UIT: Ravage #224/225 van 20 december 1996    

De organische chaos van rampenplan 

Wie de naam Rampenplan hoort denkt onmiddellijk aan eten. Toch is gaarkeuken den Troag maar een van de activiteiten die zijn ondergebracht bij Federatie Kollektief Rampenplan, zoals de officiële naam luidt. Naast de andere 'bedrijfsmatige' activiteit uitgeverij Baalprodukties worden er vanaf 't Pleintje in Sittard talloze activiteiten ondernomen.  

Wanneer ik het kantoor van Rampenplan binnen stap is het al een gezellige drukte. Ger zit te zwoegen aan de eindredactie van de WIG, het blad van het PSUL, een provinciaal samenwerkingsverband op het gebied van de uitkeringsgerechtigden. Bert is druk aan de afwas en elders neemt Moniek enkele dozen nieuwe roestvrijstalen kopjes in ontvangst. Ze zijn afgestapt van de bekende emaille kopjes nadat ze de gigantische vervuiling hadden gezien die de emaille-fabriek in Roemenië veroorzaakt. 

De arbeidsvitaminen van Radio 3 schallen door het kantoor; op de achtergrond hoor je de persen van drukkerij Pasklaar op volle toeren draaien. Daar is zojuist deel drie van de serie De Kunst van het Afhaken: Trespassers Trips van Cor Gout van de persen gekomen. Die avond zal het worden gepresenteerd in het eveneens aan het 't Pleintje gelegen theater Sirkel. Terwijl ik door het boek blader, komt Lylette binnenstormen: "Weet je dat we het ISBN-nummer helemaal zijn vergeten!" 

Er wordt snel telefonisch geïnformeerd bij de betreffende instantie naar het juiste nummer, zodat die middag nog de stickers kunnen worden geprint en ingeplakt. Ik laat, terwijl ik van m'n koffie drink, de prettige drukte even op me afkomen. Niet veel later schuiven Bert en Moniek aan om mij te woord te staan. Ook Ger weet zich van zijn computer los te rukken.  

Bert, Moniek en Ger zijn drie van de acht mensen die de vaste kern vormen van Federatie Kollektief Rampenplan. Naast deze 'harde kern' uit Sittard is er nog een grote groep van zo'n veertig mensen uit diverse steden in Nederland, België en Duitsland die regelmatig met de keuken mee op pad gaan.  

Het idee van de keuken is ontstaan tijdens de acties bij Dodewaard in 1981. Daar werd door de Stroomgroep Zuid-Limburg koffie gezet en een keuken ingericht voor het bereiden van eenvoudige maaltijden tijdens acties. Al snel groeide dit idee uit tot gaarkeuken den Troag, een mobiele vegetarische en biologische keuken die op vele plekken in Europa bij diverse gelegenheden grote groepen mensen aan vegetarisch en biologisch voedsel helpt. 

Naast de gaarkeuken maakt ook de uitgeverij Baalprodukties deel uit van Rampenplan. Verder werd samen met de landelijke milieu organisatie Aktie Strohalm en boekwinkel de Rooie Rat in Utrecht het Verzendhuis SMAK opgericht. Een alternatief postorderbedrijf dat actiematerialen, boeken en brochures verspreidt. Andere 'bedrijfsmatige activiteiten' als de boekwinkel Katastrofe zijn inmiddels ter ziele gegaan of verzelfstandigd. Naast deze activiteiten zijn er binnen Rampenplan een aantal werkgroepen, hoewel dit officiëler klinkt dan het in werkelijkheid is.  

Bert: ,,Die werkgroepen zijn ontstaan toen we twee jaar gele¬den voor de gemeente het plan Rampenplan voor de Werkloosheid op stelden. We zijn toen eens nagegaan wat we nu eigenlijk allemaal doen binnen Rampenplan. Dan maak je een indeling: dat is werk dat je doet voor de keuken, dat is wat je doet voor Baal. De rest kun je onderverdelen in een werkgroep als uitkeringsgerechtigdenstrijd, ecologisch bouwen, een werkgroep die met een bibliotheek annex infowinkel bezig is, onderhoud van de bussen, textiel, LETS, de Voko. In werkelijkheid functioneren we niet in werkgroepen. Er zijn gewoon mensen mee bezig. Als er iets moet worden geregeld roep je mensen bij elkaar en overleg je even.''  

