UIT: Ravage #212 van 14 juni 1996   

Het verlangen naar een sterke leider

Extreem Rechts in Rusland

Zondag 16 juni worden in Rusland verkiezingen gehouden. Zowel de oude Communisten, als de ultra-rechtse nationalisten gooien hoge ogen waar  het gaat om de kiezersgunst. De vodka-liefhebber B. Jeltsin is niet bijster populair in een land, dat in feite geregeerd wordt door 'reketiry': de maffia.  

Een wrange keerzijde van 'de teloorgang van het communisme' in de voormalige Sovjet-Unie is de straffeloze wijze waarop de fascisten van Zjirinovski en aanverwante griezels hun propaganda kunnen maken. In het voorjaar van 1993 liep ik door de Chinese wijk van Moskou, Kitan-Gorod. Een van de vele straatventers bij de metro-uitgang had een partij exemplaren van Hitler's boek Mein Kampf op zijn tafeltje uitgestald. Een Duitse uitgave, gedrukt in Lemberg (Lvov) in bezet Polen.  

Ik ben wel drie keer teruggelopen naar dat kraampje, omdat ik mijn ogen niet kon geloven. Vijf jaar eerder was dit een overtreding die minimaal jaren verblijf in een werkkamp zou opleveren. Mijn tolk en goede vriend Pavel weigerde pertinent aan de verkoper te vragen waarom de man dit boek zo argeloos verkocht. "We get problems with these people. Please, let it be." 

Pavel legde nog maar eens uit wat ik eigenlijk wel wist. Die straatventers betalen allemaal 'protectiegeld' aan de lokale maffia, met een mooi Russisch amerikanisme reketiry genoemd, naar de racketeers in het Chicago van Al Capone. Een kritische vraag van mijn kant naar 's mans redenen om dit boek open en bloot op straat te verkopen, zou mij niet alleen ontmaskeren als een bemoeizieke zapatnik (westerling), maar wat veel erger is, als een antifascist.  

In het post-communistische Rusland staat dat zo'n beetje gelijk aan het lidmaatschap van de Communistische Partij. Heel erg foute boel dus. De kansen om ongeschonden van Kitan-Gorod terug te keren naar station Froenzenskaya zouden weleens erg klein kunnen worden. Sterker nog, het uitstapje aan Kitan-Gorod was onmiddellijk afgelopen. Mijn vriend en metgezel kneep 'm behoorlijk, en wilde weg. Werd ik zelf nu ook paranoia, of verbeeldde ik mij dat enkele ongure spierbundels naar ons wezen? 

Discriminatie 

Bij Papieren Tijger is onlang het vlugschrift nummer 4 onder de titel Rechts in Rusland verschenen. Op de achterflap valt men meteen met de deur in huis: "Wie in Nederland met een viltstift een hakenkruis op een bushokje kalkt, of dat nu uit fascistische overtuiging is of uit puberale baldadigheid, zet een alarm in werking. Van antidiscriminatiebureau tot Gemeentereiniging (...) komt men in actie.  

Wie in Moskou met een krant colporteert, waarop behalve een hakenkruis ook nog een foto van 'Gitlera' te zien is, met een grote openingskop die waarschuwt voor Het Zionistisch Gevaar, wordt geen strobreed in de weg gelegd. Wie in een Russische demonstratie meeloopt met een armband die verdacht veel op die van de NSDAP lijkt, hoeft niet te vrezen voor arrestatie. Wie op de Russische tv beweert dat joden en vrijmetselaars, Kaukasiërs en Centraal-Aziaten een gevaar opleveren voor de samenleving, kan op brede steun rekenen." 

