UIT: Ravage #210 van 17 mei 1996  

De juridische stappen 

Op 15 mei is een klaagschrift bij de Arnhemse rechtbank ingediend namens Ravage, een redacteur van Ravage en een abonnee. Daarmee willen we bereiken dat de laatste in beslag genomen spullen die nog niet terug zijn (een zak is na de huiszoeking verdwenen) terugkomen en, belangrijker, dat er een bevel komt de gemaakte kopieën te vernietigen. 

De klacht is vooral gebaseerd op de geschonden vrijheid van meningsuiting en de vrijheid informatie te ontvangen en te verspreiden. Daarnaast wordt de geschonden privacy van abonnees en redacteuren van Ravage en van allen van wie nu informatie bij justitie ligt aan de kaak gesteld. 

Het beslag is in strijd met de vrije informatievergaring (artikel 10 van het Europees Verdrag tot bescherming van de Rechten van de Mens, EVRM), omdat inbreuk is gemaakt op het sinds kort zelfs in Nederland erkende recht van journalisten om hun bronnen niet prijs te geven. Tevens is het lezen van Ravage door dit beslag sterk gecriminaliseerd en moeten huidige en toekomstige abonnees vrezen dat zij bij justitie geregistreerd staan en mogelijk last kunnen krijgen van justitie en politie, in de vorm van ongewenste belangstelling. 

Een andere grond voor het beklag is dat de privacy van lezers, redactie en van alle actiegroepen waarvan nu gegevens bij justitie liggen geschaad is. Die privacy wordt gegarandeerd in artikel 8 EVRM. 

Ook heeft men veel meer in beslag genomen dan nodig kan zijn voor het onderzoek naar de aanslagen bij Crédit Lyonnais, Paribas en BASF. Zeker nu het gerechtelijk vooronderzoek niet gaat over artikel 140 (criminele organisatie), maar alleen over brandstichting en het teweeg brengen van ontploffingen (artikel 157), is niet te rechtvaardigen dat men het abonneebestand in beslag heeft genomen. Wie wil lezen en discussiëren over acties heeft ze nog niet begaan en kan daar ook niet zomaar van verdacht worden alleen omdat hij abonnee van Ravage is. 

Verder gaat het beklag over het onzorgvuldig omgaan met in beslag genomen spullen: men heeft een zak spullen laten afpakken en een computer kapot gemaakt. De in beslag genomen schrijfmachine, die wegens onderzoek een week langer in Arnhem moest blijven, is afgelopen woensdag terug bezorcht. Dezelfde schrijfmachine werd tijdens de inval bij BLUF!, in 1987 ook al in beslag genomen. Het onderzoek was dus overbodig. 

Intussen betekent de belangstelling die justitie aan de dag legt voor de informatie die bij Ravage ligt dat het hen niet alleen om de claimbrief te doen was. Met zoveel woorden wordt toegegeven dat 'tevens gezocht diende te worden naar mogelijke relaties tussen de organisatie die de aanslag had opgeëist en Ravage. Het is dus niet uitgesloten dat net als bij Opstand nu ook bij Ravage men eerst huiszoeking komt doen en dan op grond van het bekeken materiaal alsnog verdachten aanwijst. Ook zal het wel niet bij huiszoeking blijven. Het gerechtelijk vooronderzoek naar de aanslag bij Paribas loopt al sinds 10 januari en daar zijn de andere aanslagen bijgekomen. Zeker is dat sinds 10 januari telefoons getapt worden, onzeker is bij wie, al zal Ravage wel in de prijzen vallen. 

Zolang de raadkamer van de Arnhemse rechtbank het beslag op het abonneebestand niet onrechtmatig verklaard heeft (en misschien ook wel daarna!) moet er rekening mee worden gehouden dat de politie het beveiligde bestand heeft weten te kraken en verdachten in die hoek zoekt, met alle gevolgen van dien. 

Ties Prakken
Advocaat Ravage   

STRIJDERS DER PERSVRIJHEID 

Niet alleen de huiszoeking en de daarmee gepaard gaande aandacht in de media heeft de redactie van Ravage zwaar in verlegenheid gebracht, ook de steun die men kreeg op straat kwam uit onverwachte hoek. De sympathisanten die de deur geblokkeerd hielden, waren voor het merendeel afkomstig uit het kraakcircuit.  

