UIT: Ravage #211 van 31 mei 1996  

Stoomcursus persverklaring opstellen 

Deel 2 (slot)   

"Vannacht hebben wij KLM aangepakt, omdat dit bedrijf het regionale vliegen propageert (...)". Het zou de eerste zin van een kort claimbriefje kunnen zijn, zoals dat zo vaak op de burelen van een regionaal dagblad of actieblad terecht komt. Als journalist wordt je er geen snars wijzer van. Wat is er nu eigenlijk gebeurd, waar, wanneer en waarom? Dit is deel twee van de stoomcursus persverklaring schrijven, voor diegenen die het willen weten en graag stoute dingen doen. 

Je hebt mensen die alleen maar van daden houden en voor wie ieder woord er al een teveel is. Zij wensen hun acties niet uit te leggen aan de media, de burgers en de mensen achter het doelwit naar keuze. Maar er zijn ook mensen die er wel degelijk behoefte aan hebben om hun actie aan de buitenwereld nader toe te lichten. Zonder moralistisch te willen zijn, kunnen we niet nalaten te melden dat we voorstander zijn van het beargumenteren van de gepleegde daad. De actie wordt er alleen maar sterker door.  

Over de methoden waarmee je op een min of meer veilige manier een persbericht de wereld in slingert - waardoor justitie zich geen raad weet met de verklaring als ze het al in handen krijgt - kon je lezen in de vorige editie van Ravage. In dit tweede en tevens laatste deel verschaffen we je tips over de opbouw en verspreiding van een persverklaring. Veel succes toegewenst. 

Leus 

Je bent kwaad over al het onrecht in de wereld, te beginnen in je directe omgeving. Om uiting te geven aan je onvrede, wordt je er op een gegeven moment toe gedreven om voor een actievorm te kiezen waarbij je maar beter in de anonimiteit kunt blijven. Je brengt bijvoorbeeld schade toe aan een bedrijf dat het milieu vervuilt, of bij een partijkantoor van een fascistische club. In dergelijke gevallen is het zaak om je actie te verduidelijken. 

Op de allereerste plaats kun je al een behoorlijk tipje van de sluier oplichten, door ter plekke op het werkterrein met verf (spuitbus) kort maar krachtig een statement op een muur of raam achter te laten die betrekking heeft op jouw daad. Dit doet het altijd goed indien een journalist, fotograaf of cameraploeg het getroffen object naderhand bezoekt. Breng de leus altijd op voorhand aan. Het kost meestal wel een paar minuten, afhankelijk van het aantal woorden of letters. (Waak er voor geen complete persverklaring op de muur te spuiten, want dan ben je nog bezig als de zon opkomt). Ga ook niet eerst de leus op een raam spuiten, die je vervolgens in keilt (is wel eens gebeurd). 

Een andere manier om het bedrijf (of whatever je aanpakt) te laten weten waarom je tot de daad bent gekomen, is om een opgestelde verklaring achter te laten (brievenbus, aan een steen bevestigd, onder de ruitenwisser, etc.). Je kunt de verklaring ook op enige afstand van het doelwit achterlaten, bijvoorbeeld onder een steen. Dit is aan te raden voor kinderen die graag met vuur willen spelen. 

Dat je een dergelijke verklaring niet met de hand schrijft, heb je reeds uit de vorige Ravage kunnen leren. Een goede verklaring kan, samen met de actie, je tegenstander eerder op andere gedachten brengen dan zonder enig verder bericht. Uiteindelijk is de actie op zich het doel niet, je wilt er iets mee zien te bereiken. 

Argumenten 

Wat je in een persverklaring stelt, moet je uiteraard geheel zelf weten. Wel is het aanbevelenswaardig om concreet enige belangrijke feiten te vermelden, waar de media iets aan heeft. Vermeldt dus zo exact mogelijk wanneer je de actie hebt uitgevoerd, waar het aangepakte object zich bevond en waarom je/jullie over zijn gegaan tot de daad. Journalisten willen graag weten wat er mis is met het bedrijf of instelling dat door jou onder handen is genomen. Probeer geen ellenlange verklaring te schrijven, maak er geen achtergrondverhaal van. Houdt de zinnen en het verhaal kort en bondig. Humor doet het altijd goed. 

Indien de actie erg heftig is, doe je er goed aan de verklaring door een vertrouwenspersoon opnieuw op te laten stellen. De recherche kan soms op basis van een bepaalde schrijfstijl of gemaakte taalfouten de auteur herleiden, op basis van eerder bestudeerde teksten (zie deel 1 stoomcursus). 

Als je de persverklaring na afloop van de actie opstelt, dan kun je er ook kort in vermelden wat je precies hebt uitgevreten. Veel actiegroepen doen de persverklaring al de dag voorafgaande aan de nacht (sabotage-acties vinden meestal plaats in de nachtelijke uurtjes) van de actie op de post. Dit om er vrij zeker van te zijn dat de media op tijd de verklaring binnen hebben. In dat geval kun je niet anders doen dan globaal aangeven wat je van plan bent te doen. Mislukt de actie, om wat voor reden dan ook, dan heb je pech gehad (maar post de verklaring nooit twee dagen vooraf...). 

