UIT: Ravage #219 van 4 oktober 1996

Billy Bragg: troubadour van de arbeidersklasse

'Don't talk to me about Cyberspace, cause where the hell is that?'

Hij is er een tijdje tussenuit geweest. Drie jaar om precies te zijn. Vader geworden van zoontje Jimmy. In zijn thuisland Engeland hield hij zich nog wel bezig met acties tegen de 'Criminal Justice Bill' en trad hij op bij enkele benefieten, maar voor de rest wilde hij vooral zijn kind zien opgroeien. Nu het jongetje op eigen kracht voldoende 'lawaai' kan maken, vindt vader Billy het weer tijd om zijn gitaar om te hangen en te gaan toeren. Onlangs verscheen zijn nieuwe CD 'William Bloke'. Maandag 7 oktober speelt hij in het Amsterdamse Paradiso: the one & only Billy Bragg.

De popwereld hangt van hypes aan elkaar. House is onderverdeeld in techno, ambient, gabber, jungle, dub, triphop en tal van subgenres meer. Wat de smaak van de week is, daarover beslissen de DJ's en de verkoopcijfers der grote winkelketens. 2 Unlimited! Nutteloze trends, eigenlijk.

De laatste twee jaar is er weer een nieuwe stroming in de gitaarpop ontstaan. Muziek-journalisten plakken daar weer een etiketje op: Britpop. Britpop is niets meer of minder dan de nieuwe kleren van de keizer. Een scheutje Beatles, wat Kinks met een toefje 'The Who' toe. What's the story, Morning Glory? Oasis, Blur, Suede, het is gewoon gerecycelde jaren zestig Pulp. David Bowie, T.Rex en een vette knipoog naar de GlamRock. What's new?

Wars van alle hype's en integer tot op het bot is daarentegen de muzikale activist Billy Bragg. Sinds zijn debuut 'Life's a riot without Spy vs. Spy' uit 1979 gaat Bragg dwars tegen de heersende trends in. Tijdens de hoogtijdagen van de punk, toen het niet heftig genoeg kon, stelde hij zich voor met: "Hello, my name is Billy Bragg, I'm the new Bob Dylan." Over vloeken in de kerk gesproken...

Daar stond hij dan, een schriel, mager mannetje met een vet Cockney-accent en slechts een afgeragde elektrische gitaar om zichzelf op te begeleiden. Toch leverde zijn ontwapenende eerlijkheid een van de juweeltjes van de jaren zeventig op. Zijn lied A new England ("I don't want to change the world, I'm not looking for a new England, just looking for another girl") mocht de hitparade halen in een opgepoetste versie van zangeres Kirsty McColl, niets kan tippen aan Bragg's origineel.

Politiek correct

Bragg is altijd een van de drijvende krachten geweest achter de Britse Red Wedge-beweging, genoemd naar het beroemde kunstwerk van de revolutionaire Russische schilder El Lissitsky. Red Wedge (Rode Wig) was nauw gelieerd aan de Britse Socialist Workers Party (SWP), de Britse evenknie van onze Nederlandse Socialistiese Partij (SP), wereldberoemd in Oss. De Rode Wig-beweging had zich ten doel gesteld om de Britse Labourparty op het juiste (links-socialistische) spoor te houden. Hetgeen jammerlijk mislukt is.

'Strictly Working Class' is onze Billy, en oh Boy, wat is die jongen politiek correct. Normaal is alleen het bezigen van deze uitdrukking genoeg om mij in de gordijnen te jagen, maar Billy Bragg is de uitzondering die deze wetmatigheid onderuit haalt. Sinds zijn debuut 'Spy vs. Spy' koop ik even wetmatig blindelings elke CD die Bragg uitbrengt, en nooit heeft hij mij teleurgesteld. Zijn geflirt met Maoïsme (Waiting for the Great Leap Forwards), Nicaragua (Marching song of the covert batallions) of zijn moralisme in songs als Red Flag of Help save the youth of America (alleen die titel al!), zijn liedjes zijn zo mooi, dat ik het pamflettisme voor lief wens te nemen.

Sinds kort ligt er na een 'radiostilte' van ruim drie jaar een nieuwe CD van Billy in de winkel. Voor de publieksvriendelijke prijs van fl. 24,90, want Billy is net als The Ex (hé, de Ex!) de Do It Yourself (DIY) principes zeer toegedaan. Winsten van platenmaatschappijen en hun bijbehorende strijkstokken, dat is in de wereldvisie van Bragg "niet in het belang van de arbeidersklasse". De platenboer die geen genoegen neemt met de door Billy als redelijk vastgestelde winstmarge wacht na de revolutie een boeiend gastcollege in 'sociaal denken' in het 'Socialist Rehabilitation Centre'. De goede man is waarlijk de allersympathiekste 'diehard Socialist' die ik ooit heb mogen ontmoeten.