"Waar hebben we dit in hemelsnaam aan te danken?", riep een redacteur van het blad hardop tegen zichzelf uit tijdens de oploop in de Van Ostadestraat op vrijdag 3 mei. Het was tot dan toe een publiekelijk geheim dat Ravage niet bijster populair is binnen het Amsterdamse kraakcircuit. Het blad is in hun ogen te soft maar bovenal besteedt de redactie veel te weinig aandacht aan het kraakgebeuren. 

Wat bewoog die mensen dan om de Arnhemse rechercheurs van het Bastionteam zwaar de stuipen op het lijf te jagen? Een deel van de in beslag genomen Ravage-goederen werd hen uit handen gerukt en vervolgens dwong men een aantal rechercheurs zich veilig terug te trekken in het redactielokaal. De inval bij Ravage werd door de actievoerders niet zozeer gezien als een aanval op het blad op zich, maar meer op de radicaal-linkse structuur in het algemeen. Een terechte constatering overigens. De huiszoeking werd uitgevoerd om het lezersbestand en de contacten van Ravage in kaart te brengen. 

De krakers wierpen zich vrijwillig op als verdedigers van de alternatieve pers en van de alternatieve beweging in het bijzonder. Ze gingen hierin zo ver, dat ze een enorme regen van klappen opliepen met de wapenstok. Petje af, voor zoveel bereidwilligheid, van de kant van de demonstranten dan wel te verstaan. Een demonstrante liep tengevolge van een forse tik op haar hoofd een week later nog te tollen op haar benen. Twee personen moesten een nacht op het politiebureau vertoeven. We bedanken hierbij iedereen. 

Het volgende verslagje over de relletjes voor ons redactielokaal, is overgenomen uit het blaadje Blamage, een ondefinieerbaar onregelmatig verschijnend gestencild en ongrijpbaar periodiek, dat met name wordt gelezen in krakerskringen. 

"Zit je net lekker om half zeven het AT5 nieuws te kijken, melden ze dat er een aantal idiote Arnhemse rechercheurs een inval bij ons collega actieblad Ravage hebben uitgevoerd. In de vaste overtuiging er een straat vol blauw politietuig aan te treffen, kuier ik op mijn dooie gemak richting Van Ostadestraat 233n, waarbij ik onderweg wordt ingehaald door een aantal hoofdstedelijke kraakcoryfeeën, Hé, zou er dan toch iets aan de hand zijn? 

Wat schets mijn verbazing als ik bij de burelen van Ravage aan ben gekomen. Het ziet niet smeris blauw maar gewoon vertrouwd smerig zwart. Enige tientallen actievoerders, krakers en andere vriendjes en vriendinnetjes hebben zich voor de deur verzameld. Er is in de verste verte geen smeris te zien. Al snel verneem ik dat die dus nog binnen blijken te zitten, waarna de eerste twee zich spoedig laten zien. Onder aanvoering van een Amsterdamse geüniformeerde diender denkt een Arnhemse rechercheur er rustig met de spullen van Ravage ervandoor te kunnen gaan. Mooi niet dus. 

En masse storten de aanwezigen zich op dit tweetal, de pet vliegt door de lucht. De smeris tegen de vlakte en er wordt een in beslag genomen vuilniszak terug veroverd op justitie. De aandacht richt zich dan op de overgebleven smeris, die in de gang van Ravage is blijven staan. Na wat over en weer gooien van een pallet wordt ook daar nog een deel van de spullen terug bevochten. Het wordt de Arnhemmers nu toch allemaal wat teveel en zij trekken zich terug in het redactielokaal. 

De verwachting is dat het nu toch wel snel blauw zal gaan zien om hun collegaatjes te komen redden, maar het lijkt wel of de Amsterdamse smeris er heel weinig zin in heeft. Ruim anderhalf uur heeft de hermandaat nodig om voldoende mensen, plus minus 150, op te trommelen om ons met veel en onnodig geweld weg te slaan uit de Van Ostadestraat."    

RAVAGE DOET AAN ETHISCHE JOURNALISTIEK 

"Ik vind het tamelijk onkies, indien mij personalia de komende jaren te pas en te onpas bij justitie onder de loep worden genomen, wanneer er weer eens sprake is van een bomaanslag of iets dergelijks". Aldus werd opgemerkt door een verontruste abonnee van Ravage, tijdens de druk bezochte manifestatie 'Over de grenzen van de journalistiek(e vrijheid)'.  

De solidariteitsmanifestatie was op stel en sprong georganiseerd door het steuncomité Ravage i.o. De bijeenkomst vond plaats op donderdagavond 9 mei in zaal ZOZ te Amsterdam. Ondanks de geringe voorbereidingstijd was de opkomst naar behoren, met name uit journalistieke kringen. Diverse journalisten uitten hun verontwaardiging over de inbeslagname van vertrouwelijk redactiemateriaal. 

