur 'door de Vrijstaat Groenoord geannexeerd.' In een haast serene optocht loopt een dertigtal mensen over een smal weggetje richting het te bezetten object. 

Het gaat om een akker met daarin een reeds afgegraven tien meter brede en honderd vijftig meter lange sleuf, die is gevuld met water. Onder tromgeroffel, didgeredoo-klanken en luid gejuich wordt het schip 'de Vrijheid' te water gelaten. Wanneer een van de activisten ook in het water belandt, is het hek al snel van de dam. Velen kleden zich uit en nemen ook een bad. Optimisten maken al plannen voor een strandje. "Daar kunnen we mooi het zand van de tunnels voor gebruiken."  

Een lang leven zal dit strand echter niet beschoren zijn. Op zondag 24 augustus zal namelijk 'de grote omkeeractie' plaatsvinden. Dan zullen honderden medestanders van Groenoord de sleuf weer dichtgooien. Misschien dat er nog een heel klein strandje mag overblijven.  

Rob Tuinstra

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1997