UIT: Ravage #224/225 van 20 december 1996 [thema: politieke correctheid]   

De krasse teksten van 'Crass' 

'Zen voor anarchisten' 

Het collectief Crass, de eerste en meest politieke agitprop-punkband uit de eerste punkperiode, hield er uitgesproken ideeën op na. 'Crass' creëerde een eigengereide punk die internationaal bijval kreeg. Teksten waren belangrijker dan muziek. Was 'Crass' de ultieme 'politieke correcte' band? Pieter vertaalde lang geleden als 17-jarige jongen de complete werken van Crass. Hij meent dat de leden van 'Crass' zichzelf heel serieus namen. En is dat nu juist niet het kenmerk van politiek correct denken? "Dat hele begrip betekende toen iets heel anders als nu", aldus Pieter. Stof je Crass-platen weer af. Het is tijd voor ouderwetse do-it-yourself punk op geitenwollen sokken. 'Wij zijn Crass, en niet The Clash'. 

Pieter: ,,De teksten van Crass waren kort gezegd lange scheldkanonnades op de maatschappij vanuit een heel breed opgezette anarchistische visie. Destijds koppelden ze echt elk thema aan die punk- en anarchie-visie. Als je je daar als 17-jarige in onderdompelt, levert dat een breed beeld op van wat anarchisme kan zijn. Met name hoe je het anarchist zijn tegen de maatschappij kan afzetten en ook hoe je dat op jezelf kan betrekken. Dat het geen zin heeft om een paar slogans te roepen als je verder niets aan je eigen of het leven in het algemeen probeert te doen.'' 

Verbeter de wereld, begin met jezelf?

,,Ja. Kijk, ze hebben natuurlijk de late jaren zestig bewust meegemaakt. Het waren dertigers toen ze met Crass begonnen. In de jaren zestig waren ze al bezig met communes. Later schreven ze daarover dat de sixties-scene in de jaren '70 in verval is geraakt. Zij hangen dat op aan het relaas van een vriend van hen, waarmee ze ooit het eerste concert bij Stonehenge organiseerden. Die jongen is op een dag op beschuldiging van LSD-bezit opgepakt en in een psychiatrische inrichting gestopt. Een half jaar later wisten ze hem uit die inrichting te smokkelen, maar enkele weken later pleegde die jongen zelfmoord. Dat was voor hun heel symbolisch, zo op een manier van, als je stennes schopt wordt je vroeg of laat toch gepakt. Het sixties-gevoel bleek te naïef. Ze moesten erkennen dat ondanks liefde en bloemen de repressie overwon. Vervolgens luisterden ze in de jaren zeventig naar the Sex Pistols en the Clash en ze dachten, ja, do-it-yourself, dat is een mooi idee, dus begonnen ze ook een bandje. Al snel kwamen ze er achter dat dat het D.I.Y. idee bij de Pistols en die andere punkbands danig tegenviel. Zij pakten dat D.I.Y. wel heel serieus op.'' 

Do-it-yourself-punk op geitenwollen sokken?

,,Ja. Als je naar de teksten kijkt, zie je ook dat ze in het begin, dus zo rond 1978, erg pacifistisch waren. Pas later werden ze militanter en riepen ze op tot sabotage-acties. Overigens bleven ze zich altijd tegen ongericht geweld tegen personen verzetten.'' 

Bij Crass-platen zaten naast de lappen songtekst altijd veel pamfletten met nog meer tekst. Zat er verschil tussen die song- en pamfletteksten?

,,Ik vond beide goed te lezen. In het begin was het nog een poging tot een experimentele schrijfstijl. Maar met Christ, the Album, de beroemde zwarte doos waarin een boekwerk zat, veranderde dat. Daarin staat dat verhaal van die vriend die zelfmoord pleegde. Verder natuurlijk veel maatschappijkritiek en een lange verhandeling over het pacifisme.

,,Daarna worden ze veel militanter, waarmee ze volgens mij zichzelf over de kop hebben geholpen. Ze brengen dan een single uit met een groot uitklapvel wat een lange oproep tot een geweldloze maar wel militante revolutie is. Toen die revolutie uitbleef was dat een grote teleurstelling voor Crass. Het was in de tijd van het verzet tegen de kernwapens. De actiekampen bij Greenham Common, Thatcher uiteraard en grote demonstraties waarbij ze telkens in elkaar geslagen werden. Hun boodschap was dat je je daartegen moest verzetten, waarmee ze in de clinch kwamen met hun eigen geweldloosheid. Verder kregen ze allerlei gezeik van de Engelse geheime dienst, door met name de Thatchertapes (zie de vertaalde Crass-fragmenten elders op deze pagina). Ze hadden ook vaak met juridische problemen te maken. Dat gelazer, en de teleurstelling over de revolutie die maar niet kwam, zorgde voor het einde van Crass. De grap is wel dat ze daarna nog met bijna zen-achtige gedichten op een synthesizermuziekje op de proppen zijn gekomen waarin ze juist weer verkondigden dat je toch ook vooral op de veranderingen binnen jezelf moest letten. Een mooie ontwikkeling die de cirkel rond maakte. Van een streng-pacifistische band naar een militante revolutionaire voorhoede naar een introverte neo-hippies. Ze zeggen zelf ergens in een interview 'Op een universeel level gezien is Hiroshima misschien wel minder belangrijk dan het werk van Baudrillard'. Dat vond ik zelf nogal een boute bewering. Voor zover ik weet is een deel van hen daarna proto-house of neo-techno gaan maken. Bliepjes van synthesizers en drumcomputers, dat soort werk. Je kreeg post-Crass-bandjes als D & V, Drums and Vocals, en Hitparade.'' 

