UIT: Ravage #210 van 17 mei 1996

Hoe schrijf je een persverklaring? 

De opa's en oma's onder de Ravage-lezers herinneren zich nog wel hoe het ging als ze iets stouts wilden doen. Ze schreven een persverklaring zodat iedereen wist waarom ze het hadden gedaan. De tijden zijn veranderd. Veel stoute kinderen vinden het helemaal niet meer belangrijk dat iedereen weet waarom ze een actie hebben gevoerd. Ze schrijven geen persverklaring maar hooguit een zogenoemde claimbrief, waar zo weinig in staat dat niemand er wijzer van wordt. Deze handleiding is bedoeld voor wie een persverklaring (nee, alsjeblieft geen claimbrieven meer) wil schrijven maar ook graag anoniem wil blijven. 

We beginnen deze stoomcursus met de Gouden Regel. Het liefst vindt de politieman een vingerafdruk op de persverklaring. Dat is één van de weinige aanwijzingen die direct naar de dader wijst. Omdat er zo veel detectiveseries op tv zijn weet iedereen dit gelukkig. Toch valt het helemaal niet mee om een brief vingerafdrukvrij te houden. Je moet alle onderdelen (papier, envelop, postzegel) steeds met handschoenen aanpakken. Gebruik bijvoorbeeld de plastic handschoenen die je krijgt bij kleurspoeling voor je haren in de supermarkt. 

Ga nooit je verklaring telefonisch doorgeven. Je stem is vergelijkbaar met een vingerafdruk (ook als je knikkers of rijksdaalders in je mond stopt, bovendien kun je je dan lelijk verslikken). Tegenwoordig lopen overal (politie, brandweer, grote bedrijven, hotels, etc.) taperecorders mee met de inkomende gesprekken. Jouw verhaal staat dan op band. Je weet ook nooit zeker of de telefoon die je gebruikt niet getapt wordt. De dierengroep RAT gebruikte onlangs de telefooncel bij hun om de hoek om claims naar kranten door te bellen. Ze wisten niet dat een politieteam toevallig die telefooncel tapte omdat een drugshandelaar er ook vaak belde. 

Handschrift 

Schrijf je persverklaring nooit met de hand. Het is heel zielig wanneer je dat doet want het effect is gelijk aan een vingerafdruk. Handschrift heeft namelijk heel persoonlijke, typische kenmerken en is in de rechtszaal te gebruiken als direct bewijsmateriaal. In blokletters schrijven of met je verkeerde hand voorkomt dit echt niet.  

De klassieke wijze waarop persverklaringen worden gemaakt is natuurlijk met behulp van de typemachine. Iedere politieagent weet dat. Daarom namen de Arnhemse rechercheurs ook de typemachine mee die op de redactie van Ravage stond. Niks nieuws onder de zon, diezelfde typemachine was negen jaar geleden ook al eens meegenomen toen de politie een inval deed bij de voorganger van dit blad, Bluf!  

Typemachines hebben een groot nadeel: ieder apparaat heeft specifieke machinekenmerken. Het Gerechtelijk Laboratorium in Rijswijk kan - wanneer ze een getypte persverklaring onderzoeken èn een typemachine hebben - altijd zeggen of de brief wel of niet van díe machine afkomstig is. Het gebruik van een typemachine vereist dus dat het uiterlijk van de tekst een beetje onherkenbaar wordt gemaakt. Dat doe je door de getypte brief te kopiëren en de kopie weer verder te kopiëren. Zo'n 15 maal op een rij moet voldoende zijn. Denk erom dat ook kopieerapparaten specifieke kenmerken bezitten (vlekje op de glasplaat, beschadiging op de transportrol, papiersoort). Gebruik verschillende machines, verklein en vergroot, speel met het licht/donker knopje, etc. 

Het oorspronkelijke machineschrift is nu onherkenbaar. Die vingerafdrukken zijn nog een probleem. Kopiëren met handschoenen aan blijft een raar gezicht. Je kunt beter aan het begin en aan het eind van het stapeltje een paar vellen extra kopiëren die je later vernietigt. Met handschoenen aan kun je het ergens anders dan verder afhandelen. Denk verder nog aan het lint van de typemachine: daar staat je tekst op! In het algemeen is het ook een goed idee om de typemachine te laten verdwijnen, het liefst in diep, stilstaand water (geen grachten want die worden regelmatig uitgebaggerd). 