Chaos 

Deze manier van werken is kenmerkend voor Rampenplan. Ger noemt Rampenplan een organische chaos, ,,een anarchie waar veel moois uit voort is gekomen en komt''. De federatie is dan ook meer een idee dan dat het een duidelijke structuur heeft. Ger: ,,Begin jaren tachtig liepen hier heel veel mensen rond die met van alles bezig waren. Op een gegeven moment hebben zij zich verenigd in de federatie, zonder dat ze nu duidelijk voor ogen hadden wat dat inhield. Nu vallen er niet zoveel activiteiten meer onder, maar dat kan altijd veranderen. Op een moment dat mensen ergens mee aan slag gaan en zich bij ons aan willen sluiten kan dat.'' 

Volgens Moniek geeft het begrip federatie aan dat ze alles bij elkaar een hele hoop doen. ,,Veel van wat we doen heeft geen aparte naam. We ondersteunen bijvoorbeeld veel milieuacties; doen daar ook zelf het een en ander aan, maar er is binnen Rampenplan geen aparte poot die over milieu gaat. Hetzelfde geldt voor de strijd tegen racisme en fascisme. Er is geen aparte werkgroep voor, maar we houden ons er wel direct of indirect mee bezig'', aldus Moniek.  

Moniek is via de inmiddels ter ziele gegane boekhandel Katastrofe bij Rampenplan terecht gekomen. Al snel stak ze ook bij andere activiteiten een helpende hand toe. Een bewuste keus is het nooit geweest. Moniek: ,,Als je me toen had gezegd dat ik me vaker voor zou stellen met 'ik ben Moniek van Rampenplan' dan met m'n eigen naam, zou ik je hebben uitgelachen.'' 

Nu werkt ze vaak wel vijftig à zestig uur in de week voor Rampenplan. Naast het werk voor de gaarkeuken zit ze in de cliëntenraad van de sociale dienst in Sittard. Moniek: ,,De gemeenteraad in Sittard heeft vaak met Rampenplan lopen pronken, door ons in de cliëntenraad op te nemen erkennen ze dat je er bent en goed werk verricht. Ik proef ook veel waardering voor onze inbreng. Men is vooral verbaasd over de netwerken die we hebben opgezet waardoor we veel informatie verzamelen uit andere steden. Ik kan dan met rapporten zwaaien die ik meestal van Ger krijg die actief is in het Provinciaal Samenwerkingsverband Uitkeringsgerechtigden Limburg (PSUL).'' 

Werk 

Vanaf het begin heeft Rampenplan deze dubbelstrategie gehanteerd. Werken aan zaken die ze belangrijk vinden en tegelijkertijd de gemeente of ander overheidsinstellingen met je ideeën bestoken. Ger: ,,Je kunt je natuurlijk afvragen of het zin heeft zitting te nemen in zo'n cliëntenraad of rapporten en notities te schrijven aan de gemeente. Maar het betekent wel dat ze naar je verhaal moeten luisteren en dan kan je alleen maar hopen dat er iets blijft hangen.''  

Het contact met de gemeente heeft er in ieder geval toe geleid dat men in '83-'84 twee jaar vrijstelling heeft gekregen van de sollicitatieplicht. Ook nu wordt hun weigering om te solliciteren tot eind '97 gedoogd. Hoe het daarna verder moet zien ze dan wel weer. Bert: ,,Op een gegeven moment hebben we er voor gekozen om desnoods strijdend ten onder te gaan. We vinden dat we een verhaal te vertellen hebben. Op wat voor manier ook. Met de keuken, met de boeken die we met Baal uitbrengen, we zien wel waar we eindigen. Als straks de uitkeringen wegvallen, dan verzinnen we wel weer wat nieuws. Bovendien moet het hele loonstelsel toch op de kop en zal er tenslotte zoiets als een basisinkomen komen, in welke vorm is onduidelijk. Wij leven eigenlijk al in de toekomst en zijn al gewend aan weinig inkomen.''  