Wat zijn principes betreft, is hij zo onverzettelijk als maar zijn kan. Tijdens optredens in Rusland werd hij weg gefloten door punks vanwege de hamers en sikkels en tandraderen op zijn logo, maar Billy speelde onverzettelijk verder. "Wacht maar tot jullie het kapitalisme aan den lijve ervaren, dan piepen jullie wel anders!" bitste Bragg terug. En zette glashard de Internationale in, slechts begeleid door die afgeragde elektrische gitaar van hem. Met een uitdagende blik zong hij: "Stand up, all victims of Oppression". Klasse!

Idealen

Zijn nieuwe CD heet 'William Bloke' met een vette knipoog naar de dichter William Blake, wiens 'Jeruzalem' Billy eerder onsterfelijk heeft gemaakt. Al vanaf het eerste nummer From Red to Blue is het weer van dik hout zaagt men planken met een woedend nummer over de verwatering van alle socialistische idealen. "Should I vote Red for my class, or Green for my children?" en "I hate the compromizes life forces us to make, we must bend a little, if we are not to break".

Vanaf het tweede nummer Upfield is de toon volledig gezet. "Such poverty and misery, sure to tear my soul apart. I've got socialism, a socialism of the heart..." Volgen nog tal van liedjes over de teloorgang van linkse idealen: "I used to want to plant bombs, at the Last night of the Proms, now you'll find me with the baby, in the bathroom.." Of Northern Industrial Town: "And on payday they'll tear the place down. With a pint in their hand and a bash'em out band. Sure they'd dance to the rhythm of the rain falling down, in a Northern Industrial Town..."

Wie deze woorden leest, en Billy Bragg's muziek (nog) niet kent, vormt zich vast een voorstelling van een artiest die het midden houdt tussen de poëzie van de jaren zestig troubadour Boudewijn de Groot en het socialistisch-pamflettisme van een stakingsband als Bertus en de Posters. Juist deze misvatting is de reden dat de muziek van Billy Bragg slechts in kleine kring bekend is. Wat Bragg onderscheidt van vele andere 'protestzangers' is zijn compromisloze keuze voor een op zich zeer starre ideologie.

Het zou hem echter zeer tekort doen om hem alleen op deze 'ideologie' te beoordelen. Billy Bragg mag dan een getapte arbeidersjongen uit Hackney, Londen zijn, hij is wel zo slim (en vooral muzikaal!) om te weten hoe hij zijn 'pamflettisme' moet verpakken. Hij beheerst de kunst van het weglaten als geen ander, en als hij begeleiding nodig heeft, dan schroomt hij niet om het unieke Britse begrip 'radical chic' ten volle uit te buiten. Cara Tivey op piano, Deidre Cooper op cello, Caroline Hall op trombone, of Dave Woodward op trompet, het ligt er gewoon aan wat dat ene liedje aan extra's nodig heeft. Dertig seconden trompet van Woodward, of een spaarzame piano- of cellobegeleiding van een der dames.

En wie regels kan schrijven als: "He was trapped in a haircut, he no longer believed in" met een even spaarzame mandoline-begeleiding, vooral als hij daarbij Led Zeppelin's Stairway to Heaven zodanig citeert dat de tekstregels een volledig eigen leven gaan leiden: "Upstairs they're buying a Stairway to Heaven, Down in the garden, they're changing sticks into snakes, and the Jangle of religious medals would put the Fear of God into an Angel... oh, come all ye Faithfull", die staat op eenzame hoogte.

Billy Bragg heeft van zijn levensdagen geen modieus speelgoed als een sampler nodig. Met de intonatie van zijn stem laat hij al duidelijk horen weinig op te hebben met hippie-liedjes als Stairway to Heaven en de uitwerking daarvan is nog vernietigender dan de parodie Hairway to Steven van de Poepgat Plankzeilers, hier en daar ook bekend als de Butthole Surfers. Of een regel als: "He hangs around like a fart in a Russian space station. He doesn't even notice as he sells you down the river, cos' he's one of life's takers, and he's looking for a giver..."

Voor wie het Engels niet zo machtig is, een fart is een scheet en de reden dat Billy Bragg hier in Nederland hogelijk ondergewaardeerd wordt, heeft te maken met woordkunst. Nog voor 'muzikaal pamflettist' is Billy Bragg een geniaal woordkunstenaar. Wie de moeite wenst te nemen zich hiervoor open te stellen: een ongepolijste diamant zal zich muzikaal voor u ontvouwen.

Als iets Britpop is, dan is Billy Bragg dat wel. De modieuze Britpop borduurt voort op ouwe koek van the Kinks enzo. 'Dedicated follower of Fashion' (oh yes he is, blabla) Billy Bragg heeft dit lied ook puur vocaal 'gesampeld' met haat en verachting in zijn stem. Het nummer heet 'Accidents waiting to happen' en gaat over het opkomend fascisme in voormalig Oost-Duitsland. Alleen is het Kinks-refeintje nu subtiel veranderd in 'You're a dedicated swallower of fascism'. Billy Bragg kent zijn klassiekers, en weet ze zeer goed te gebruiken.

Dj. M.C. Simonski

Billy Bragg 'William Bloke'. Cook CD 100 (eigen beheer)