Plakken 

Een vieze, maar redelijk populaire manier is om te gaan plakken met uitgeknipte kranteletters. Eigenlijk is dit ondoenlijk voor een lange persverklaring. Vergeet nooit de kranten die je hebt geknipt te verbranden (in de plee, pas op voor het douchegordijn). Natuurlijk moet je weer naar een kopieerapparaat want de plaksel van het origineel zit vol vezels, haren, vingerafdrukken en andere ellende. Eigenlijk is dit geen goed idee.  

Variaties hierop zijn de liniaaltjes waar het alfabet in is geponst. Met een pen kun hierin letters trekken. De combinatie van liniaal, de pen en de manier waarop je de pen hanteert geven weer veel specifieke kenmerken die te herleiden zijn op de maker. Een laatste mogelijkheid zijn de wrijfletters. Ook hier weer het gevaar van vezels en andere sporen die onder de letters gaan zitten dus nooit het origineel opsturen. Verbrand alles wat je overhoud (ja zonde, maar wel veilig) en ga weer braaf kopiëren. Denk altijd om het doordrukken waardoor het reliëf van de tafel in je papier komt of waardoor je onderlegvel de claimbrief gaat bevatten. 

Je kunt de tekst ook op een computer opstellen en vervolgens uitprinten. Hier zitten heel veel addertjes onder het gras. Wie weinig van computers weet kan ze voor dit soort doeleinden beter mijden.  

Tijdens een huiszoeking worden altijd kopieën gemaakt van de harde schijven van de aanwezige computers. Een van de eerste zaken waar de computerexpert van de politie vervolgens naar gaat kijken zijn de gedelete files en de file-slack. Dit is een standaard methode.   

Stel je maakt de tekst in Wordperfect. Zowel tijdens het typen als het printen maakt WP tijdelijke files aan met daarin je tekst of delen daarvan. Die files worden bij het verlaten van WP automatisch gedelete. Les 1: het deleten van een file betekent niet dat die file weg is. Je ziet de file niet meer, maar hij staat nog letterlijk op de harde schijf. 

Een oplossing is om, nadat je klaar bent met schrijven, de hele harde schijf te behandelen met Norton WipeInfo. Je moet dan zowel de vrije ruimte als alle file slack overschrijven. Als je computer meerdere harde schijven of partities heeft dan moet je ze allemaal behandelen. Wanneer je niet weet wat een partitie is, dan kun je beter geen computer gebruiken voor je persverklaring. Wanneer je toch met weinig computerkennis een persverklaring op zo'n ding hebt gemaakt, dan kun je na naloop het beste gewoon format C: (en eventueel format D: etc.) typen. Maar pas op: dan is echt alles weg (ook alle programma's zoals WP!).  

Over het gebruik van computers valt nog veel meer te zeggen, maar dat gaat wat ver voor deze stoomcursus. Geïnteresseerden kunnen verder lezen in het boekje 'De muren hebben oren...', een uitgave van de stichting Backslash. 

Nu moet je gaan printen, dat kan op twee manieren. Met een matrixprinter (zo'n ding dat veel herrie maakt en een lint heeft) en een inktjet of laserprinter. De matrixprinter heeft dezelfde nadelen als de typemachine. De naalden die de letter opbouwen kunnen allerlei specifieke afwijkingen hebben waardoor de brief en de printer met elkaar in verband kunnen worden gebracht. Bovendien moet het lint van de printer worden vernietigd.  

Beter is het om een zogenaamde non-impact printer te gebruiken. Deze inktjet en laserprinters hebben nauwelijks typische kenmerken. Gebruik een standaard lettertype en ga opnieuw (gaap) kopiëren. Mocht je beslissen om de print van je brief in een kopieer-winkel te maken dan heb je eventueel een probleem. Omdat je daar waarschijnlijk WP gebruikt, heb je geen invloed op het achterblijven van je tekst op de harde schijf van de computer aldaar. Die wordt bij druk gebruik natuurlijk snel overschreven door andere klanten, maar het is een heel slordige methode. Je kunt als alternatief voor het printer-probleem je verklaring op een floppy zetten en zo inleveren. Gebruik dan altijd een standaard tekstverwerkingsprogramma (WP 5.1) en een floppy van een bekend merk, vers uit de verpakking. Neem nóóit een gebruikte flop want die staat vol met resten van teksten waar je geen weet meer van hebt. 

