UIT: Ravage #220 van 18 oktober 1996  

Innu-actiekamp bij volkel 

"Ze pakken ons hele leven af" 

Terwijl Govert de Roos van de Innu Steungroep verhaalt over het overladen programma dat men in het kader van de Internationale Actieweek voor de Innu en de Aarde al achter de rug

heeft, liggen Elisabeth en Jack Penashue achter hem uitgeteld in de tent. Ze hebben het al honderd keer verteld, de afgelopen dagen: "Ons is nooit gevraagd wat wij vinden van die vluchten boven ons hoofd. Met ons worden geen contracten gesloten, terwijl het ons land is. Wij zíjn dat land. Ze pakken ons hele leven af." 

Zondagmiddag 13 oktober, rond twaalf uur. De zomerse temperaturen zorgen ervoor dat half Nederland in bos en hei recreëert. Zo ook op het Brabantse platteland. De bossen rond Uden en Volkel zijn op hun kleurrijkst. Jong en oud wandelt en fietst door de natuur. Ik ben verdwaald, maar wie maalt daarom in zo'n mooie omgeving. Uiteindelijk vind ik ten zuiden van het dorp Zeeland de eerste bordjes waarop het jachtkamp wordt aangegeven. Als ik er bijna ben, moet ik tot tweemaal toe met de fiets mijn toevlucht in de berm zoeken, wanneer tientallen half gare motorrijders hun gashendel weer eens opendraait. Brabant heeft, naast zijn varkensmestoverschot, ook een motorrijders overschot. 

Het Innu actiekamp zelf verkeert deze zondagmiddag in een serene rust. Her en der kringelt rook van kampvuurtjes omhoog. Mensen drinken rustig keuvelend een kopje thee en treffen voorbereidingen voor de maaltijd. Dagjesmensen bezien het vredige tafereel welwillend. Het actiekamp, dat naast de twee Innu-tenten uit zeven mooie grote tipi's en nog wat kleinere tentjes bestaat, lijkt hier op zijn natuurlijke plaats. De onvermijdelijke bongo/djembee-speler trommelt wat, kinderen spelen en voor ik het weet begin ik me een beetje loom te voelen. Je zou zowaar een dutje gaan doen.

Ook Govert de Roos ziet eruit alsof hij dat elk moment kan doen. De coördinator van de Innu Steungroep vertelt dat hij moe is. Moe van de vele activiteiten die geweest zijn en nog komen gaan. Ook aan zijn voornaamste gasten, de Innu Elizabeth en Jack Penashue, is af te zien dat men slopende dagen achter de rug heeft. Ze liggen in hun tent even niets te doen. Daar hebben ze nog weinig kans voor gehad. 

'Indiaantjes pesten' 

Tussen de beslommeringen door ziet Govert kans iets te vertellen over de activiteiten die tot vandaag zijn gehouden in het kader van de Internationale Actieweek voor de Innu en de Aarde. Activiteiten die ertoe moeten leiden dat het Nederlandse parlement in december niet voetstoots instemt met een verlenging van het laagvliegverdrag met Canada voor nog eens tien jaar.  

Of hij optimistisch gestemd is: "De Tweede Kamer is door ons uitgebreid geïnformeerd over de ontwikkelingen in het Innu-gebied. Elf Tweede Kamerleden zijn in mei naar Canada afgereisd, slechts twee namen de moeite om bij de Innu zélf op bezoek te gaan. De staatssecretaris heeft toegezegd dat er geen onontkoombare afspraken met Canada zullen worden gemaakt voordat de kamer zich buigt over het verlengen van het laagvlieg verdrag met Canada. Maar ik denk dat de kamer uiteindelijk tot de slotsom zal komen dat er tóch gevlogen moet worden. En dan maar in Canada, dan maar wat indiaantjes opofferen. Beter daar dan op de Waddeneilanden." 

Er wordt wel eens geopperd dat een alternatief voor de vluchten in de Verenigde Staten mogelijk zou zijn, maar Govert vindt dat niet: "Eigenlijke alternatieven bestaan niet. Ik ben niet 100 procent geïnformeerd, maar zover ik weet vinden alle militaire oefeningen in de Verenigde Staten vaak weer plaats op grondgebied van inheemse volkeren daar. Het is geen oplossing om oefeningen daar naar toe te verplaatsen. Duitsland en Engeland hebben wel oefeningen van de Innu-gebieden naar de Verenigde Staten verplaatst maar dat is ook omdat de Verenigde Staten hun partner is tijdens zogenaamde vredesoperaties. Nogmaals, verplaatsing is geen oplossing." 

