UIT: Ravage #221 van 1 november 1996  

'Ik wil mensen recht in het gezicht kunnen zien' 

Het had een langdurige BVD-operatie moeten worden, maar al na vier maanden gaf Eric er de brui aan. Hij kreeg door dat hij de mensen die hem vertrouwden aan het verraden was. Tegen betaling van 300 gulden per maand kreeg Eric opdracht te infiltreren in kringen van radicale milieuactivisten in Nijmegen. 

In oktober 1993 gaat Eric(*) psychologie studeren in Nijmegen. Een tijdje later wordt hij op een feestje van een vriend door iemand gevraagd of hij zin heeft lid te worden van de Nijmeegse Politiekapel. Op zich niet ongebruikelijk: er zijn meer burgers die bij die kapel spelen. Eric vindt dit wel wat en doet vanaf dat moment mee aan de repetities in de sportzaal van het hoofdbureau aan het Mariënburg. 

Van 24 tot 27 april 1996 doet Eric, via bekenden in de milieubeweging, mee aan een fietstocht van Nijmegen naar Amsterdam. Onderweg vindt een actie plaats bij de kerncentrale in Dodewaard. Een van de aanwezige politiemensen is een collega-muzikant uit de politiekapel. Deze vraagt Eric later hoe zijn achternaam luidt. Eric geeft die achternaam en wordt korte tijd later, eind mei 1996, gebeld door ene Peter Peters van de Nijmeegse politie. Deze vraagt Eric of hij wil meedoen aan een interview. Eric denkt dat het om een soort enquête gaat en stemt toe. Hij spreekt af op maandag 3 juni om 19.00 uur bij de balie van het hoofdbureau. 

Gesprekken 

Peter zegt Eric dat hij bekend is bij de politie omdat hij zich met milieuactivisme bezighoudt. Hem wordt gevraagd of hij bereid is op regelmatige basis informatie door te geven over geplande acties. Vanuit de inlichtingendienst, waar Peter voor blijkt te werken, kan daar ook iets tegenover staan, zo wordt hem aangeboden. Eric moet maar een bedrag noemen en dan zullen ze het daar wel eens over hebben. Uiteindelijk komt men overeen dat Eric voor een bedrag van 300 gulden per maand plus een onkostenvergoeding voor de Regionale Inlichtingendienst (RID) van het regiokorps Gelderland-Zuid zal gaan werken.  

Bij een volgend gesprek - op 11 juli in motel Nuland - is ook een BVD-medewerker aanwezig. Deze stelt zich voor als Arie Valentijn. Valentijn zal bij bijna alle volgende gesprekken aanwezig zijn en eenmaal alleen verschijnen. Voor die volgende gesprekken verhuist men naar een zogenoemd safe-house. Dat bevindt zich in het huis van een vrouw in Arnhem. Zij zorgt voor de koffie en eventueel gebak. Als Eric, Peter (RID) en Arie (BVD) alle drie aangekomen zijn, trekt de vrouw zich elders in het huis terug en kunnen de heren over de zaken gaan praten. In geval van lastige vragen door bijvoorbeeld de buren zou de vrouw zeggen dat het een bijbelstudieclub betrof. 

Eric krijgt opdracht een abonnement te nemen op het actieblad Ravage. Zo blijft hij een beetje op de hoogte van wat speelt binnen actiegroepen. De BVD betaalt dat voor hem. Na de vakantie meldt Eric zich, op verzoek van zijn runners, schriftelijk af bij de Nijmeegse Politiekapel. 

Tijdens een van zijn eerste gesprekken geven Eric's runners hem een exemplaar van het actieblad Ravage (nr. 208). In het blad hebben ze een aantal zaken, waarvan ze graag zien dat Eric die leest of er aandacht aanbesteedt, aangekruist: een interview met antikernenergie activiste Natascha Groot en de aankondiging van de Homo Landwoche, een bijeenkomst van voornamelijk Duitse linksradicale flikkers in woonwerkpand de Refter in Ubbergen. 

Opdrachten 

Om te beginnen krijgt Eric opdracht zich aan te sluiten bij Voedselcoöperatie 'De Tuinbroek' in het Nijmeegse kraakpand De Grote Broek. De Tuinbroek bestaat uit enkele tientallen mensen die gezamenlijk biologisch en ecologische producten inkopen en binnen de coöperatie doorverkopen. Voor Eric dient het lidmaatschap van De Tuinbroek met name als een achtergrondje, een opstapje naar meer. En passant levert hij de RID/BVD wel de complete ledenlijst van de voedselcoöperatie, die zijn 'runners' meenemen om te kopiëren.  

Vervolgens krijgt Eric opdracht contacten te leggen met de mensen binnen de coöperatie en het kraakpand waar die gevestigd is, die zich bezighouden met (milieu)acties. Hij mag daar de mensen zelf voor uitkiezen en Eric heeft er twee op het oog. Zijn runners geven hem ook opdracht vegetarisch eetcafé De Klinker in - alweer - het kraakpand De Grote Broek te bezoeken. 

Ze zeggen hem contacten aan te gaan bij actie- en informatiecentrum Assata aan de Begijnenstraat in Nijmegen en eens een kijkje te gaan nemen in café Bijstand aan de Van Welderenstraat. Dat laatste weer om zijn gezicht wat te laten zien, een achtergrond te krijgen. De kosten van consumpties worden door de BVD vergoed. Deze eet- en drink-gelegenheden heeft Eric ook werkelijk bezocht. Bij 'Assata-info' is hij nog niet geweest. Wel bezoekt hij enkele malen Assata-boekwinkel, in de Grote Broek. 

