UIT: Ravage #214 van 12 juli 1996  

Een betoverende oorlog

Toerismebranche Turkije in de knel

Diverse Nederlandse groepen hebben het initiatief genomen tot het opzetten van een boycot van het toerisme naar Turkije. De aanleiding om deze boycot te organiseren is de politieke situatie in Turkije en in het bijzonder de fase waarin het eenzijdig staakt-het-vuren van de PKK is terechtgekomen. Het staakt-het-vuren zit in een kritieke fase en het is daarom noodzakelijk dat er extra druk op de Turkse regering wordt uitgeoefend. 

Een zomerse dag in Amsterdam, de Utrechtsestraat. In een etalage van een TV-speciaalzaak ontwaar ik beelden van het Journaal. Een item over Istanbul. Vrouwen die middels een sit-down actie de aandacht opeisen voor de verdwijning van hun mannen of zonen in Turkije. De oproerpolitie maakt met harde hand een einde aan hun protest. Er vallen rake klappen, het bloed spat bijkans tegen de lens van de registrerende camera. Alledaagse werkelijkheid in Turkije.   

Met walging vervuld draai ik me om, waarna ik word geconfronteerd met een voorbij rijdende tram. Op de zijflank van het vervoermiddel lees ik 'Betoverend Turkije', reclame van het reisbureau Alfa Tours. In wat voor een wereld leven we. Naast deze rijdende billboards van het GVB, is de hoofdstad momenteel vol gestouwd met Publexborden waarmee de passant aangemoedigd wordt Turkije te bezoeken. Het Turks Nationaal Verkeersbureau, gefinancierd door de Turkse malafide overheid, pakt ook dit jaar weer op landelijke schaal geweldig uit. Ze hebben daar een goede reden voor, want het gaat slecht met de toerismebranche in het land. 

Toegegeven, de witte met zon overgoten stranden zien er aantrekkelijk uit op een druilerige dag in Nederland. Dit, gekoppeld aan de spotgoedkope hotels in Turkije, maakt van dit land gelegen aan de Middellandse Zee, zo op het eerste gezicht een aantrekkelijk vakantieland. Maar schone schijn bedriegt. De vrijwel dagelijkse tv-beelden op ons scherm van bloederige taferelen veroorzaakt door het Turkse leger, maakt de keuze voor een reisje naar Turkije niet aanlokkelijk. Het toerisme naar dit zuidelijke land loopt dan ook zienderogen terug.  

Over de streep 

Wat ook geen verrassing is, is dat er dit jaar weer een initiatief is gestart om de nog twijfelende consument over de streep te trekken om niet naar Turkije te gaan. Ditmaal heeft de Initiatiefgroep Koerdistan de stap genomen tot een boycot-campagne. Inmiddels is er een platform geformeerd dat onder de naam 'Landelijk Actie Komitee Toerismeboycot Turkije' op landelijke schaal actie wil gaan voeren.  

Van een landelijke boycot is echter nog lang geen sprake. Groepen als AFA, SAP, Rebel en de Jonge Socialisten onderschrijven wel het initiatief, maar dat wil nog niet zeggen dat ze hun schouders er onder zetten.  

Zo kon het gebeuren dat de 'landelijke actiedag' van afgelopen zaterdag letterlijk en figuurlijk in het water viel. Op 15 juni werd er nog in een zestal steden actie gevoerd, variërend van het plakken van posters en stickers, tot aan picketlines bij reisbureaus die vakantiereizen naar Turkije in hun aanbiedingspakket hebben zitten.  

Slechts in een paar steden lijkt de campagne wel goed van de grond te komen. In Utrecht timmert de Solidariteitsgroep Turkije-Koerdistan flink aan de weg. Naast een aantal straatactiviteiten, zoals het uitdelen van pamfletten aan het winkelende publiek en het ophangen van spandoeken aan viaducten, is inmiddels ook een twintigtal reisbureaus aangeschreven met het verzoek om hun Turkije-reisaanbiedingen te schrappen. De Solidariteitsgroep wil binnenkort met de bedrijfsleiders van deze reisbureaus een onderhoud hebben, zodat wellicht het komende jaar de bestemming Turkije niet meer in de reisgids wordt opgenomen. 