Voor Ger is de strijd tegen de sollicitatieplicht en de loonarbeid in het algemeen de belangrijkste motivatie voor zijn werkzaamheden bij Rampenplan. Hij is in 1983 via de boekwinkel bij Rampenplan terecht gekomen en langzaam andere dingen gaan doen. Vanaf 1986 is hij actief geworden binnen de keuken waar hij een tijdlang een drijvende kracht was. Nu heeft hij zich grotendeels uit de keuken teruggetrokken en steekt hij de meeste tijd in zijn werk voor het PSUL.  

Ger: ,,Ik heb nooit gesolliciteerd. Ik erger me aan hoe de maatschappij in elkaar zit en voor mij is de rol van betaald werk daarin de grootste boosdoener. Daar ben ik erg veel mee bezig. Ik vind het werkelijk absurd dat ik me constant moet verantwoorden omdat ik in mijn ogen zinvol werk doe en me tevreden stel met een uitkering, terwijl anderen die werken in een of ander milieuvervuilende fabriek alle waardering krijgen. Alleen omdat ze betaald werk verrichten. Ik vind dat het omgedraaid moet worden. Wat je doet is bepalend, niet of je ervoor betaald wordt.''  

Moniek is minder uitgesproken in haar motivatie om voor Rampenplan te werken: ,,Het is niet zo dat ik idealen nastreef, van daar moet ik naartoe dat moet ik vasthouden - zoals bewust baanloos zijn. Ik ben hier min of meer toevallig terecht gekomen. Het had heel goed gekund dat als ik hier niet terecht was gekomen mijn leven er heel anders uit had gezien. Ik doe dit werk wel bewust en wil ook doorgaan met het werk dat mij interesseert, maar ik wijs niet al het betaalde werk af. Als ik de keuken betaald moest doen, hield ik er meteen mee op, want het is niet te betalen. Ik vind nu al dat ik werk voor m'n geld, ik vind ook dat ik iets moet doen. Als het niet bij Rampenplan is dan wel ergens anders.''  

In tegenstelling tot Moniek heeft Bert wel heel bewust voor Rampenplan gekozen: ,,Tot m'n dertigste was ik heel actief in Enschede, kraken, politiek café, acties. Op een geven moment had ik het daar wel gezien en de behoefte om naar een bestaande groep te gaan. Ik twijfelde tussen drukkerij Draak uit Arnhem en Rampenplan. Ik wilde nog wel meedoen met acties, maar ze zelf niet meer organiseren. Dan is de keuken een uiterst geschikt middel.'' 

Richtlijnen 

Gaarkeuken den Troag doet nu zo'n dertig à veertig projecten per jaar. De aanvragen komen vanuit heel verschillende hoeken. In Nederland zijn er een aantal terugkerende evenementen waar onder de Pinksterlanddagen in Appelscha. Omdat de grote acties als Woensdrecht, Borssele en Dodewaard zijn verdwenen en de actiebeweging ietwat ingezakt is, kookt den Troag in Nederland nog nauwelijks bij acties.  

In Duitsland bezoekt de keuken vaker acties, waaronder Gorleben. Ook kookt ze op een aantal grote jongeren milieucongressen waar tussen de 1000 en 1400 mensen komen. Bert; ,,Die zijn belangrijk om geld te verdienen zodat we de huur kunnen betalen, bussen kunnen onderhouden en verliesgevende projecten zoals die in Oost-Europa kunnen aanvullen.'' In België doen ze steeds minder omdat daar sinds enige tijd de gaarkeuken Kokkerellen bestaat. Aanvragen vanuit België sturen ze meestal naar hun door.  