"De inval tart alle fatsoensnormen", stelde René Zwaap van de Groene Amsterdammer tijdens de forumdiscussie. Er vindt volgens Zwaap de laatste jaren, sinds het aantreden van voormalig BVD-chef Docters Van Leeuwen bij justitie, een enorme verharding plaats in het optreden tegen de pers. Zwaap wond zich tevens op over de berichtgeving van de media met betrekking tot de schermutselingen op straat tijdens de huiszoeking. "Unaniem wordt gesteld dat een groepje krakers stampij veroorzaakte door de rechercheurs in hun uitvoerende taak te belemmeren. Ik zou de mensen voor de deur van Ravage eerder willen typeren als beschermers van de persvrijheid." 

De discussie spitste zich toe op de vraag waarom er in de media relatief weinig commotie is ontstaan over het karakter van de huiszoeking van justitie bij een persorgaan. "Er is sprake van een steeds grotere acceptatie in journalistieke kringen", vond Zwaap. Romana Abels van dagblad Trouw stelde dat de geringe ophef het gevolg is geweest van een te grote hoeveelheid andere belangrijke nieuwsfeiten, zoals de behandeling van het rapport Van Traa in de Tweede Kamer. "Maar wat niet is kan nog komen", aldus Abels. Twee dagen later schreef de Volkskrant een hoofdredactioneel commentaar over de inval. De hoofdredactie van Het Parool ging hen hierin voor. 

Addie Schulte van Het Parool was een andere mening toegedaan. Door het karakter van de huiszoeking wordt Ravage in een bepaalde hoek gedrukt, namelijk die van de bommenleggers. Net zoals in de zaak Stichting Opstand, lopen redacteuren van Ravage nu de kans een bepaald etiket opgeplakt te krijgen. Redacties staan volgens hem niet te popelen om zich te distantiëren van de inval, indien er maar het geringste vermoeden bestaat over de betrokkenheid van het blad met een ernstig delict. Ook de vernietiging van de claimbrief wordt in brede journalistieke kringen niet in dank afgenomen, aldus Addie. 

De discussie over de grens tussen de journalistiek en actievoeren kwam nauwelijks op dreef. De deelnemers aan de tafel en in het publiek kwamen niet verder dan het uitspreken van zo nu en dan interessante statements. Zo deelde Addie Schulte een complimentje uit aan de redactie van Ravage. Als we Addie mogen geloven wordt Ravage steeds journalistieker, "best goed voor de actievoerders hoor".  

Maar een medewerker van de VPRO-radio maakte het nóg bonter. "De wijze waarop Ravage omspringt met binnengekomen persverklaringen en hoe men die vervolgens weergeeft in het blad, maakt voor mij duidelijk dat de redactie als geen ander de journalistieke ethiek hoog in het vaandel heeft staan", zo liet hij weten. (Alex)   

HET COMMENTAAR IN DE KRANTEN 

Hoofdredactioneel Het Parool, 8 mei 1996:

"Op zoek naar het document van ELF nam de Arnhemse politie bij Ravage computers, archiefmateriaal en het abonneebestand mee. De omvang van het in beslag genomen materiaal doet vermoeden, dat het de politie om meer te doen was dan alleen de claimbrief. Evenals bij de inval bij Opstand hoopte de politie waarschijnlijk door het verzamelen van zoveel mogelijk informatie meer inzicht te krijgen in de organisatie van het linkse activisme. (...)

"Al te gemakkelijk vormen dergelijke politie-acties een inbreuk op de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting - grondrechten die gekoesterd moeten worden. Het oplossen van een misdrijf, hoe noodzakelijk dat ook is, mag niet leiden tot het lamleggen van een informatieorgaan - ook niet als het marginaal en van linkse signatuur is." 

Hoofdredactioneel de Volkskrant, 11 mei 1996:

"Bij de inval op de Ravage-redactie werd zwaar geschut ingezet en aanzienlijk meer materiaal in beslag genomen dan de door de politie fel begeerde brief, waarin de bomaanslag op BASF wordt opgeëist. Omdat daarbij alle proportionaliteit uit het oog werd verloren, lijkt de actie in strijd met de beginselen van behoorlijke opsporing. Volgens de nieuwe leer van de Hoge Raad was de inval überhaupt onaanvaardbaar.

