UIT: Ravage #219 van 4 oktober 1996  

Nike-bal aan het rollen 

Sportgigant Nike geeft toe dat de controle op de arbeidsomstandigheden in zijn Indonesische fabrieken niet deugt. Deze bevestiging werd geuit tijdens een gesprek, dat een aantal belangenorganisaties onlangs aanging met de sportfabrikant. In de Aziatische Nike-fabrieken worden arbeiders onderbetaald en is sprake van kinderarbeid.  

Afgevaardigden van de 'Nike: Fair Play?'-campagne, voor de gelegenheid begeleid door vertegenwoordigers van het Indonesisch Rechtshulp Bureau, overhandigden dinsdag 24 september in het Nike-hoofdgebouw te Hilversum een petitie en voerden anderhalf uur lang een gesprek met een drietal pr-medewerksters. Het was de allereerste keer dat Nike met actievoerders wilde praten.  

In de petitie, door 5000 individuen en organisaties ondertekend, wordt het recht op een onafhankelijke vakbond en een fatsoenlijk loon geëist in de Nike-fabrieken. Daarnaast moet er een onafhankelijke controle op naleving van de Nike-gedragscode komen. De Nike-code belijdt deze eisen met de mond, en controle hierop gebeurt nu voor de vuist weg door accountantsbureau Ernst & Young.  

Volgens Nike-woordvoerster Lilian Bours worden de arbeiders in hun fabrieken niet onderbetaald, maar krijgen ze juist twee keer het minimumloon uitbetaald. Uit een loonstrook van een Indonesische fabriek blijkt echter dat dit bedrag slechts gehaald kan worden door degene die tientallen overuren maakt. Dit overwerk is verplicht.  

Een woordvoerster van het Rechtsburo Indonesië denkt het hare over het toezicht op deze code: "Ernst & Young praat weliswaar met de werknemers over hun arbeidsomstandigheden, maar deze voelen ondertussen de hete adem van de opzichter in hun nek..." Werknemers worden tevoren 'geïnstrueerd' hoe zich te gedragen tijdens controles.  

De sportkleding en -schoenen van Nike worden vervaardigd in China, Indonesië, Bangladesh, Thailand, Pakistan en op de Filippijnen. In veel fabrieken werken kinderen. Nike ontkent het bestaan van kinderarbeid in de Nike-fabrieken. "Af en toe slipt er wel eens iemand tussendoor," merkte directeur Phil Knight luchtig op in een brief aan de aandeelhouders. 

De kritiek van Nike: Fair Play?, een Nederlandse campagnegroep waarin ondermeer de Alternatieve Konsumenten Bond, IRENE, Schone Kleren Overleg en SOMO zitten, werd in juni bevestigd door een artikel over kinderarbeid in het Amerikaanse blad LIFE. In Pakistan verdienen kinderen, vaak amper tien jaar oud, gemiddeld zes cent per uur voor het stikken van leren voetballen. Het duurt een dag om één voetbal te vervaardigen. Pakistan produceert vijf miljoen voetballen per jaar voor de Amerikaanse markt. Het Nederlands elftal heeft inmiddels een protestverklaring ondertekend, maar Nike is nog steeds een van de hoofdsponsors van de KNVB.  

Terwijl in het hoofdgebouw van Nike-Europe het gesprek plaatsvond, werd buiten een spandoek ontrold met de tekst 'Phil Knightmare. For Workers' Rights'. De (ludieke) actie verliep rustig, de vier man politie kon na een kwartier vertrekken. Peter Pennartz, die namens IRENE (International Restructuring Education Network Europe) aan de campagne deelneemt, was blij dat er eindelijk een gesprek plaatsvond. "Maar die pr-medewerkers hebben er geen flauw benul van wat zich in de fabrieken afspeelt."  

Rik den Braber, een van de initiatiefnemers: "Het ging ons vooral om het gesprek. Het is al positief dat Nike wilde praten. Wel moesten we via RTL4 vernemen dat ze ons wilden ontvangen, officieel werd niets bevestigd. Dat ze de controle gaan verbeteren is een goed teken, onduidelijk is alleen nog wie dat precies gaat doen." Tijdens de onlangs gehouden Dam-tot-Damloop in Amsterdam deelde Nike: Fair Play? pamfletten uit onder het publiek. GroenLinks Amsterdam heeft inmiddels de gemeenteraad gevraagd voortaan af te zien van sponsoring door Nike van sportevenementen als de Dam-tot-Damloop. [Marc]