UIT: Ravage #222 van 15 november 1996  

Niet-winkeldag: meedoen door niet mee te doen 

De uitdrukking 'actievoeren vanuit je luie stoel' kan op 30 november letterlijk worden opgevat. Want één van de toepasbare actievormen tijdens de vijfde internationale Niet-Winkeldag is het plaatsnemen in je luie stoel midden in het winkelcentrum bij je om de hoek. Laat zien dat je actievoert: doe mee door niet mee te doen (met winkelen). 

De mensen van Omslag, Werkplaats voor Duurzame Ontwikkeling, hebben de taak op zich genomen om de vijfde internationale Niet-Winkeldag in Nederland niet onopgemerkt voorbij te laten gaan. Vorig jaar introduceerden ze dit fenomeen, en de reacties vanuit het land waren toen al zo enthousiast dat men dit jaar de taken flink heeft uitgebreid. Omslag fungeert als contactpunt en organisatiespil van de dag.  

Onder het motto 'Doe mee door niet mee te doen' is de Niet-Winkeldag bedoeld als 'vreedzaam protest tegen de consumptiecultuur en tegen de invloed van reclame op ons dagelijks leven'. Een kwart van de wereldbevolking consumeert tachtig procent van de wereldvoorraad energie en grondstoffen. Wanneer de met name Westerse samenleving ervoor zou kiezen om te gaan 'consuminderen', zou dat tot gevolg hebben dat de rest van de wereld minder honger en ellende zou hoeven ondergaan.  

Een wrang voorbeeld hiervan uit 1984: tijdens de hongersnood werd Ethiopië onder druk gezet om vruchtbare grond te gebruiken om groenten voor het Westen te verbouwen. De reclamewereld praat ons illusies aan. Het devies van de consumptiecultuur is 'je bent wat je koopt'. Reclame zorgt ervoor dat we producten kopen die we niet nodig hebben. Moeder aarde zorgt bijvoorbeeld voor wind, maar toch menen mensen blaasmachines te moeten kopen om bladeren te verwijderen wanneer hun dat uitkomt. Nog even en men wil de herfst afschaffen.  

De eerste 'Buy Nothing Day' in 1992 was een privé-initiatief van de Canadees Ted Dave. De VS, Ierland, Verenigd Koninkrijk, Australië, Nieuw-Zeeland en inmiddels ook Nederland hebben zich aangesloten. De acties variëren: in het Engelse Manchester zal een groep marsmannetjes rondgeleid worden door een aardbewoner, waarbij de ongetwijfeld groene aliens uitleg krijgen over het waarom van al die jachtige mensen die met bezwete en rode hoofden zo graag producten kopen die aan de andere kant van de wereld gemaakt worden. 

In Auckland (Nieuw Zeeland) heeft men een etalageruimte in de drukste winkelstraat van de stad voor een dag gehuurd. Er wordt reclame gemaakt met speciale aanbiedingen: 'Komt allen op 30 november. Nu of nooit.' Bij de winkel aangekomen zullen de koopjesjagers bemerken dat er vandaag niets te koop is. Flyers met informatie over de Niet-Winkeldag worden niet in een copyrette gemaakt; met een rubber stempel wordt de achterkant van een geldautomaatbon bedrukt.  

Ook in Nederland wordt het een en ander georganiseerd. Omslag meldt dat reeds in tien Nederlandse steden, waaronder Amsterdam (luie stoelen actie in de Kalverstraat), Arnhem (met rode puntmutsen uitgedoste actievoerders wandelen door de binnenstad en delen zakjes 'tevredenheid' uit aan het winkelende publiek), Eindhoven (luie stoelenactie), Groningen (steltlopers) en Wageningen (theater in de Hoogstraat), acties op het programma staan.  

Overigens, ook sommige winkels doen mee. Tijdens de vorige Niet-Winkeldag sloot boekwinkel Assata in Nijmegen haar deuren. Kijk dus even uit als je toch boodschappen moet doen. Boodschappen doen op 30 november, mag dat? Ja, want voor alle duidelijkheid nog een citaat uit de actiehandleiding: "Er is een verschil tussen 'niets kopen' en 'niet winkelen'. Winkelen is kopen als recreatie, vaak spullen aanschaffen die je niet echt nodig hebt. 

Een andere vorm van kopen is 'boodschappen doen', wat een zuiver functionele bezigheid is. De naam 'Niet-Winkeldag' geeft dus aan, dat je niet tegen kopen bent, maar wel vragen stelt bij kopen als vrijetijdsbesteding." (Tuin)