Overigens worden de reisbureaus die gespecialiseerd zijn in vliegreizen op Turkije ongemoeid gelaten, omdat van deze organisaties veelal gebruik wordt gemaakt door de hier wonende Turken die op familiebezoek gaan. De boycot is gericht op grote reisbureaus, die vakantielocaties in Turkije aanprijzen. Het is de bedoeling dat er tot en met september acties worden gevoerd, waarna de campagne met een paneldiscussie wordt afgesloten. In het gunstigste geval resulteert dat in een groepje mensen dat door gaat met de campagne, zodat in het najaar reeds activiteiten ontplooid worden die moeten voorkomen dat de vakantiebestemmingen in Turkije uit de reisgidsen, die in de wintermaanden verschijnen, worden geschrapt.  

Oorlog 

Sinds 1984 wordt in Turkije de Koerdische kwestie door de Turkse staat met militaire middelen uitgevochten. Als gevolg daarvan zijn er meer dan drieduizend Koerdische dorpen ontruimd, zijn 3 miljoen Koerden verdreven door de ontvolkingspolitiek van de Turkse staat (en zo tot vluchtelingen in hun eigen land gemaakt) en rond vierduizend mensen door doodseskaders (de zogenaamde contra-guerrilla) middels buitengerechtelijke executies om het leven gebracht. Onder deze doden waren onder andere intellectuelen, journalisten, politici en burgers. 

De initiatiefnemers van de boycot vinden dat er aan deze oorlog zo spoedig mogelijk een einde moet worden gemaakt en naar een politieke oplossing voor dit conflict moet worden gezocht. De oorlog duurt namelijk al 12 jaar zonder ook maar enig zicht te hebben geboden op een oplossing. 

Deze oorlog brengt zeer hoge kosten met zich mee voor de Turkse staat. In 1993 werd minimaal 11 miljard dollar uitgegeven. In 1994 werd 8 miljard dollar begroot voor militaire uitgaven. Ongeveer een kwart van de hele Turkse begroting gaat dan ook naar het leger. Dat de Turkse staat in staat is om deze astronomische bedragen aan militaire kosten uit te geven, komt ondermeer doordat de Turkse staat middels het toerisme verzekerd is van grote inkomsten aan buitenlandse valuta. Een kwart van alle deviezen die Turkije krijgt, zijn afkomstig uit de toerisme-industrie. In 1995 leverde het toerisme de Turkse staat 8,4 miljard gulden op. 

Terugloop 

Er komen met name uit West-Europa veel toeristen naar Turkije. Vorig jaar was Duitsland traditioneel koploper met 1,7 miljoen bezoekers, gevolgd door België en Zweden. Ook uit Nederland gaat een flink aantal toeristen naar Turkije. Uit gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) blijkt dat in 1994 79 duizend Nederlanders Turkije bezochten. In de voorgaande jaren waren dat er meer (1993: 114 duizend, 1992: 213 duizend). Er is dus spreke van een aanzienlijke daling. Deze trend geldt niet alleen voor Nederland maar biedt een algemeen beeld. Zo gingen er in 1992 nog 7,8 miljoen toeristen naar Turkije, in 1993 waren dat er nog maar 5,5 miljoen. 

Dat het aantal bezoekers aan Turkije is afgenomen, is vermoedelijk een gevolg van de oorlogssituatie in Turks-Koerdistan en de toerismeboycot-oproep van democratische krachten in Turkije, onder andere de Democratische Partij van het Volk (HADEP) en West-Europa. Ook zorgde de Golfoorlog in 1991 voor een daling. Turkije, en met name het Koerdische deel ervan, is geen veilig land. Het ministerie van Binnenlandse Zaken geeft dan ook als reisadvies dat het verstandig is om het Zuid-Oosten van Turkije te mijden.  

Desondanks is het toerisme in Turkije nog steeds een van de belangrijkste financiële bronnen van het Turkse leger om de oorlog in Turks-Koerdistan te kunnen blijven voeren. Zolang die situatie voortduurt, is het maar beter het land te mijden als je van plan bent met een tequilla-sunrise aan de kust te gaan liggen bakken.

Alex van Veen

(met dank aan Peter van Buren)