Nieuw zijn de aanvragen uit Engeland. Zo hebben ze gekookt op Anarchy in the UK in Londen en een actiekamp van Earth First! Bert: ,,We hebben bewust contact gezocht omdat we in onze ogen veel kunnen leren van de actiebeweging rond de roadblocks, de protesten tegen de aanleg van verkeerswegen door natuurgebieden. Met alle beginnende vernielprojecten in Nederland als Schiphol, Betuwelijn, HSL in zicht is dat wel handig. We willen proberen in Engeland ook een mobiele keuken op te zetten, er gebeurt daar genoeg om zo'n keuken draaiende te houden.''  

De gaarkeuken hanteert een aantal richtlijnen bij het aanvaar¬den van een verzoek. Zo moeten ze de gebeurtenis zinvol vinden en het idee krijgen dat ze er iets aan toe kunnen voegen. Bert: ,,We moeten ook ons verhaal kwijt kunnen. Voor een deel brengen we deze over met de maaltijd die we voorschotelen: ecologisch, vegetarisch en ook nog lekker. Het is leuk om te horen dat er mensen in het Oostblok en op de Balkan - traditioneel echte vleeslanden - zijn overgegaan naar het vegetarisme nadat ze kennis hadden gemaakt met onze keuken. Dat is dan ook de bedoeling.''  

Een ander criterium is of er geen alternatief is in de regio zelf. Ze gaan sowieso niet duizend kilometer rijden om vijf­honderd maaltijden te koken. Als 'ecologisch principe' hanteren ze minstens een maaltijd per kilometer. Om zichzelf te beschermen proberen ze niet meer dan twee kookgroepen tegelijkertijd op pad te sturen. Om dezelfde reden willen ze eigenlijk niet meer dan 1500 tot 2000 maaltijden per dag koken.  

Bert: ,,Toch gaan we wel naar plek¬ken toe waar meer mensen komen. Bij Gorleben bijvoorbeeld waren wel tienduizend mensen op de been. Dan maken we gewoon een bepaald aantal maaltijden en op=op. Maar liever maken we er wat minder om ook nog wat contact te hebben met de mensen, anders ben je de hele dag alleen maar aan het koken.'' 

In de praktijk hoeft de keuken niet zoveel aanvragen af te wijzen. Bert: ,,We hebben dit jaar een groot kamp van scouts afgewezen omdat we dat gewoon niet zien zitten. Ook is er lang gediscussieerd over de vraag of we moesten ingaan op een verzoek van een christelijk jongerenkamp. Dat hebben we tenslotte wel gedaan omdat bleek dat we wel de ruimte zouden krijgen om ons verhaal kwijt te kunnen.''  

Breekijzers 

Omdat Rampenplan niet alle ideeën met de maaltijd kan over brengen, nemen ze vaak een boekenstand mee, of vragen boekwinkel Assata om mee te gaan. Om dezelfde reden hebben ze zo'n twee jaar geleden besloten Baal als uitgeverij weer te activeren, een voorbeeld ook van de al genoemde organische chaos. Midden jaren tachtig zijn hier veel dingen uitgegeven, maar deze poot van Rampenplan is daarna wat ingeslapen. 

Bert: ,,We vinden het belangrijk de ideeën die we hebben te vertalen in boeken. Ook kan het geen kwaad breekijzers te zetten in vast¬geroeste ideeën. Daarom zijn we een serie als 'De kunst van het afhaken' gestart.''  

Op dit moment lopen een aantal mensen die regelmatig mee reizen met de keuken rond met het idee een videoproject bij Rampen¬plan te beginnen. Undercurrents Nederland wil niet echt van de grond komen en zou als onderdeel van Rampenplan een nieuwe impuls kunnen krijgen. Bert: ,,Dat zou een mooie combinatie zijn omdat wij op veel plekken komen.'' 

Freek Kallenberg 

Federatie Kollektief Rampenplan, Postbus 180, 6130 AT Sittard.