UIT: Ravage #214 van 12 juli 1996  

Je bent vaag en je doet maar wat 

'Dieren zijn precies als mensen, met dezelfde mensenwensen en dezelfde mensenstreken. Dat komt allemaal in de krant...' Alleen steken dieren geen slagerijen in brand.   

De recente brandstichtingen bij vleesverwerkende bedrijven en de bomaanslagen in het belang van het milieu worden gekenmerkt door een tweeslachtige aanpak. Enerzijds spreken de middelen voor zich, maar de context waarbinnen de aanslagen plaatsvinden is zoek. Het lijkt erop dat de links-radicale actievoerder van de jaren negentig zich weinig aantrekt van de opgedane ervaringen van oud-collega's uit het voorafgaande decennium. De vaagheid van de claimbrieven van het ELF en de procesgang van het RAT roepen vragen op over hun ideeën en strijdwijze.  

De emotionele actievoerder handelt direct vanuit zijn hart en denkt er verder niet zo over na. Dat hoeft ook niet. Sterker nog, je mag trots zijn op je primaire reactievermogen. Ravage schreef al eerder over het politie onderzoek naar en het proces tegen Right Animal Treatment (RAT), de radicale dierenrechtenactivisten die jarenlang heftige aanslagen pleegden op slagerijen en de vleesindustrie.  

De politie liet de boel verslonzen, dus ging RAT maar door. Brandstichting bij een koelwagen, bij een slachthuis of bij het circus, wat maakt het uit want er-moet-iets-gebeuren. Nadere toelichting is overbodig. 'Vlees = moord, en dieren zijn zielig', daar is iedereen het toch over eens? Of wou je soms beweren dat dieren niet zielig waren? Burgers worden aangesproken op een gevoelsmatige weerzin tegen Het Kwaad en dat kan van alles wezen. 'Dieren kunnen niet spreken, dus moeten wij dat voor hen doen'. De strijd tegen Het Kwaad lijkt heel overzichtelijk. Je hoeft niets uit te leggen. Je hebt de bevolking achter je en kan je gelegitimeerde woede de vrije loop laten. Dus hoef je ook niet op te passen: zolang het goed gaat, gaat het goed.  

Maar wat gebeurt er als je ineens toch opgepakt wordt? Dan sta je met lege handen. Dan wreekt het zich dat de acties niet plaatsvonden in een bredere context, dat je geen onderdeel uitmaakt van een bredere beweging. Dat niemand informatie heeft over het hoe en waarom van de acties. 

Dan weet je ook niet wat je moet doen wanneer je vast komt te zitten, dat je je mond moet houden, eerst om een advocaat moet vragen, het liefst een goeie. Dan is er ook geen grote steun van allerlei groepen. Of grote verontwaardiging, geen vragen in de Tweede Kamer bijvoorbeeld over het slonzige politieoptreden; of in de pers, over zielige arrestanten, of dito dieren. Dan wreekt het zich dat je eigenlijk zelf niet goed weet waarom je zo lang bent doorgegaan. Anderen mogen de rotzooi opruimen en de formele verontwaardiging naar buiten toe hooghouden, of niet.  

Tegenspraak 

Bij de jongens van RAT kwam het bovenstaande extreem tot uiting tijdens hun proces op 25 juni. In de nacht die eraan vooraf ging was er bij de rechtbank nog een ruit ingegooid. Tijdens hun proces werd er buiten het gerechtsgebouw een picketline gehouden onder het mom van 'Niet Frank en Erik, maar de dierenbeulen horen voor de rechtbank'. Hier had de Supportersgroep van de arrestanten voor opgeroepen. Maar de twee jongens zelf zaten onverwachts timide spijt te betuigen tijdens de rechtszitting. 

De pamfletten van de supporters waren zo radicaal in tegenspraak met wat zich in de rechtszaal afspeelde, dat het bijna te pijnlijk voor woorden was. 'Los van het feit of je vindt dat het saboteren van middelen waarmee dieren gedood of gemarteld worden 'toegestaan' is, is het van het allergrootste belang dat dierenvrienden in Nederland en Europa laten zien dat het uit moet zijn met de massamoord op onschuldige dieren', zo stond er geschreven. 

Een dergelijke ferme houding was bij Frank en Erik ver te zoeken. Van een politieke verdediging was geen sprake. Geen beelden van zielige dieren voor de rechter, of getuigendeskundigen die omstandig uitlegden hoe erg het allemaal wel niet is gesteld tussen dier en mens. Het enige doel van de jongens en hun advocaat was nu kennelijk een zo kort mogelijke gevangenisstraf te krijgen. 