Indien je besluit de verklaring te faxen, dan kun je dat uiteraard doen op de dag na de actie. Wat je precies hebt gedaan kun je dan ook nog in het verhaal verwerken. Over de veiligheidsmaatregelen die je kunt hanteren bij het faxen, kon je eerder in deel 1 van deze stoomcursus lezen. 

Er zijn ook gevallen bekend van actiegroepen, die nog dezelfde nacht van de actie na afloop het persbericht persoonlijk afleveren in de brievenbus van de regionale of landelijke krant. Op zich kan dit geen kwaad, tenzij er een portier of videocamera verdacht staat opgesteld. Maar laten we reëel blijven: de politie neemt strafdelicten als een ingegooide ruit niet zo zwaar als bijvoorbeeld een in brand gestoken bouwkeet.  

Afgaande van de impact van de actie en de daaraan verbonden risico's, maak je zelf de inschatting welke gevaren het oplevert om een persverklaring persoonlijk te dumpen in de brievenbus van een krant (maar indien je er een hobby van hebt gemaakt om vijf keer per week een bontwinkel aan te pakken, wordt het serious business). Overigens is het aan te bevelen de persverklaring te laten bezorgen door iemand die niet aan de actie heeft meegedaan. 

Wellicht overbodig om te vermelden, maar onderteken de persverklaring nooit met je eigen naam. Vermeldt ook geen telefoonnummer, waar de journalist terecht kan voor nadere informatie (nogmaals, dit heeft alleen betrekking op sabotage-acties. Het uitdelen van protestballonnen bijvoorbeeld of het kraken van een woning is een heel ander verhaal. In dergelijke niet strafbare zaken is een naam en telefoonnummer absolute noodzaak). 

Als je een naam verzint van een actiegroep, wees dan zo origineel mogelijk. Wees niet zo gemakzuchtig door een naam te kiezen die al eerder door een andere actiegroep is gebruikt. Het is immers niet bekend of die actievoerders er wel dezelfde ideeën en methoden op na houden, als jij. Stel je voor dat er namens de actiegroep 'CD door de Plee' een bepaalde kladactie in een dorpje wordt geclaimd, terwijl een week later door een andere club met diezelfde naam de CP'er Wim Beaux wordt ontvoerd... 

Media 

Wie krijgt de persverklaring en wie niet, that's always the question. Als je slim bent, kun je volstaan met het ANP (Algemeen Nederlands Persbureau). Als het ANP de persverklaring relevant genoeg vindt (ze checken het gebeurde uiteraard), komt je actie op de telex te staan. In dat geval heeft praktisch ieder medium toegang tot het bericht, met uitzondering van de alternatieve pers (geen geld voor een telex-verbinding). Stuur dus, zo je wilt, altijd ook een persverklaring naar landelijke en plaatselijke actiekrantjes. Het is goed om (min of meer) gelijkgestemden op de hoogte te houden van elkaars activiteiten. 

Toch zullen ze bij ANP van lang niet alle actie-verklaringen een persbericht opstellen. Dat hangt van de impact af. Een kapot geknipt slot van een militair terrein in Lutjebroek zal, met alle respect, niet zo snel de telex halen. In zo'n geval is het goed om ook de regionale krant te voorzien van een persverklaring. Het kan sowieso geen kwaad om dat altijd te doen, daar het ANP meestal slechts enkele zinsneden uit jouw persverklaring gebruikt. Een journalist van een regionale krant kan wellicht meer tekst gebruiken. Dit geldt ook voor de regionale/lokale radio en tv.  

Het is geheel aan jezelf of je, naast het ANP en regionale media, ook een of meerdere landelijke kranten voorziet van een persverklaring. Naast het ANP bestaat er ook nog het GPD (Gemeenschappelijke Pers Dienst). Het GPD heeft dezelfde werkwijze als het ANP, maar verzorgt telexberichten voor regionale dagbladen. Stuur dus ook het GPD een persverklaring, als je er belang aanhecht dat de actie in een of ander regionaal dagblad wordt belicht. 

Er zijn gevallen bekend van actiegroepen die zo ver gingen met het inschakelen van de media, dat ze in de nachtelijke uurtjes op pad zijn gegaan met een cameraploeg of fotograaf. Het is natuurlijk erg sterk, indien je actie op tv komt of met een mooie foto in de krant, maar zoiets kan alleen  als er een vertrouwensrelatie is ontstaan met de journalist in kwestie. Een goed voorbeeld hiervan zijn de acties van het Dieren Bevrijdings Front (DBF), waarbij de vermomde actievoerders in het verleden geregeld pelsdieren loslieten voor het tv-kijkende publiek.  

Het DBF had ook goede contacten met een professionele fotograaf, die plaatjes schoot van hun acties. Dergelijke vertrouwensbanden komen vandaag de dag zeer spaarzaam voor. Je kunt natuurlijk ook iemand uit je eigen kring mee laten gaan voor het maken van foto's, maar het moet dan wel een fototoestel zijn dat in het donker zonder flits te gebruiken is. We gaan er geen show van maken.

T. Eleac

(uitsluitend voor wetenschappelijk en/of educatief gebruik) 

Het eerste deel van deze stoomcursus verscheen in Ravage #210 van 17 mei 1996.