Eric krijgt opdracht een discussie-avond over radicalisering in de milieubeweging, op dinsdag 24 september in politiek-cultureel centrum O42, te bezoeken. Een van de sprekers op die avond is Shell-directeur De Beer. Bij het verslag dat Eric over deze avond uitbrengt wordt hem door zijn runners gevraagd of hij nog gemerkt heeft dat er na de discussie nog iets gebeurd is. De runners weten dan al dat enkele actievoerders de auto van De Beer beschadigd hebben: de banden zijn lek gestoken en de auto is met verf besmeurd. Een actie waar de Nijmeegse gemeente zich nogal druk over heeft gemaakt. Eric kan zijn runners niet wijzer maken.  

Drie weken later proberen de runners Eric te bereiken om hem op te dragen een avond over antikernenergie-acties op 15 oktober te bezoeken in politiek café de Klinker, in de Grote Broek. Zij kunnen Eric echter niet tijdig bereiken. 

Gestopt 

Eric zegt voor de BVD te zijn gaan werken uit nieuwsgierigheid, voor de spanning en voor het geld. Bovendien zegt hij dat hij 'moeilijk nee kan zeggen'. Tot op het moment dat hij gestopt is, heeft hij met name opdrachten gekregen die beoogden hem een bekender gezicht te laten worden binnen kringen van actievoerders. Over zijn bevindingen bracht hij verslag uit. Er werd van hem verwacht dat hij noteerde wie er bij verschillende gelegenheden aanwezig waren, het woord voerden of anderszins opvielen.  

Zijn runners hebben hem gezegd dat het hun bedoeling was hem in ieder geval voor de duur van zijn studie te willen laten infiltreren in verschillende actiegroepen. Daarna zouden ze wel weer zien. Na enkele maanden kreeg Eric door dat hij in feite mensen die hem vertrouwden aan het verraden was. Op 16 oktober jl. maakte hij zijn runners zijn beslissing bekend te stoppen met het werk. Deze gaven hem nog een laatste vijftig gulden mee. 

Afgezien van de ledenlijst van de Nijmeegse voedselcoöperatie en wat verslagen van bijeenkomsten waar Eric geweest is, is nog niet veel wezenlijke informatie aan de BVD doorgespeeld. De mensen die hij voor de BVD bespioneerd heeft, heeft Eric zelf ingelicht over zijn dubbelrol. 

De benadering van Eric vond niet zolang na de bomaanslag bij BASF in Arnhem door het Earth Liberation Front plaats. In die periode werden in Nijmegen meer mensen door de RID benaderd om informant voor de dienst te worden. Op 16 april 1996 werd een 19 jarige student door RID-er Rob Paulis bezocht met het verzoek als informant binnen de Nijmeegse kraakbeweging te gaan werken. Die student weigerde resoluut. Deze benadering zou plaats gevonden hebben onder verantwoordelijkheid van de korpsbeheerder van politie. 

Op 23 mei 1996 vroeg RID-er Peter Peters aan een Nijmegenaar, waarmee hij al enkele gesprekken gevoerd had, of deze 'intermediair' tussen de RID en Nijmeegse krakers wilde worden. De man weigerde op dat verzoek in te gaan. Uit de gesprekken die hij tot op dat moment met Peter Peters had gevoerd, bleek wel een erg brede belangstelling voor Nijmeegse actievoerders. 

De korpsbeheerder van politie en de minister van Binnenlandse Zaken lieten destijds weten dat de gesprekken en benadering plaatsgevonden hadden onder verantwoordelijkheid van de BVD. Of deze serie van benaderingen verband houden met de in Arnhem gepleegde aanslagen, of dat het 'slechts' een doorsnee voorjaarsoffensief van de Nijmeegse RID en BVD betreft, is ons niet bekend. Dat de BVD zich meer en meer op milieuactivisme richt, is echter duidelijk. Dit blijkt ondermeer uit de poging tot criminalisering van Milieudefensie die sprak uit de berichtgeving in het dagblad De Telegraaf van 18 oktober jl.  

Vraagtekens

Eerder dit jaar werd bekend dat het hoofd van de Nijmeegse RID, Herman Oolbekkink, naar Engeland gereisd is om onderzoek te doen naar 'niet-gewelddadige en directe manieren' van actievoeren tegen de aanleg van snelwegen. In het personeelsblad Gazet van de regiopolitie Gelderland-Zuid van mei 1996  brengt hij verslag uit van zijn reis.

Conclusie uit zijn bevindingen en het feit dat ook in de regio Nijmegen snelwegen aangelegd zullen gaan worden, is dat het belangrijk is zich te 'oriënteren op wat ons boven het hoofd hangt'. Hij pleit er in het artikel voor dat 'politie en bestuur zich eens bezinnen op dit fenomeen'. In reactie op vragen door de gemeenteraadsfractie van De Groenen heeft korpsbeheerder d'Hondt destijds laten weten dat de milieubeweging onder zijn verantwoordelijkheid geen aandacht geniet van de RID. Hij laat dat in het midden voorzover het werkzaamheden van de BVD betreft. 

Wij stellen onze nadrukkelijke vraagtekens bij het runnen van een informant tegen betaling van veel geld (300 gulden per maand voor een persoon met een vast inkomen dat niet veel hoger ligt). Bovendien lijkt het ons niet juist dat de BVD gegevens bijhoudt over alle leden van een voedselcoöperatie in Nijmegen. Blijkbaar voor de eventualiteit dat er zich onder hen milieuactivisten bevinden. Op zich een gangbare manier van informatie vergaren voor de BVD. Een dergelijke methode heeft echter wel tot gevolg dat de BVD met name informatie vergaart en aanwendt, die mensen en activiteiten betreffen welke onmogelijk onder haar wettelijke taakstelling kunnen vallen. 

Onderzoeksbureau Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (OBIV) 

(*) De naam Eric is gefingeerd.