Op zich niet verkeerd, maar ten koste van wat? De advocaat voerde aan dat de RATjes nu pas, sinds ze vastzitten, zijn gaan nadenken over wat ze hebben gedaan. Waarom niet eerder? Dat moest maar worden uitgezocht in een psychiatrisch en psychologisch onderzoek. Sinds wanneer vinden actievoerders zichzelf verminderd toerekeningsvatbaar? 'Verblind door hun idealen' zo werd het omschreven. De advocaat moest zich in allerlei bochten wringen om recht te praten dat Frank en Erik geen afstand hadden gedaan van die idealen, alleen van de methoden om ze te bereiken. Wat is de boodschap die hier doorklinkt: blij dat ik opgepakt ben, gevangenisstraf helpt?  

Uitgerangeerd 

Het grootste gevaar van de weigering tot nadenken is het eindstation van de TBS. Daar kom je dan op uit als je jezelf ontoerekeningsvatbaar gaat verklaren, en vraagt om het stempel 'uitgerangeerd' op je voorhoofd. Wie gaat zich nou gek laten verklaren door de overheid? Dat kan toch nooit de bedoeling geweest zijn? Waarom is er dan nog een picketline, en een supportersgroep? Omdat dat nou eenmaal zo hoort? Omdat dat in Engeland ook zo gaat? Omdat je niet weet wat je anders zou moeten doen?  

Op het pamflet van het Animal Justice Fonds, de Supporters Groep van Frank en Erik, staat alleen een lijst vermeld met alle acties waarvoor Frank en Erik vastzitten en wat krantekoppen. Wat heb je er aan om op de top-tien van het lijstje martelaren van het Animal Liberation Front te staan? Echt motiverend voor andere enthousiaste actievoerders is dat niet. Deze generatie heeft wellicht moeite met het verwoorden van kritiek op de grote, geïnstitutionaliseerde dieren- en milieubeweging. Of weet alleen gevoelsmatig dat er iets niet klopt en heeft gewoon geen zin om het verder te formuleren. De Dierenbescherming doet het asiel en Pieterburen de zeehondjes. Greenpeace is niks, bovendien kom je daar niet eens bij, behalve via een giro-overschrijving. Maar wat is er dan wel?  

PeTA is in dat gat gedoken, geparachuteerd vanuit Amerika met geld en professionele mediatactieken. Met een glossy magazine gericht op de modieuze vegetariërs met donateurs-aspiraties. En met een zuigende werking op jonge kids, met het hart op de goede plaats, maar verder zonder veel organisatietalent van zichzelf. Deze groep gelooft niet meer in autonome structuren die een alternatief zouden kunnen zijn voor maatschappelijke organisaties als Amnesty, Greenpeace of Milieudefensie. Als er dan eigen initiatief is in die kringen, uit het zich in zelfgefabriceerde bommetjes van colaflessen met wierookstokjes, die elke keer zoveel sporen achterlieten dat het een wonder is dat de politie niet al veel eerder voor de deur van Frank en Erik stond. 

Meerdere vaagheden 

Natuurlijk gaat het hier niet alleen om Frank en Erik. Het zou niet fair zijn om de kritiek uitsluitend op hen te richten. Een paar jaar geleden was er een jongen die tegen de afgraving in een Mergelgroeve in zijn eentje graafmachines in de fik stak. Om op te komen voor de natuur. Nadat er een videocamera op de bouwput werd gericht, was hij de sigaar. Hij werd behandeld als een psychiatrisch patiënt en kwam er uiteindelijk vanaf met een redelijke gevangenisstraf en de belofte zich daarna langdurig onder behandeling te stellen om weer 'normaal' te worden.  

In de periode '84 - '86 had je nog de drie jongens uit Den Haag die 'antikapitalistische aanslagen' pleegden, ook vanuit een nogal geïsoleerde positie. Hun manier van doen was zo vaag dat de links-radicale scene in Den Haag er destijds niets mee te maken wilde hebben. De drie gingen langs bij het Energiebedrijf, bij een politiebureau, een Shellkantoor, bij het Neeratoom en bij het EG Voorlichtingskantoor.  

Negen maanden lang stond het groepje onder observatie. De BVD en de politie wist allang wie het deden, maar men greep pas in toen een bom bij American Express wel afging en er een politieagent gewond raakte. Een van de jongens werd verminderd toerekeningsvatbaar verklaard, ze verlinkten nog een vierde en kwamen er met niet zo heel lange straffen vanaf. 

En straks wordt het Earth Liberation Front opgepakt. De ELFjes stuurden aanvankelijk geen claimbrieven rond, en pas later hele vage naar Ravage over 'nog te vereffenen rekeningen'. Een rijtje aanslagen opeisen in één brief hóeft ook niet per se. Laat de politie maar bewijzen dat het allemaal met elkaar te maken heeft. Slik die trots in, en gebruik a.j.b. steeds een andere naam. Dat kan je uiteindelijk jaren gevangenisstraf schelen.  