Wie in Rusland discriminatie in de alledaagse praktijk wil meemaken, hoeft slechts de rynok, de markt, te bezoeken. Bovengenoemde etnische bevolkingsgroepen, alsmede Georgiërs en Tsjetjenen komen dagelijks naar Moskou om hun landbouwproducten te slijten. Vernederde gepensioneerden, die niet of nauwelijks van hun schamele staatspensioen rond kunnen komen, maken deze marktkooplui uit voor alles wat vies en voos is. Krijsende baboesjka's die een Azerbaidzjaanse marktkoopman uitmaken voor "vuile spleetoog, smerige woekeraar en parasiet" en waarschuwen dat "Kameraad Stalin wel wist hoe hij jullie aan moest pakken." Dat alles omdat de Ljudmila of Olga in kwestie het niet eens is over de prijs van een pond tomaten. Het is schering en inslag voor wie er oog voor heeft.  

Hoe diep de haat zit, kan het best worden verduidelijkt aan de hand van de volgende, inderdaad discriminerende, 'mop' - een voorbeeld van de spreekwoordelijke 'zwarte humor' der Russen: Een Tupolev-passagiersvliegtuig is nauwelijks vanaf de luchthaven Tblisi in Georgië opgestegen, of een kaper meldt zich via de intercom. Zwaaiend met een pistool verklaart hij 'dissident' te zijn, en eist dat de piloot koers zet richting 'Ameriky'.  

"Njet, njet!" klinkt het heftig vanuit de achterste rijen. Een Russische jood meldt zich met handgranaat, en deze refusnik eist dat er koers wordt gezet naar Tel Aviv. In een bliksemactie grijpen enkele Georgirs zowel de dissident als de refusnik, en slaan hen niet zachtzinnig buiten westen. De Tupolev zet weer koers richting Sjeremetjevo-2, de luchthaven van Moskou. De Georgiërs krijgen een heldenontvangst. Vraagt een brutale journalist opeens: "Maar kameraden, wilden jullie niet naar Amerika, naar het Vrije Westen?" Antwoordt een der Georgiërs: "Maar kameraad, wat moeten wij in het Westen met een vrachtruimte vol bloemen, groenten en fruit?" 

Dissidenten 

Deze weinig frisse 'mop' dateert nog uit de dagen van het communisme. Tegenwoordig kan het hierin latent aanwezige racisme openlijk worden geuit. Zelf was ik er meerdere keren getuige van hoe bedelende zigeunerkinderen van vijf, zes jaar met grote ogen van de honger dan wel lijm-derivaten, als een stuk vuil werden weggeschopt door forenzen op de grote stations van Moskou.  

Toen ik er zichtbaar door aangeslagen leek, vertelde vriend Pavel ijskoud dat het onbegonnen werk was om hen een paar roebel te geven. "Voor je weet ben je omringd door tientallen vragende handen, ze komen overal vandaan gekropen. Terwijl jij denkt een goede daad te doen, rollen ze je zakken." Met een diepe zucht over mijn naïviteit: "It's problem for the Red Cross, not us." 

Daar sta je dan. Is mijn Russische vriend nu ook een racist, of heeft hij slechts het beste met mij voor? Het is een walgelijk dilemma, vooral daar hij in het geval van 'zakkenrollen' helaas bijna zeker gelijk heeft. De reketiry die deze kinderen exploiteren zitten ergens bij de stationrestauratie hun 'voetvolk' in de gaten te houden, en voor de horloges, camera's, walkmans en andere waardevolle voorwerpen van verbijsterde, gechoqueerde toeristen krijgen zij een homp brood, een pak melk en wellicht nog een pakje sigaretten. Het is 'Oliver Twist' van Charles Dickens, maar dan in het Rusland van nu.  

Extra wrang wordt het als men weet dat het opkomend rechts-radicalisme in Rusland voor een niet onbelangrijk deel haar wortels heeft in de dissidentenbeweging onder Leonid Brezjnjev. Groepen als Pamjat (herinnering) of Zjnaiyoe (kennis) waren van oorsprong zogenaamde 'discussiegroepen' waar onder het mom van een 'wetenschappelijk debat over politieke, maatschappelijke onderwerpen' een hele avond gefilosofeerd werd over Moedertje Rusland. Delen van deze clubs baseren zich op extreem-nationalistische, Russisch-orthodoxe of zelfs puur antisemitische uitgangspunten.  