Een picketline voor het ministerie van Defensie in Den Haag, dat in samenwerking met het Haags Vredes Platform op vrijdag 11 oktober was georganiseerd, was een van de vele acties die werden ondernomen om het laagvliegen tegen te gaan. En laagvliegen is echt laag: tot vijftien meter boven de boomtoppen. Van half april tot half oktober vinden er elk jaar 18 duizend vluchten boven het Innu-gebied plaats. Dat is voor de Canadese regering het minimum aantal vluchten. Haalt men dat aantal niet dan is openhouden van de vliegbasis Goose Bay economisch niet rendabel. Bovendien krijgt Canada een aangename financiële vergoeding. Het verdrag dat Nederland in 1986 sloot zou aanvankelijk 96 miljoen gulden gaan kosten, het werden er 225 miljoen. 

Klokkenluiders 

Vier dagen voor de picketline, op woensdag 7 oktober, vond in Arnhem een rechtszaak plaats tegen Gerrit van der Ent. Uit solidariteit met de Innu knipte hij verschillende malen gaten in het hekwerk rond militaire objecten. Govert: "De rechtbank stond toe dat Elisabeth Penashue als getuige-deskundige mocht optreden. We hopen dat de rechter door het verhaal van Elizabeth ook het Innu-standpunt met betrekking tot deze zaak mee laat wegen en dat het als ondersteuning voor Gerrit en andere individuele acties wordt meegenomen."  

Hij wijst naar een groepje mensen die verderop rond een kampvuur zitten. Daar zit de beklaagde zelf. Hij is een middagje op bezoek in het actiekamp. Gerrit van der Ent over de rechtszaak: "Al langere tijd doe ik knipacties bij militaire objecten bij Volkel en Ede. Een paar keer per week knipte ik hartvormige gaten, totdat ik werd gearresteerd. Op Volkel gaat dat heel snel, er liggen atoomwapens dus de bewaking is heel alert. Ede is een gewoon militair complex, waarbij jezelf vaak de bewaking moet inlichten, vooral in het weekend. Soms duurt het mij ook te lang, en wacht ik niet eens op de marechaussee, dan ga ik naar huis en meld ik dat." Hij vervolgt: "Vorig jaar knipte ik van februari tot juni, dit jaar van januari tot mei, zo'n beetje elke zondag." 

Vorig jaar verscheen hij twee keer voor de rechter, in Arnhem en Den Bosch, waar respectievelijk vijf maanden (waarvan drie voorwaardelijk) en twee maanden werden geëist. "Hoge straffen voor een kleine wetsovertreding," aldus Gerrit.  

Dit jaar poogt justitie hem op een andere manier te pakken: "Tsja, afgelopen maandag in Arnhem was het meer van, hoe stoppen we dit af. Op een of andere manier willen ze die herhaling tegen gaan, daarom werd er nu een geldboete van iets van 20 duizend gulden gevraagd of 120 dagen de gevangenis in." 

Over de gang van zaken tijdens de rechtszaak is Gerrit wel te spreken: "De rechtszaak verliep redelijk aardig. Elizabeth Penashue getuigde over de overlast van de oefenvluchten, en haar bezoek aan de bombardementsgebieden waar zoveel schade is aangericht." De uitspraak is op 21 oktober, Gerrit kondigt nu alvast hoger beroep aan. "De laagvliegoefeningen boven het gebied van de Innu waren een direct aangrijpingspunt, maar mijn onvrede en maatschappijkritiek zit nog veel dieper." 

Govert de Roos van de Innu Steungroep ("Klokkenluiders als Gerrit zijn er te weinig") vergelijkt Gerrit zijn zaak met een proces in Toronto waar ook een actiekamp is geweest."De Canadese beklaagden hadden Nederlandse en Britse consulaten in Toronto bezet, en die zijn vrijgesproken. Er was weliswaar een strafbaar feit gepleegd maar de getuigenis van o.a. Elisabeth heeft de rechter tot de overtuiging gebracht dat het een toelaatbare actie was." 

Natuurlijke stilte 

Dit voorjaar bezocht Govert de jachtkampen van de Innu. De Innu zelf noemen hun land Nitassinan. In de Innu-taal betekent dit 'ons land'. Anderen noemen het Labrador, Quebec of Canada. In het gebied wonen 13 duizend Innu, die al 8000 jaar als semi-nomadisch volk in het gebied wonen. In alle rust, totdat de Canadese regering waterkrachtcentrales ging bouwen, bossen ging kappen, mijnbouw startte en buitenlandse legers de mogelijkheid gaf er laagvliegoefeningen te houden.  

Govert: "De meeste Canadezen en hun regering hebben niet zoveel op met de inheemse volkeren als de Innu en de Inuit (eskimo's). Ze weten er weinig van, alleen dat het belastinggeld kost". Over zijn bezoek, en met name de gevolgen van het laagvliegen: "Er heerst daar een natuurlijke stilte. Je hoort alleen de wind, de takjes en wat vogels, misschien wat wild. Verder is het stil, een stilte die wij niet meer kennen. Ik zou eigenlijk geen plek in Europa weten waar je die stilte nog hebt. En dan komt ineens onverwacht zo'n straaljager over, je krijgt een stoot adrenaline door je lichaam, je probeert het te fotograferen, vergeet het maar." 