Een 'Revolutionair' wierp zich in de vorige Ravage op als woordvoerder van het ELF: 'Sabotage-acties zijn bedoeld om te saboteren. Punt. Of het in de krant komt maakt niets uit. En of het sympathie opwekt nog minder.' En een massabeweging, daar gelooft het ELF niet in, opkomen voor mensen elders in de frontlinie wel. Dus, zegt hij (of zij), richt een revolutionaire cel op en kom in actie! (Dat zal wel een gevangeniscel worden...). 

Levensgevoel 

Dit lijkt nog het meest op anti-imperialisme als life-style. Daar heb je geen strategie voor nodig, want het is een houding, een nogal zelfgenoegzame houding. Maar consequent is die houding niet. Als het niet uitmaakt of het in de krant komt, waarom dan Ravage lastig vallen met gefaxte claimbrieven? Waarom nog schrijven, als toch alles al duidelijk is? En pas maar op: anti-imperialisme als life-style is hartstikke in.  

Want waarom denk je dat het boek Plaatstaal van Natasha Gerson zo'n succes is? Omdat het een levensgevoel beschrijft. Het gaat over emoties tussen karakters die niet eens zo goed uit de verf komen. Laat staan dat het iets over hun drijfveren vertelt, anders dan dat ze een ongelukkige jeugd hebben gehad, of een traumatische, of juist een burgerlijke, best gelukkige. Voor mensen die de jaren tachtig bewust hebben meegemaakt, is het een heimwee-boek. Mooi geschreven, maar allemaal voorbij. Toch blijft er iets knagen na lezing, er klopt iets niet. Wat er ontbreekt is dit: waar het allemaal om ging. Dat er een politiek idee achter de kraakbeweging schuilging, dat het een bedoeling had. 

Juist doordat dat aspect ontbreekt, kan het boek zo'n topper worden. Het beschrijft gevoelens die iedereen herkent, in een omgeving waar iedereen wel bij had willen horen. Voor mensen die nooit de stap naar Amsterdam hebben gemaakt, biedt Plaatstaal identificatie met het gedroomde leven. De chique van de grachtengordel geniet volop van een voyeuristisch inkijkje bij de voormalige buren en annexeert tegelijk met de schrijfster met terugwerkende kracht de geschiedenis van de jaren tachtig.  

Dat iedereen die destijds kotste op de kraakbeweging nu wegloopt met dat boek, komt omdat het volstrekt a-politiek is. Natasha Gerson is een kind van deze tijd, die van haar held een strijder tegen het niet nader gedefinieerde Grote Kwaad maakt, dat bij voorkeur 's nachts in het geheim bestreden moet worden. Nadere toelichting overbodig, de held is een zwijgzaam tiepje, en voor het boek was dat ook genoeg. 

En toch zo'n klapper! Maar dat het anti-imperialisme als life-style in de mode is, en dat je daar als mediastrategie iets aan kunt hebben, is waarschijnlijk erger dan vloeken in de kerk.

De emotionele actievoerder bedient zich van anti-imperialistisch gebral. Het onrecht in de wereld is alom vertegenwoordigd en daarom is verzet per definitie gerechtvaardigd. (Waarom eigenlijk niet meteen gewapend verzet?). Wat het ELFje te berde brengt lijkt nog het meest op een wel zeer slap aftreksel van de RARA communiques. Die RARA-geschriften -niet te harden qua streng-in-de-leer taalgebruik- waren briljant vergeleken met die van 'Een Revolutionair'. De RARA had nog wat te melden, en deed een poging een wereldbeschouwing op papier te zetten. 

Nu, tien jaar later, wordt er alweer teruggevallen op de topzware ideologie van eind jaren zestig, begin jaren zeventig. Of zijn we aangeland beyond de dogmatiek, want de boeken lezen en ze ook begrijpen is er niet meer bij. (Begin maar eens aan de oude RAF-teksten, best zwaar, want namelijk zonder hoofdletters en andere overbodige leestekens).

Aardverschuivingen

Er is iets heel raars aan de hand. De softie, de mens die zijn/haar gevoel als uitgangspunt neemt, is ook een product van de jaren zeventig. Die is toen juist ontstaan vanuit kritiek op de politiek en praktijk van de gestaalde kaders van de commies en de anti-impen. Op onnavolgbare wijze zijn die twee nu, in de jaren negentig, samen gekomen. In de emotionele actievoerder handelt de softe mens vanuit de retoriek van hen die altijd gelijk hebben, ook al hebben ze het wel/niet.  

