UIT: Ravage #224/225 van 20 december 1996 [thema: politieke correctheid]

DIRTY!

Een droevig kerstverhaal

Sex en drugs en rock 'n roll zijn de belangrijkste onderdelen van een gelukkig leven. Dat weet iedereen. En als je net bij pa en moe vandaan bent, denk je misschien dat je geluk er zelfs volledig van afhankelijk is. Vreemd dat in de radicaal-linkse scene juist over die drie elementen uitermate moeilijk gedaan wordt. In plaats van de benadering "ja! en zoveel mogelijk", hebben de extreem-linkse opinionmakers zich op dat gebied altijd bezig gehouden met het slaan van zoveel mogelijk piketpaaltjes en het verzinnen van een indrukwekkend arsenaal aan problemen, discussies en regel. Vervolgens gaan ze zich zitten verbazen dat hun linkse leuzen en actiegroepjes tegenwoordig niet meer aanslaan bij het jonge volk!  

Seks is geen thema, net zo min als het in streng gereformeerde kringen bespreekbaar is. Als het er over gaat is het over de schaduwzijden: seksueel geweld (tegen vrouwen of homo's). Of AIDS. Nu is het prima als de blaadjes en pamfletten zwijgen over de mooiste zaken, maar de krampachtigheid bleek zich universeel in de hoofden van de radicalen te hebben genesteld. Ooit, in de jaren '60 werd de liefde en al haar lichamelijke uitwassen tot een van de deelterreinen der bevrijding gepromoveerd. De neo-revolutionairen die daarna kwamen en de hippies wel konden schieten, besloten dat dit maar een patriarchaal dwaalspoor was geweest en dat met seks niet te spotten viel. Erotiek werd een mijnenveld waar je maar beter ver omheen kon lopen. Liefde was een woord uit slechte popliedjes. 

In de eerste woongroep waar ik in terecht kwam, zo rond 1980 als beginnend studentje, werd mij dat bliksemsnel ingepeperd. Gefrunnik tussen de geslachten werd absoluut niet gewaardeerd. Dat behoorde tot de onderdrukkende gewoontes van de burgermaatschappij. Gevoos tussen gelijke geslachten werd trouwens wel weer aangemoedigd, dat behoorde nog steeds tot de bevrijdende activiteiten.  

Nu waren er niet zo heel veel homoseksueel angehauchten in de kraakscene. Of eigenlijk was het vaak zo dat elke woongroep of kraakgroep een huis-homo of -pot had. Maar de grote meerderheid was toch wel hetero, ook al werd dat zoveel mogelijk verborgen gehouden, en die moest dus alles stiekem doen. Het resultaat is bekend; nergens zo'n verschrikkelijk rigide burgertruttig stellendom als in de kraakscene. Want op den duur had iedereen zelfs in het heftigste kraakpand wel een eigen kamer en als je de deur achter je dichttrok kon je daar wel min of meer je eigen gang gaan. Maar voor de rest, en public, op feesten of in de woonkamer was duidelijk dat seks verschrikkelijk verkeerd en onderdrukkend was. 

Voor de blaadjes betekende dat je het er uiteraard niet over had. Seks werd eigenlijk beschouwd als een afkorting van seksisme. De enige geile afbeelding die ooit in Bluf! verscheen, was een enigszins abstracte hoes van de provocerende groep Laibach, waarvoor later excuses aangeboden werden (de lay-outer had niet gezien dat het plaatje een vrijend stel voorstelde). En nog steeds is Viva op dit gebied een stuk spannender dan het gemiddelde actieblaadje.  

Met de drugs valt het nog mee. De op dat gebied liberale Nederlandse geest heerst ook in radicale kringen. Er is zelfs geen enkel verschil met de buitenwereld. Alcohol is troef, wiet vrij normaal en de rest onbespreekbaar maar in beperkte kring erg in. Af en toe ontspoort er wat in een kraakdisco omdat op de wc's teveel harddrugs gebruikt blijken te worden, maar dat wordt even effectief als stilzwijgend opgelost. Ik geloof dat de dealers de deur uitgewerkt worden. Einde verhaal? Of jammer dat er niet meer radicale geluiden te horen zijn (zowel voor als tegen de roes)? Weer een stokpaardje van de hippies doorgezaagd en in de kachel gestopt, dit keer stilletjes, maar wat krijg je ervoor terug? Alcoholisme en ladderzatte kroegen, dat in ieder geval. 

Op het gebied van de rock 'n roll heeft de radicale scene zich op z'n autoritairst ontpopt. Werden bij seks nog voornamelijk de oogkleppen gehanteerd, en bij drugs naar goed Nederlands gebruik de repressieve tolerantie, bij muziek liet een onbedwingbare lust naar censuur de kop zien.  

Eigenlijk hoort het volgende voorbeeld net zo goed bij het eerste deel van het drieluik: Kameraad G. is in de jaren tachtig naar België gevlucht omdat de Delftse kraakscene vond dat hij niet van Jimmy Hendrix mocht houden. Niet vanwege het zeer zeker seksistische nummer Hey Joe, maar om de plaat die hij aan de muur had hangen: de bandleden omring door naakt vrouwelijk schoon. Dat het geen echte dames op de foto waren maar etalagepoppen, en dat het dus wel eens ironisch kon zijn, mocht niet baten. Met viltstift werd z'n poster van een snerende feministische leus voorzien. 

