UIT: Ravage #218 van 20 september 1996

Trainspotting: Junkieleed in Edinburgh

Het is al in zo'n beetje elk blad besproken, en elke filmrubriek op de treurbuis heeft er al aandacht aan besteed. Dus wat moet een tweewekelijks actieblad nog met een film over junkies in Schotland? Junkies, dat zijn toch dat parasiterende, stelende tuig?

Osdorp Posse-rapper Def P. (Dump die junk!) verwoorde het onlangs nog in Het Parool: ,,Junkies? Pleur ze allemaal maar op het Rottummereiland, groot hek eromheen, apothekie in het midden, en ze leefden nog kort maar gelukkig.'' Def P. is nooit te beroerd voor een boude uitspraak, en in dit geval kunnen velen alleen maar denken: ,,Je hebt gelijk, maat''.

Het hypocriete is dat met alle 'jubelende' recensies een ding gigantisch uit het oog wordt verloren. En dat is: de meeste mensen die nu zo lovend zijn over deze film, doorgaans hun neus ophalen voor de Junk als medemens. Over hypocrisie gesproken: mea culpa, want ik heb er net zo'n aversie tegen als de doorsnee kleinburger. Daarom is het ook zo opmerkelijk dat mensen, die normaal die pathetische hoopjes mens zien, bedelend om een paar piek of schichtig een inbraakje plegend, en ze straal negeren, nu 'en masse' jubelen over de film Trainspotting van regisseur Danny Boyle.

In deze film volgen wij ruim anderhalf uur de treurige levens van de junkies Spud, Renton, Sick Boy en Begbie in een troosteloze wijk van Edinburgh. Irvine Welsh, de Schotse schrijver van het gelijknamige boek, heeft een tijd in Amsterdam gewoond, en in Engeland is het boek ontvangen als een literaire sensatie. Toch fascineert de wereld van dit soort enorme 'losers' mij mateloos. De zwaar alcoholische Charles Bukowski is/was een van mijn literaire helden, ik hoop dat ze in de hel zijn drankvoorraad op peil houden.

Welsh zijn boeken zijn mogelijk nog goorder, liederlijker dan Bukowski, maar dan op een 'jaren negentig' wijze. De film Trainspotting is zonder meer een klap in het gezicht van de burgermoraal, een volle vuistslag meer. Al vanaf de overrompelende openingsscène, waarin onze junkies op de tonen van Iggy Pop's 'Lust for Life' weglopen na een uit de klauw gelopen winkeldiefstal. Op de geluidsband horen wij in 'voice over' hoofdpersoon Renton in plat Schots een partij kankeren op de welvaartsstaat en de consumptiemaatschappij, om zijn woedende monoloog te besluiten met de opmerking: ,,Who needs all this fokkin' shite when there's heroin???''

De toon is in krap vier minuten gezet. De komende anderhalf uur zien wij de smerigste toiletten, de goorste braakpartijen, zinloos geweld en het dagelijkse junkie-bestaan van rillend ontwaken, bedenken wie of wat je nu weer gaat beroven, scoren, shotten, een zoete vreetkick krijgen, braken, shotten en lamlendig voor zich uitkijken.

De dialogen bevatten om de andere zin de woorden 'Fock', 'Shite' of 'wanker', kortom, een feest om naar te kijken en luisteren, maar wat een peilloze leegte, wat een zinloze treurigheid allemaal. Toch bevat deze film ook een paar van de meest hallucinerende scènes die ik ooit heb gezien, zoals de verbeelding van een 'heroïne-flash' en een knetter-stonende tocht door het riool. Een overdosis-scène met op de achtergrond Lou Reeds junkie-klassieker 'Such a perfect day' blijft nog lang op het netvlies nabranden, de wisselwerking tussen deze wonderlijk mooie popsong en de zinloosheid van die daad is om kippenvel van te krijgen.

Trainspotting biedt een rauwe, realistische kijk op het gruwelijke bestaan van junkies. En er wordt werkelijk schitterend in geacteerd door Ewan McGregor, Ewen Bremmer, Robbie Carlyle en JohnnyLee Miller, die tien kilo of meer lichaamsgewicht moesten inleveren voor deze film. Je vergeet dat het (beginnende) acteurs zijn, dit zijn junkies. In Engeland, maar ook hier zijn al moraalridders opgestaan die suggereren dat de film een grote reclamespot voor heroïnegebruik zou zijn. Dit nu vind ik onzin. Ware ik onderwijzer, ik zou hem op een middelbare school vertonen.

Net zoals die projecten, waarbij een junk uit de cel wordt gehaald, om voor een schoolklas te vertellen wat een ellendige sleur dat is: opstaan - scoren - geen geld - ziek - inbraak - shotje...om Marlon Brando in Apocalypse Now aan te halen: ,,The horror, the horror of it all!'' Heroïne = Oorlog. Een film waar je dagen voor nodig hebt om van af te kicken.

Simon van Leeuwen