Of is het misschien een vorm van post-modern Blanquiïsme (dat zoeken we op, een reep chocola ligt bij de redactie voor de juiste definitie). Een beetje shoppen langs de rekken vol ideologieën, zonder je bewust te zijn van de aardverschuivingen die de laatste jaren plaats gevonden hebben. Sinds 1989 is er nogal wat veranderd in de wereld, in de machtsverhoudingen, in de relaties tussen de continenten. Het is van belang daarover na te denken en onze eigen positie opnieuw te bepalen. 

Bij het rondshoppen kwam er ook nog een portie Anarchisme van de Daad bij, dat alles maar voor zich moet spreken. 'Nog even en jullie zeggen dat BASF een milieuvriendelijk bedrijf is', schreef 'Een Revolutionair'. Het is nog steeds volstrekt onduidelijk welke rekeningen ELF te vereffenen had. Er zijn duizend-en-een argumenten tegen BASF aan te voeren, maar als je geen zin hebt om die aan te geven, maak je het dat bedrijf wel erg makkelijk om te zeggen dat het juist de laatste jaren wel meevalt met die vervuiling. 

Sabotage-acties okee, maar zorg dan dat de daad zo duidelijk is, dat mensen zonder uitleg begrijpen waar het over gaat. En er stiekem om kunnen lachen zelfs. 'Net goed' denken. Dat vereist wel een uitvoerige analyse van de huidige maatschappij en de verhoudingen, om juist op die punten speldenprikken uit te delen die mensen begrijpen en kunnen waarderen. En dan niet alleen het Ravage-publiek. Of je doet acties die onderdeel uitmaken van een groter geheel. Nu is het te veel: verbeter de wereld en begin voor jezelf. 

De discussie over het gebruik van geweld de laatste weken in Ravage blijft heel erg hangen in een herhaling van zetten. In het Westen is sowieso iedereen gecompromiteerd, daar wonen alleen maar profiteurs van het Kapitalisme. Kan het ELF zich daar zomaar buiten stellen? Ergens in de wereld schijnen nog mensen te zijn die de klappen vangen, voor wie opgekomen moet worden. Waar die mensen zijn, en of die wel op het ELF zitten te wachten is een vraag die niet aan de orde komt. 

Het punt is dat een discussie over het geweld pur-sang geen zin heeft, en nergens over gaat. Die discussie past alleen in een strategie discussie, in een afweging van doel en middelen die veronderstelt dat er een groter Plan is. Iets dat je wilt zien te bereiken. En dat vereist weer nadenken.

Context

De overeenkomst tussen alle hiervoor genoemde acties is het gebrek aan een bredere samenhang, een context waarin aanslagen gepleegd worden. Over de brandstichtingen bij de MAKRO door de RARA was lang niet iedereen even enthousiast, maar ze gebeurden wel binnen een heel scala van acties, in Nederland en elders in de wereld. Van bezorgde kerkvaders tot linkse slangensnijders, in allerlei lagen van de bevolking werd nagedacht over de beste manier van protesteren tegen de anti-apartheid in Zuid Afrika. Lobbygroepen hadden er decennia aan gewerkt om het onderwerp op de politieke agenda te krijgen.  

Je kan het er over hebben of dit het juiste moment is om naar zo'n middel te grijpen. Binnen een bredere beweging is het lang nog niet vanzelfsprekend dat het altijd goed en nuttig is om te kiezen voor aanslagen. Discussie daarover geeft nooit een eenduidig antwoord. Als dan eventueel de keuze is gemaakt voor bommen & granaten, dan nog is het zaak om zo snel mogelijk weer van het toneel te verdwijnen. Niet alleen door geen sporen na te laten en je zo snel mogelijk weer op te heffen als groepje, maar ook om later, onder een andere naam en ergens anders, op een nieuwe manier weer van je te laten horen. Op zo'n manier kan het ook weer uit je hoofd verdwijnen: geen fixatie op nachtelijke uitjes, niet enkel en alleen dat soort dingen doen. Niet alleen maar met zun tweetjes. En zeker niet altijd op dezelfde doelen. 

Al deze ervaringen zijn de afgelopen decennia opgebouwd. Je kunt daar schijt aan hebben, maar wat schiet je daar mee op? En het kan toch niet de bedoeling zijn dat anderen, met RAT als afschrikwekkend voorbeeld, afhaken en totaal afzien van avonturen & acties?  

Proberen kritiek te formuleren is geen vorm van distantiëring, maar juist van betrokkenheid. Er zijn niet veel mensen die iets doen, en nog minder die zich hier druk over maken. Dit is een eerste poging vat te krijgen op wat er nou aan de hand is. Zonder al te moralistisch te willen zijn, en zonder de dooddoener dat de generatie-X nu ook haar eigen bommenleggers heeft voortgebracht.

Johan & Jolanda