UIT: Ravage #214 van 12 juli 1996   

Deining rond heineken  

Amerikaanse actiegroepen bereiden een grote boycot voor van Heineken in verband met de investeringen van de bierbrouwer in Birma. Met deze oproep neemt de druk op Heineken toe om zich terug te trekken uit Birma, waar een repressief militair bewind aan de macht is. Actiegroepen in Nederland, die sinds begin dit jaar pressie uitoefenen op Heineken, treden in beraad over de vraag of men dit initiatief zal gaan volgen. 

De oproep om Heineken-bier te laten staan is afkomstig van de Franklin Research & Development Corporation. Deze club organiseerde al eerder in de VS een succesvolle boycot tegen Pepsi. Onder druk van de protesten zag de colafabrikant eerder dit jaar af van zijn plannen om een eigen fabriek te bouwen in Birma. Heineken bouwt daar momenteel een brouwerij. 

De Franklin Research & Development Corporation is een Amerikaans fonds voor activisten. Het fonds belegt in bedrijven om die door 'aandeelhoudersactivisme' op het rechte pad te brengen. Franklin trekt hiervoor geld aan van particulieren en belegt dat in bedrijven die zich sociaal verantwoordelijk gedragen. Het fonds, met een omvang van 400 miljoen dollar, investeert ook in bedrijven om daardoor spreektijd aan te kunnen vragen op de jaarvergadering. 

Inmiddels doen zes grote Amerikaanse steden, waaronder San Francisco, geen zaken meer met bedrijven die in Birma zitten. De staat Massachusets besloot vorige week geen producten of diensten te verkopen van bedrijven die in Birma actief zijn. Vanaf september zal het fonds Franklin samen met actiegroepen grootschalige acties tegen Heineken gaan organiseren. Heineken is de belangrijkste bierimporteur van Amerika, de grootste biermarkt ter wereld. Heineken heeft inmiddels laten weten niet koste-wat-het-kost in Birma te blijven investeren. 

Begin dit jaar, terwijl de bouw van de Heineken-brouwerij al was begonnen, sprak de mensenrechtenactiviste Suu Kyi zich openlijk uit tegen buitenlandse investeringen in Birma. In een aantal landen begonnen actiegroepen zich te roeren. Zo ook in Nederland, waar XminY en A SEED de campagne 'Heineken uit Birma' startten. Tevens tekende het Burma Centrum protest aan tegen de plannen van Heineken in Birma.  

In april volgde de dood onder verdachte omstandigheden in een Birmese cel van James Leander Nichols. Deze Engels-Burmese zakenman was tot 1978 honorair consul voor Denemarken, Noorwegen, Finland, Zweden en Zwitserland. Nichols werd in april tot drie jaar cel veroordeeld wegens illegaal bezit van twee faxapparaten en een telefooncentrale. Denemarken is woedend op Nichols' dood en bepleit een handelsboycot van de Europese Unie tegen Birma. Op 17 juli zal hiervoor een motie worden ingediend. 

Inmiddels heeft ook De Telegraaf zich op deze onverkwikkelijke zaak gestort. Als het aan journalist Joost de Haas ligt, wordt Birma het Zuid-Afrika van de jaren negentig. "De harde kern van actiegroepen heeft zich in Nederland gestort om de oppositie in Birma te hulp te schieten", meldt het dagblad op 6 juli. Onder de harde kern verstaat De Haas het solidariteitsfonds XminY en A SEED, die volgens hem "blijven ageren tegen Heineken, ondanks toezeggingen van de bierbrouwer om met de oppositie in Birma te gaan praten en sociale projecten te zullen steunen." 

In werkelijkheid loopt het wel los met die agitatie tegen Heineken. Sterker nog, men twijfelt er bij XminY nog over of een boycot van Heineken in dit land wel zin heeft. De belangrijkste mensen achter de actie van XminY en A SEED zijn momenteel onbereikbaar wegens vakantie. Volgens Tanja IJzer, medewerkster van XminY, wist de gemiddelde Nederlander bij aanvang van de actie 'Heineken uit Birma' begin dit jaar nog nauwelijks waar Birma precies ligt. "Voor een goed functionerende boycot moet er nu eenmaal een maatschappelijk draagvlak zijn", aldus Tanja. 

Maar ook zij beseft natuurlijk wel dat door de recente ontwikkelingen in Amerika de zaak in een stroomversnelling is geraakt. Tanja: "Nog deze week hebben we een gesprek met het Burma Centrum, waarin we onder meer de mogelijkheid tot het voeren van een boycot in Nederland zullen heroverwegen." Bij XminY volgen ze met argusogen het Deense voorstel voor een handelsboycot van de Europese Unie. Als dat voorstel wordt aangenomen, zal de FNV waarschijnlijk ook overstag gaan. In dat geval wordt het effect van een boycot veel groter.  

De vraag is of het wel nodig is dat een boycot vandaag de dag nog moet worden aangezwengeld door ideële organisaties. De oproep om geen Franse wijn te drinken, uit protest tegen de kernproeven, werd immers ook op gang gezet door enkele individuen. Ook Shell werd op grote schaal voorbij gereden, toen er commotie ontstond rond de Brent Spar.  

Of, zoals De Telegraaf voor de verandering nu eens terecht opmerkt, "betrokkenheid bij politiek en milieu is op kousenvoeten de supermarkt binnen geslopen." Wat is er makkelijker dan een fles Grolsch te kopen in plaats van een Heineken. Het is nog lekkerder ook. De boodschap dient nu alleen nog even hardop uitgesproken te worden.

Alex van Veen