Inhoud 

Nadat de politie al je haren, kledingresten, vingerafdrukken, verfsplinters en handschrift geeft geanalyseerd gaan ze naar de inhoud van de verklaring kijken. Het is mogelijk (maar niet eenvoudig) om het inhoud van de persverklaring te vergelijken met andere teksten, zoals een artikel in 'n actieblad. Bij de journalisten van Opstand heeft de politie veel tijd besteed aan dit soort onderzoek, overigens zonder resultaat. De artikelen, brieven en tekst op de computers van de medewerkers van Opstand werden toen vergeleken met persverklaringen van RaRa. De politie lette op spelfouten, moeilijke woorden, interpunctie, verschrijvingen, typische zinsconstructies en uitdrukkingen. 

Dit is het moeilijkste onderdeel van een persverklaring schrijven. Bijna niets verraadt zoveel als de taal en argumenten die je gebruikt. Wat kun je hier tegen doen? Schrijf de verklaring niet alleen. Laat iemand anders de verklaring helemaal herschrijven. Houd je strikt aan het groene boekje en vermijd typisch incrowd taalgebruik. 

Een persverklaring schrijven is hard werken. Je moet alle spullen die je nodig hebt (papier, enveloppen, postzegels, floppy's) in verschillende winkels kopen en natuurlijk niet bij je om de hoek. Ga naar grote warenhuizen, bewaar de bon niet (je wilt toch niet ruilen), reken contant af (je transacties per pinpas zijn later voor de politie opvraagbaar) en gooi alles wat je overhoudt weg (verbranden, versnipperen of opeten). Wanneer je een postzegel afscheurt bedenk dan dat een deskundige kan zien of dat van die andere postzegel was die bij jouw thuis werd gevonden. Het is ook heel vervelend wanneer hetzelfde type enveloppen bij jouw thuis wordt aangetroffen. En nooit aan de postzegel likken, uit de speekselresten kan je bloedgroep of DNA worden geanalyseerd. Gebruik kraanwater. 

Nu moet je de verklaring nog afleveren. Dat kan per post, fax of je gaat het zelf ergens in de brievenbus gooien. Dat laatste is erg onverstandig, stel dat iemand je ziet. Per post heeft het nadeel dat je mogelijk sporen (vezels, haartjes) meestuurt. Doe de verklaring in een andere stad op de bus. 

De fax lijkt een aantrekkelijk alternatief. Bedenk echter dat op een fax vaak automatisch de afzender staat vermeld. Bovendien kan de PTT altijd zelf in zijn bestanden nagaan waarvandaan de fax was verstuurd. Dat heeft niets met aftappen te maken, tegenwoordig worden die gegevens bewaard en opgeslagen voor de zogenaamde gespecificeerde telefoonrekening. Fax dus nooit van je huis of werk, ga naar een andere stad. En gebruik nooit dezelfde fax twee maal.  

Bedenk dat wanneer je ergens geweest bent om je verklaring te posten of te faxen, die plek mogelijk geobserveerd wordt voor het geval je terug komt. Dat gaat tegenwoordig niet per se met een groep mannen in auto's maar met een zogenaamde video-val. Bijvoorbeeld op het postkantoor waar werd gefaxt wordt dan een verborgen videocamera geïnstalleerd. Dit is voor de politie veel goedkoper dan een observatieteam (toeslag overuren, sociale lasten, benzine). Een voordeel voor de politie is dat het plaatje van de faxende actievoerder als direct bewijsmiddel in de rechtszaal dient. De video-val is geen toekomstverhaal, het gebeurt vandaag, en meer dan je denkt.   

Teleac

(uitsluitend voor wetenschappelijk en/of educatief gebruik).