"Het gaat heel plotseling. Bovendien vliegt men in bepaald gevallen sneller dan het geluid, dus dan gaat men door de geluidsbarrière. In Nederland heb je daarvoor allerlei restricties zoals een snelheidsbeperking van ongeveer 750 km, een minimum hoogte van 75 meter, het verbod tot gebruik van een naverbrander dat extra lawaai geeft. Het lawaai daar is vele malen erger, het is ver boven de pijngrens." 

"Mensen zijn gewoon bang. Een zwangere vrouw heeft een miskraam gehad, men maakt zich zorgen over de kinderen want als zo'n straaljager langs scheert, krijg je een enorme schok en paniekreactie. Als ze over water vliegen wordt het water door de zuigkracht aangetrokken, dan zal je maar in je kano zitten, onderweg van het ene kamp naar het andere." 

Bovendien, zo meent hij, is er sprake van onwil bij de militairen om de overlast te beperken: "De posities van de Innu-jachtkampen werden dit voorjaar doorgegeven aan de Nederlands luchtmachtcommandanten ter plaatse, dus je kan niet zeggen dat ze het niet wisten, maar elke dag was het raak. Het is toch leuk, om over een kampje te vliegen. Zo'n straaljager wordt door die lui als speelgoed gebruikt." 

In een adem: "Ik ben geen deskundige, maar anderen die dat wel zijn hebben gezegd dat dat hele laagvliegen militair gezien al lang is achterhaald. Als je gaat laagvliegen in voormalig Joegoslavië of Koeweit, dan wordt je neergeknald." 

België 

Terug naar de actieweek. Na de rechtszaak tegen Van der Ent vertrok men spoorslags naar Brussel. "De volgende dag hadden we een afspraak op het Belgische ministerie van Defensie, met een kamerlid van de sociaal-democraten. Deze toonde zich hoogst verbaasd over de ontwikkelingen. Want in tegenstelling tot onze eerdere informatie bleek dat België niet onder Nederlandse vlag vliegt. We hopen deze dagen te horen onder welke juridische vlag ze daadwerkelijk vliegen. 

We hebben afgesproken dat er in België kamervragen zullen worden gesteld zodat ook het parlement daar goed wordt geïnformeerd. Belgische parlementsleden overwegen een kamerdebat en ook een senator toonde zich bereid daaraan te trekken."  

Nadat ook in België een korte picketline bij het ministerie van Defensie werd gehouden, werd er nog met vertegenwoordigers van een viertal Europese parlementsleden gesproken. "Deze zijn  van mening dat er gewerkt moet worden aan een fact-finding-mission naar de Innu-gebieden in 1997. Want het zijn natuurlijk wel Nederland, België, Duitsland, Italië, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk af en toe, en misschien Spanje en Portugal in de toekomst die allen in Canada vliegen. Allemaal zeggen ze: ja, het is een bilateraal verdrag, je moet niet hier zijn maar in Canada. Maar het heeft ook een Europees belang.  Er moet ook op Europees niveau een oordeel over deze soort van schending van mensenrechten en milieu komen." 

Acties 

Een vrije dag die op donderdag stond gepland, viel in het water omdat een cameraploeg van een Nederlands tv-programma de Innu de hele dag tijdens een dagje Amsterdam volgde. Vrijdag was het alweer tijd voor de opbouw van het actiekamp, die Govert geslaagd noemt: "Overdag vertoeven hier zo'n vijftig à zestig mensen, 's nachts een dertig tot veertig." Ook het kamp werd door verschillende cameraploegen bezocht, onder andere door CNN (uitzenddatum zondag 20 oktober). 

De vierde 'Internationale Columbusdag', waarbij over de hele wereld de 'ontdekking' van Amerika wordt gevierd, werd op zaterdag door de actievoerders aangegrepen om in een demonstratieve optocht naar de militaire vliegbasis bij Volkel te lopen. Bij de ingang van het kamp werd stilgestaan bij de symbolische bezetting van de basis door Innu en Nederlandse mede-activisten, op 12 oktober 1992 .  

Govert wijst op het belang van de acties: "Het is belangrijk dat er richting Tweede Kamer blijvende druk wordt uitgeoefend. De dagen voor het kamerdebat zullen er acties moeten komen. Zelf zullen we in Den Haag aanwezig zijn. En solidariteitsacties zijn, naast financiële bijdragen, natuurlijk ook welkom."  

Het eten is klaar. De groep schaart zich rond de kookpotten. Ook Elizabeth Penashue, die al meermalen in de gevangenis zat vanwege haar acties tegen het laagvliegen. "Natuurlijk moeten we doorgaan met acties. Als we opgeven betekent dat voor ons het einde van ons volk. Opgeven zullen wij dus niet. We kunnen het niet."

Tuin Tuinstra