In 1984, toen ze stopten, hadden ze toch een redelijk groot bereik, ook in Nederland?

,,Natuurlijk, je kreeg een eindeloze reeks bandjes die hun singletjes op de Crass-manier met van alles en nog wat volstopten. Buttons, stickers, pamfletten, collages, zo'n plaatje kon niet vol genoeg zijn en dat voor zo weinig mogelijk geld. Ze hadden al de Bullshit Detector platen uitgebracht, een soort fanzine op vinyl wat vol stond met legendarische huiskamer-punk-producties waarbij iemand op een emmer staat te hengsten en fuck the system roept. Dat is punk bij uitstek natuurlijk. In Nederland had je The Ex en Raket wat veel met hen werd vergeleken. Lärm had weer een meer communistische houding maar die hadden toch ook zo kort mogelijke nummers met zo veel mogelijk woorden. Dat moest allemaal net als bij Crass zeer doordacht zijn. The Ex vond ik altijd meer poëtisch.'' 

Waarom kregen ze zoveel bijval en navolging, en dat over de hele wereld?

,,Ik denk omdat Crass op een doordachte manier aanzette tot het nadenken over jezelf en de wereld om je heen, over het politieke correcte daarin. Ik denk wel dat het bij hun een beetje ontstaan is maar dan in een sfeer van, dat wanneer je in een punk- of kraakscene rondhangt, er een collectieve sfeer ontstaat waarin je geacht wordt om je bepaalde dingen niet te permitteren of er in ieder geval over na te denken. Later is dat dan weer zo ver doorgeslagen dat alles uit den boze was wat afweek van de norm.'' 

Het politiek correcte is te ver doorgeslagen?

,,Nou, het hele eieren eten is dat wanneer je geen normen hebt iedereen maar wat aanklungelt. Wanneer ze er wel zijn, wordt het weer heel dwingend. Bovendien kun je je afvragen in hoeverre het begrip 'politieke correctheid' al bestond. In ieder geval niet als scheldwoord. Toen was het meer in termen als fout en vaag. Wanneer je iets niet goed deed, was je vaag. Later schreven ze over hun begintijd dat ze lekker een biertje dronken, wat muziek maakten en dat niemand zeurde over leren schoenen. Dat echte politiek correcte is toch van later, dat als je politiek een grote mond hebt je wel moet nadenken over bio-industrie en veganisme. Ik vond het zelf toen nog niet zo repressief als nu. Eerder positief, je ging nadenken over allerlei verbanden tussen dingen. Later werd je voor nazi uitgemaakt als je op leren schoenen liep.'' 

Heeft Crass daaraan bijgedragen?

,,Ja, maar dat was ook onvermijdelijk. Het goede van Crass was  juist dat ze telkens op zoek gingen naar nieuwe topics. Ik weet nog dat de elpee Penis Envy, die door twee zangeressen werd volgezongen, in de punksien waar ik in rondhing totaal niet werd geaccepteerd. Als ik van die plaat drie nummertjes achter elkaar draaide bij de Staats Radio (Amsterdamse punkpiraat, RT) er al werd opgebeld over dat wijvengejammer en The Fourskins weer gedraaid moesten worden. Blijkbaar maakte dat dus toch wel wat los, ondanks het feit dat ik ze altijd vrij genuanceerd en doordacht vond.''  

In vergelijking met bands als de Sex Pistols en Sham '69 was Crass toch ongelooflijk politiek correct?

,,Ja, omdat ze zichzelf heel serieus namen. Later is vaak niet ten onrechte gezegd dat ze heel irritant en betweterig waren. Want dat waren ze ook. Maar goed, ze vouwden zelf hun eigen hoezen, en op elk elpee stond ook 'betaal niet meer dan vijf gulden', ze hadden hun eigen label. Principieel zijn ze ook nooit naar een grote platenmaatschappij gestapt.'' 

Hoe was hun positie in de Engelse punkbeweging?

