UIT: Ravage #211 van 31 mei 1996  

BLADVULLING 

Afgelopen weekend vonden in Appelscha weer de Pinksterlanddagen plaats, het jaarlijks treffen van anarchistisch Nederland. Een goed moment om de aandacht te vestigen op twee anarchistische bladen. 

Buiten de Orde 

Een van de aardigste anarchistische bladen is Buiten de Orde, een uitgave van de Vrije Bond, basisorganisatie voor zelfbeheer en syndicalisme. Hoewel opgezet als nieuws- en discussieplatform voor leden van de Vrije Bond (en sinds enige tijd ook het Landelijk Anarchistisch Samenwerkingsverband) is het ook voor niet-leden (en niet-anarchisten!) de moeite waard. 

Vanzelfsprekend gaan veel artikelen over aan arbeid en economie gerelateerde onderwerpen. In het vorige maand verschenen nummer (1e kwartaal 1996) is er bijvoorbeeld veel aandacht voor de discussie rond de thema's arbeidsethos en baanvrijheid. We treffen hierin naast ondermeer theoretische artikelen van Ton Geurtsen ook een persoonlijk verhaal van Moniek Volkers over haar gevechten met de sociale dienst. Deze wilde haar een Melkertbaan aansmeren die zij weigerde te accepteren omdat ze geen zin had haar vrijwilligerswerk van dertig uur per week bij de Stichting Vluchtelingenwerk Wageningen op te geven.

In hetzelfde nummer verder een prachtig stuk van de Franse filosoof-schrijver Georges Bataille uit de jaren '30 over 'het ongelukkige bewustzijn' waarin hij waarschuwt voor de absolutistische staat en een verslag van Ries Achterberg over zijn verblijf tussen Boliviaanse zwerfkinderen.  

Deze combinatie van theoretische of beschouwende artikelen en persoonlijke verhalen kenmerken elk nummer van Buiten de Orde en maken het tot een gevarieerd blad. Het staat als een van de weinige bladen middenin de anarchistische beweging en weerspiegelt de diversiteit waardoor deze zich op dit moment kenmerkt.  

Die diversiteit komt deels ook voort uit het gevoerde redactiebeleid, of beter gezegd, het gebrek daaraan. In feite staat het iedereen vrij een verhaal of artikel in te sturen en deze worden vrijwel zeker geplaatst. Sinds kort heeft men ook een centraal redactie-adres in Utrecht en heeft Bert van Wakeren zich opgeworpen als coördinator. Dit was nodig omdat het wel eens kon gebeuren dat het langer dan drie maanden duurde voordat er een nieuw nummer verscheen. Het eerste nummer van dit jaar verscheen bijvoorbeeld pas drie weken geleden, maar in Appelscha kreeg ik alweer nummer 2 in handen geduwd. Na de zomer zal men proberen gewoon weer regelmatig te verschijnen.   

De AS 

Voor wie geïnteresseerd is in de theorie van 'het' anarchisme is het kwartaaltijdschrift De As het aangewezen blad. Al sinds het begin van de jaren '70 verschijnt keurig vier keer per jaar een aflevering gewijd aan een bepaald thema. Dit kan een algemeen onderwerp zijn. Zo stonden recent onderwerpen als 'politiek', 'economie', 'immigratie', 'voorheen Sovjetunie' of 'België' centraal. Maar ook een historische figuur of periode die voor het anarchisme van belang is geweest.  

Het meest recent verschenen nummer (#113, winter 1996) is bijvoorbeeld gewijd aan de Duitse anarchist Gustav Landauer die op 2 mei 1949, 49 jaar oud, werd vermoord tijdens de repressie die volgde op de revolutie in München aan het einde van de Eerste Wereldoorlog. Eerdere nummers werden gewijd aan bekende anarchisten als Proudhon, Kropotkin, Bakoenin, Stirner en Nederlandse anarchisten als Clara Wichman, Bart de Ligt en recent Wim van Dooren.  

Zelf vind ik deze nummers, die overigens allemaal nog te verkrijgen zijn, het sterkst. Ze blijken, zo liet redacteur Hans Ramaer zich ooit ontvallen, ook het best te verkopen. De AS-redacteuren zijn zeer wel thuis in het anarchistisch gedachtengoed en deze historische deeltjes bieden allen een goede inleiding op de betreffende persoon of periode. 

Minder geslaagd vind ik de nummers die gewijd zijn aan een algemeen of actueel thema. De redactie van De AS heeft in navolging van het Engelse blad Anarchy geprobeerd het 'anarchisme' te vernieuwen. In plaats van het realiseren van een zuiver anarchisme ging men op zoek naar realistische alternatieven voor de huidige maatschappij. Vanuit deze invalshoek wordt gezocht naar realistische anarchistische alternatieven voor maatschappelijk problemen als, vervoer, immigratie, economie, etc.  

Het bezwaar is dat de verschillende bijdragen vaak allemaal vanuit deze 'pragmatische' invalshoek worden geschreven, zodat er weinig ruimte is voor diversiteit of een 'dissidente' visie. Daarbij komt dat wanneer je de As regelmatig leest op een geven moment wel vertrouwd bent met de invalshoek die de redactie of een redacteur kiest. Zo zal redacteur (en PvdA-gemeenteraadslid!) Thom Holterman altijd weer met zijn libertaire staatsopvatting - of een afgeleide daarvan - op de proppen komen.  

Sinds het honderdste nummer bestaat er op verzoek van de lezers, ook de mogelijkheid om op artikelen te reageren. Tot een boeiende discussie heeft dit nauwelijks geleid. In het laatste nummer zijn het de redacteuren zelf die de moeite hebben genomen in de pen te klimmen. Zo mengt Tom Holterman zich in het debat over de 'teloorgang' van de sociaal-democratie en reageert Cees Bronsveld op een artikel van de Amerikaanse eco-anarchist Murray Bookchin in het Tweede Jaarboek Anarchisme dat als De As #112 is verschenen. Of dat de redactie valt te verwijten, weet ik niet. Waarschijnlijk geldt ook hier dat lezers zelden schrijven.

Freek Kallenberg