Punk was even erg leuk. Ik mag dat beweren, want ik heb met half Nederland de Dead Kennedys in Paradiso zien (nou ja) optreden. Naarmate de periode van de hoogtijdagen verder verschiet, worden de verhalen ook steeds enthousiaster. Niemand wil meer herinnerd worden aan die andere beelden: smerige jochies die je op je bek sloegen als je een verkeerde button ophad. Het zweet breekt me nog steeds uit als ik denk aan de terreur van dat Utrechtse kraak-punkgroepje Noxious, waar je nooit meer iemand over hoort. Dat zullen nu wel allemaal brave huisvaders zijn. 

In de begintijd was het vooral bij de Britse stroming in zwang om ("ouders shockeren") met nazi-parafernalia op of aan je lichaam te pronken. Achteraf kun je concluderen dat het voor enkelen aardig ernst was, en dat er soms niet zo heel veel verschil was met de echte neo-nazi-knokkers. In Duitsland en Engeland zijn ook mooie voorbeelden van neo-nazi-skingroepen die voortgekomen zijn uit de punk-scene.  

Er zijn gelukkig veel meer voorbeelden van punkgroepen die het tegenovergestelde deden en met gevaar voor eigen leven de nazi's op hun falie sloegen, maar daar gaat het nu niet over. Ik zoek naar een verklaring voor bijvoorbeeld het onthutsende feit dat punks enkele jaren geleden Jello Biafra, de zanger van de Dead Kennedys, zwaar mishandelden omdat hij het waagde om op te treden met een (ook nog linkse) country-groep! 

Bij ons in de eerder vermelde woongroep was de voorgeschreven muziek ook loeihard en snel: liefst Crass of Dead Kennedys. UK Subs klonk ook leuk bij het stucken van de muren van het pand, tot we de teksten konden verstaan (dat lukt pas na een tijdje draaien) en die als seksistisch ingeschaald werden waarna de cassette-bandjes in de vuilnisbak verdwenen.  

Ook hier was het zaak om je burgerlijke afwijkingen (zoals mijn hang naar Sandy Denny of Neil Young) stiekem in je eigen kamer te beleven. Maar de "beweging" was toen - en nog steeds een beetje - je hele leven en de punknorm gold overal (radio's, blaadjes, kroegen, manifestaties). Je kunt je de culturele kaalslag voorstellen. Overal altijd dezelfde teringherrie! Altijd superkwaadwoedend schreeuwen tegen het onrecht. Nooit eens iets moois of ontroerends. Wat schiet je daar nou mee op? 

Het toppunt van censuur was toen de norm in zwang raakte dat alleen muziek op "onafhankelijke labels" nog door de beugel kon. En - erger nog - andersom: muziek op een commercieel label was bij voorbaat besmet. Terwijl je die onafhankelijke platen nergens kon krijgen. Het betekende dat de muziek niet eens meer op z'n inhoud werd beoordeeld maar werd afgerekend op de economische verhouding waarin het gemaakt werd. De prachtigste bands werden ook afgeschreven omdat ze op een onwelvoeglijk festival hadden opgetreden (voor sociaal-democraten of zo). 

Ondertussen is alles weer omgeslagen. De pendel swingt in volle vaart naar een andere richting. Overal wordt gedanst en gevoosd en geslikt en alle mogelijk muziek draait voor onze verbaasde oren door en naast elkaar. Da's mooi! In politieke strijd is haast niemand meer geïnteresseerd. En da's jammer!  Het inzakken van "de beweging" is waarschijnlijk toch de redding geweest. De bonzen gingen elders emplooi zoeken en steeds minder mensen gingen hun activiteiten al te serieus nemen.  

De teugels vierden en ook in de radicale wereld zorgt dat nog altijd voor welkome verrassingen. Toen de Dogfaced Hermans hun ding gingen doen en Sonic Youth - immers de goden van de indie-muziek - met de plaat "Dirty" kwam, wist ik dat er nog toekomst was voor de wereld. Schattig en scherp tegelijk. Het gaat ook wel ergens over, soms, maar het hoeft niet per se te worden (in)gestampt. 

Opvallend veel vrouwen voeren momenteel het voortouw in muzikale escapades waarin de gewenste ruimte gewoon genomen wordt (en niet meer alleen geëist). Velen van hen verklaren dat dat zonder punk en new wave niet mogelijk was geweest. Veel vaker dan vroeger handelt de muziek ook onbeschaamd over lichamelijke geneugten. P.J. Harvey, Hole, L Seven, 7 years Bitch, Veruca Salt, Garbage, Elastica, Liz Phair zingen dingen die tien jaar geleden tot een internationale boycot zouden hebben geleid. Er heeft zelf even een invloedrijke stroming bestaan van riot-grrrls, die het spuugzat waren dat anderen hen meenden te mogen voorschrijven waar ze het over moesten hebben en hoe ze er uit mochten zien. 

Zou het dan toch nog goed komen? Waarschijnlijk niet meer voor deze schrijver, die verzuurd terugkijkend op een mislukt leven als actievoerder beseft dat hij medeplichtig was aan zijn eigen ongeluk. Hij had misschien beter een bandje kunnen beginnen...

Kees Stad

(Happy end: Geruchten gaan dat de huidige kraakbeweging voor- namelijk bestaat uit straight edge veganisten die de grondige regels van de jaren '80 nog lang niet ver genoeg vonden gaan en zelfs tegen abortus zijn.)