Dat Ravage voortkomt uit de kraakbeweging en dat de redactie voor een belangrijk deel actie-publiciteit produceert, doet niet ter zake. Ook controversiële media hebben volledig recht op persvrijheid." 

René Zwaap, De Groene Amsterdammer, 8 mei 1996:

"Wat begon als een zoektocht naar een enkele brief, veranderde in een razzia tegen een complete journalistieke instelling. Deze methode zou in brede kring als onaanvaardbaar worden bestempeld als ze bijvoorbeeld zou zijn toegepast tegen het Tros-programma Deadline, dat verleden jaar weigerde gestolen floppies van het Amsterdamse OM aan justitie af te staan."

F. Kuitenbrouwer, NRC Handelsblad, 14 mei 1996:

"Dat Ravage een marginaal blaadje is, doet niet terzake. De aard van het blad, of een beperkte oplage, is op zichzelf niet beslissend voor de bescherming die de informatievrijheid behoort te bieden, waarschuwde de mediarechtdeskundige prof. mr. J.M. de Meij vorig jaar. (...) "Behalve de nieuwsgaring komt ook de nieuwsselectie in het gedrang wanneer media kunnen worden ingeschakeld als de verlengde arm van justitie." 

Bastiaan Bommeljé, gastcolumnist NRC, 11 mei 1996:

"Deze week bleek dat een goedprater van de holocaust in België jarenlang subsidie ontving voor zijn culturele inspanningen, en dat hier zelf het marginale blaadje <MI>Ravage<D> financiële injecties ontvangt van het Bedrijfsfonds voor de Pers om aan 'abonneewerving' te kunnen doen. Als geld iets doet, dan is het wel de overtuiging sterken dat alles erom draait." 

Uitspraken van kraker Oscar, Het Parool, 11 mei 1996:

"Krakers achter het ELF? Hier in Amsterdam hebben de krakers niet eens een biobak in de Grachtengordel!" (...)

"Opstand achter RARA? Die gasten kunnen niet eens een rotje afsteken." 

Hoofdredactioneel De Grachtenkrant, 13 mei 1996:

"Alex heeft het weer mooi voor elkaar. De Grachtenkrant is al jaren het radicaalste axieblad ter wereld: we hebben alle verklaringen ooit uitgegeven netjes bewaard, we drukken ze integraal af. Maar wat gebeurt er: Bluf! krijgt een inval"   

HIER MET DIE ZAK! 

De huiszoeking bij Ravage ging op straat gepaard met schermutselingen tussen vertrekkende rechercheurs met hun buit en boze sympathisanten van het blad. Hierbij is op zijn minst één vuilniszak met in beslag genomen redactiemateriaal uit handen gerukt van een agent. Sommigen spreken van twee vuilniszakken. Deze zakken hebben we tot op heden niet terug gezien. 

Nu zijn we enerzijds zeer in ons nopjes over het feit dat justitie niet alle onrechtmatig verkregen spullen voor nader onderzoek heeft mee kunnen nemen. Niet dat we iets te verbergen hebben, maar het gaat hun nu eenmaal niemand wat aan met wie we zoal bellen en schrijven in het kader van onze nieuwsgaring.

Anderzijds weten we nog niet bij wie het materiaal nu in handen is gekomen en wat daar de mogelijke gevolgen van kunnen zijn. Zo is ondermeer ons logboek ontvreemd. We moeten er niet aan denken dat de inhoud hiervan uitlekt. (zo zijn er diverse denigrerende opmerkingen in te lezen over de Amsterdamse krakers...) 

Via deze weg, en niet via Opsporing Verzocht, verzoeken we dan ook degenen die onze spullen in hun bezit hebben, aan ons terug te bezorgen. In ruil voor deze nobele daad komen zij in aanmerking voor een gratis jaarabonnement op Ravage. Dat hebben ze wel verdiend! Overigens komen ook de twee arrestanten die gemaakt zijn tijdens de charge van de politie, in aanmerking voor een dergelijk presentje. NN1 en NN2, meldt U maar aan!    

Steun de Steungroep! 

Na de huiszoeking bij Ravage werd een beroep gedaan op mensen van buiten de redactie om te helpen de aanval de baas te worden. Voorkomen moest worden dat al het extra werk dat de inval met zich meebracht, de redactie over de kop zou jagen.  