Ook de 'perestrojka-politiek' van Gorbatsjov, gaf, hoe goed bedoeld ook, een voedingsbodem aan dit soort dubieuze groepen. Alles moest anders, glasnost - openheid... Rusland was ziek, en elk idee om haar 'beter' te maken moest vooral bespreekbaar zijn.  

Voedingsbodem 

Namen als Russische Nationale Eenheid van Hitler-adept Aleksandr Barkasjov of de Volks-Sociale Beweging van Viktor Jakutsjev stemmen niet direct vrolijk. Deze laatste club werd op 9 november 1988 opgericht. Niet geheel toevallig precies vijftig jaar na de Reichskristallnacht in 1938! Ook is er het Russisch Nationaal Legioen van Afghanistan-veteraan Sergei Maltsev. Ooit was hij actief lid van de Democratische Unie in de Oeral, maar hij stapte uit deze organisatie "omdat zij werd vetgemest door de demagogie van de joodse democratieën". 

Over de Liberaal-Democratische Partij van Vladimir Volfovitsj Zhirinovsky is al genoeg bekend. Voor de camera's van BBC en CNN mag deze aarts-fascist dan wel overkomen als een politieke clown of een  gevaarlijke gek met zijn Duitse schipperspetje, in Rusland zelf is Zhirinovsky goed voor 12 miljoen stemmen. Het dubbele van een historisch beladen cijfer! Als dat niet te denken geeft? 

Ronduit bizar zijn de handelingen in bepaalde steegjes in de omgeving van het Rode Plein. Fascisten die openlijk met Hitler-portretten zeulen staan verbaal oorlog te voeren met orthodoxe communisten, die nog steeds vol trots achter het beeld van kameraad 'Koba' Stalin aanlopen. Over mensenvrienden gesproken... om het nog bizarder te maken kunnen deze twee voormalige erfvijanden het over een ding opmerkelijk eens worden.  

De schuld van alle leed, ellende en vernederingen van het Grote Russische Volk ligt bij al die verdomde buitenlanders, die Amerikaanse joden met hun harde valuta. Termen als 'McDonalds-imperialisme' gaan hand in hand met onzinnige complottheorieën over Geheime Genootschappen van (vooral) joodse bankiers, die 'het Grote Vaderland' willen ontwrichten. Ook in Rusland is de grote afbraak van alle sociale zekerheden een ideale voedingsbodem voor vreemdelingenhaat.  

De meeste van deze 'Volks-Sociale' bewegingen verlangen terug naar het Grote Russische Rijk van Tsaar Peter de Grote en strijden voor 'een nationaal autoritair staatsregime. In de praktijk betekent dit: inlijving van alle sinds de val van de Sovjet-Unie onafhankelijke republieken, zoals Letland, Litouwen en Estland. Ook veel gespierde taal over "de-zionificatie van het land" en "deportatie van joden naar Israël".  "Wee degenen die weigeren te vertrekken, want Rusland is voor de Russen, en niet voor vreemden." Als dat niet bekend klinkt... 

Rechts in Rusland laat zich lezen als een Russische bijlage van Zwarte Horizonten, het standaardwerk over het 'fatsoenlijke' gezicht van extreem-rechts, van de Belgische advocaat Jos Vander Velpen. Het is vakkundig gedocumenteerd door InSudok, het Informatie- en Documentatiecentrum over de voormalige Sovjet-Unie en het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS). Wie het veertig pagina's tellend vlugschrift doorleest wordt er bepaald niet vrolijker op, maar dat is nog altijd beter dan je ogen ervoor te sluiten.

Simon van Leeuwen

Rechts in Rusland, Vlugschrift nr. 4, Uitgeverij Papieren Tijger i.s.m. InSudok, ISBN 9067280690.