,,Ze hebben leuke liedjes tegen de Clash geschreven omdat die band in eerste instantie wel erg politiek leek maar later toch alleen geld wilde verdienen. Vergeet niet, al in 1978 schreven ze 'Punk is Dead'. Ook schreven ze nummers over dat platenmaatschappijen als EMI banden met wapenhandelaars hadden. Of over het misbruik van de pers van Sid Vicious, over dat de kranten schreven hoe slecht het wel niet met je afliep als je je haar rood verfde. Ook veel over de commerciële toestand rond punk en bijvoorbeeld het Oi-gebeuren. Dat werden weer scheldpartijen tussen die Oi-lui en Crass, waarbij ze voor geitenwollen-sokken-hippies werden uitgemaakt die hun smoel moesten houden. Maar ach, er was altijd de kritiek op hun. Waar haalden die hippies het recht vandaan om van alles en nog wat te beweren terwijl ze daar op hun boerderij met biologische bloemkolen bezig waren? Ik vond die kritiek altijd wat vergezocht omdat er toch niets tegen biologische bloemkool is. Bovendien waren ze uitermate actief.'' 

Staan hun teksten anno 1996 nog overeind of is het gedateerd?

,,De ene tekst is niet de ander. Zo'n hele verhandeling over het naoorlogse Europa bij Christ, the Album leest nog steeds als een trein. Dat gaat aan de hand van de rock and roll, of beter gezegd over hoe het nieuwe in de jongerencultuur uiteindelijk altijd als product in de winkel eindigt. Uit reacties van mensen begrijp ik dat het nog altijd zeer gewaardeerd wordt. Ook door jongere punks.'' 

Was Crass trendsettend voor de politieke agit-prop-punkband?

,,Absoluut, ik denk dat ze zeker in Europa de hele jaren tachtig hebben bepaald. Anno 1996 weet ik het niet. De hedendaagse punk is toch meer een muzikale beweging. Maar dat zal de lezer wel niet bevallen, als ik dat zo zwart/wit zeg.'' 

Fuck de lezer.

,,Dat sowieso. Maar goed, tegenwoordig is het toch zo dat je een beetje knap moet kunnen spelen, dat het op Bad Religion moet lijken. Bij Crass was de tekst belangrijker dan de muziek. Ik vond het zelf overigens altijd wel knap wat ze op die platen zetten, ondanks het feit dat ze niet konden spelen. Later hebben ze wel degelijk muziek maken geleerd.'' 

Hebben ze ooit in Nederland opgetreden?

,,Er heeft eens een recensie in De Vrije Balloen gestaan over een optreden in Paradiso. Daar werden ze met eieren bekogeld en voor fascisten uitgemaakt omdat ze in die rare zwarte kleren speelden met zo'n groot hakenkruis op de achtergrond. Dat was natuurlijk het logo van hun, een mix van een swastika met de Engelse vlag, maar goed, als je dat niet weet ziet dat er heel sinister uit. Ze werden toch al vaak voor fascisten uitgemaakt omdat ze in zwarte legerkleding rondliepen. Terwijl dat weer een reactie was op al die punkers die alleen nog bezig waren met hun roze haren en hun gele tijgerslip. Ik vond ze altijd een beetje Zen voor anarchisten, zo met die zwarte kleding en alles toch vrij sober.'' 

Zen voor anarchisten?

,,Zonder in allerlei new-age kreten te vallen gaven ze toch een soort spirituele inhoud aan het politieke gedachtengoed. Als je het RAF-concept voor de stadsguerrilla leest, heb je niet het gevoel dat je daar gelukkiger van wordt of dat het je leven meer inhoud geeft. Wat Crass te melden had, deed dat wel. Mijzelf gaf het het idee dat je nog iets van een soort macht over je eigen leven kon ontwikkelen.''  

Rob Tuinstra 

Pieter is vertaler van het boek De Tijdelijke Autonome Zone van Hakim Bey, dat bij Ravijn verscheen. Verder vertaalde hij werk van diverse auteurs voor verschillende jaargangen Arcade, en bladen als Mediamatic en Mba-Kajere. Op dit moment werkt hij aan de vertaling van Media-Archief van Bilwet voor Autonomedia Publishers.   

Crass elpee discografie

1 - The feeding of the 5000  '78

2 - Stations of the Crass  '79

3 - Penis Envy     '80

4 - Christ, the Album   '82

5 - Yes Sir, I will    '83

6 - Acts of love    '84

7 - Best before 1984 (comp.)  '84

8 - 10 notes on a summer's day(ep) '84 

[kader] 

Christ, the Bootleg

Onlangs verscheen de CD Christ, the Bootleg(distributie De Konkurrent), met life-opnamen die tijdens de laatste toer van Crass in 1984 werden gemaakt. Alied Records uit San Francisco vroeg en kreeg toestemming van Crass om deze opnames uit te brengen. Ze verschenen eerder op een in gelimiteerde oplage (slechts 1000 exemplaren) verschenen elpee. Werk van Penis Envy en geluidscollages over met name de Falklandoorlog, de Crass-fan zal er raad mee weten. Uiteraard verkrijgbaar tegen de maximale verkoopprijs van omgerekend vijf Britse ponden, een mededeling die de koper (en de winkelier) op de hoes in de kenmerkende Crass-typologie wordt toegeschreeuwd. Leuk om je verzameling compleet te maken.