Een van de activiteiten die een steungroep (in oprichting) ontplooide, was het organiseren van de thema-avond op donderdag 9 mei. Op die avond werd ook wereldkundig gemaakt dat degenen die actief wilden meehelpen zich bij de steungroep konden voegen. Hierbij wordt de oproep herhaald: 

De Steungroep Ravage werkt uit solidariteit met het door de staatsknoet getroffen linkse orgaan Ravage, en stelt zich ten doel om met een minimum aan vergaderingen een maximale verdediging te ontplooien. Daarbij beseffend dat het om meer gaat dan alleen dat ene blad; waar mogelijk en relevant zullen we ook de ontwikkelingen in het algemeen aankaarten en vergelijkbare misstanden (Opstand ed.) erbij betrekken.   

De steungroep kan nog medestanders gebruiken die zich actief in willen zetten. We zullen in ieder geval vier deelterreinen bestrijken: het inzamelen van geld (voor juridisch gedoe): het organiseren van solidariteit in journalistieke kringen: het inhoudelijk begeleiden van de juridische perikelen en: algemene pers en publiciteit rond de zaak. Kandidaten kunnen zich aanmelden bij het redactie-adres van Ravage. 

Wil je op andere manieren het blad steunen? Wij hebben wat suggesties: neem een abonnement, maak je buurman/vrouw abonnee, schrijf een stuk, of help in je woonplaats mee met de promotie-campagne. In alle gevallen kun je contact opnemen met de redactie.  

(Kees, steungroupie)    

RECHT OP BRONBESCHERMING ERKEND 

Een week nadat de politie bij Ravage binnenviel, heeft de Hoge Raad het verschoningsrecht voor journalisten erkend. In navolging van het Europese Hof voor de Mensenrechten zegt de Hoge Raad dat een journalist het recht heeft te zwijgen als hij door te spreken het bekend worden van zijn bron zou riskeren.  

Uitgangspunt voor zowel het Europese Hof als voor de Hoge Raad is dat de bescherming van de bronnen van een journalist een van de essentiële voorwaarden is voor de in een democratische samenleving bijzonder belangrijke persvrijheid. Alleen als er een nog zwaarwegender belang dan de persvrijheid in het geding is - hierbij denkt men aan levensgevaar of de staatsveiligheid - hoeft de rechter het zwijgrecht niet te honoreren.  

Volgens de Hoge Raad moet in de belangenafweging in beginsel de onbelemmerde vrije nieuwsgaring prevaleren boven de gerechtelijke waarheidsvinding. De regel van de beroepsethiek dat journalisten hun bronnen in bescherming nemen, is nu rechterlijk aanvaard als een algemeen maatschappelijk belang.

Het verschoningsrecht van de journalist beschermt hem tegen inbeslagneming van spullen die rechtstreeks betrekking hebben op vertrouwelijke bronnen.  

Het is nu de vraag of een stuk dat ongevraagd wordt toegezonden (zoals de 'claimbrief' die Ravage ontving) van een principieel andere orde is dan wanneer het onder garantie van bronbescherming door een journalist wordt verkregen (zoals in de zaak tegen de journalisten Dohmen en Langeberg van het dagblad De Limburger waar de Hoge Raad zich over uitsprak). Als dat zo is, zou de uitspraak van de Hoge Raad in het geval van <MI>Ravage<D> niet van belang zijn.  

NRC-redacteur F. Kuitenbrouwer wijst er in de NRC van 14 mei echter op dat de vrije nieuwsgaring onmiskenbaar bedreigd wordt wanneer demonstranten weten dat niet gepubliceerde foto's kunnen worden opgevraagd door justitie. Hetzelfde geldt, zo schrijft hij, voor geheime stukken die ten grondslag liggen aan publicaties en die bij inbeslagneming extra informatie kunnen opleveren (vingerafdrukken, tekstanalyse). Behalve de nieuwsgaring komt ook de nieuwsselectie in gevaar wanneer media kunnen worden ingeschakeld als de verlengde arm van justitie. Het feit dat <MI>Ravage<D> aan geëngageerde journalistiek doet, maakt wat dit betreft geen verschil.

Vraag is wel wanneer een journalist zodanig partij wordt dat hij zijn aanspraak op een journalistiek privilege verspilt? PvdA-Kamerlid Jurgens legt in zijn initiatief-wetsvoorstel dat op 4 mei 1993 werd ingediend de grens bij een "zwaarwegend" maatschappelijk belang. Het Europese Hof zelfs bij "overwegend" maatschappelijk belang. 

Bij beide formuleringen zal de rechter als maatstaf de ernst van het misdrijf nemen. Het is dus nog maar de vraag of Ravage wanneer justitie weer bij ons op de stoep staat om een persverklaring op te eisen, hen zonder meer door een beroep te doen op het verschoningsrecht, de deur kan wijzen.