UIT: Ravage #209 van 3 mei 1996  

Het weekboek van Karen Kraakman 

Samen met vertegenwoordigsters van verschillende vak- en vrouwenorganisaties uit onder meer Sri Lanka, Indonesië en Bangladesh toert de Schone Kleren Kampagne (SKK) van 13 april tot 12 mei door Europa. Naast ontmoetingen met collega's, worden consumenten en winkelbedrijven aangesproken over de wijze waarop zij de arbeidsomstandigheden in de kledingindustrie kunnen helpen te verbeteren. Tijdens het Engelse en Franse deel van de rondreis hield SKK-medewerkster Karen Kraakman op ons verzoek het Weekboek bij.   

Zondag 21 april 1996 

Afgelopen vrijdagavond bracht ik Amin voor het eerst naar 'Queens Head'. In deze Londense kroeg had hij een afspraak met het ITUSC (International Trade Union Solidarity Committee). Toen ik Amin een dag later weer bij hen wegplukte, vertelde hij dat een aantal van hen erg geïnteresseerd is in de Clean Clothes Campaign en onze actietour door Europa. Esther of ik moest maar mee om daarover te vertellen. Ik ben inmiddels erg nieuwsgierig geworden naar de crazy friends van onze vakbondsman uit Bangladesh. We hebben al heel wat afgelachen over het feit dat ze hem sinds vrijdag totaal in beslag nemen en zijn vrije dagen volledig invullen. 

Na ons ontbijt vertrekken Amin en ik dus naar het zaaltje boven 'Queens Head' om een maandelijkse vergadering van de ITUSC bij te wonen. Ik heb van Amin al wat gehoord over solidaire havenarbeiders en ik kan me voorstellen dat de leden van de ITUSC wel aanslaan bij onze vakbondsman. Ook vandaag doen ze weer boute uitspraken: ,,We hebben wereldwijd de havenarbeiders achter ons staan en er komt geen kledingstuk uit Bangladesh in de winkel als we dat niet willen.'' Een totale boycot is natuurlijk geen oplossing volgens Amin, maar specifieke fabrieken op die manier onder druk zetten ziet hij wel zitten. Dan moeten ze in Bangladesh maar uitzoeken naar welke havens die fabrieken hun kleding verschepen. ,,In San Francisco zijn we heel sterk en daar wordt geen schip gelost als de ITUSC dat niet wil.'' 

Amin en ik zijn natuurlijk slechts één agendapunt. Er moeten een  heleboel nationale en organisatorische dingen worden besproken en zo rond vier uur kwam de organisatie van Amin en onze actietour ter sprake. Gelukkig heb ik pen en papier bij me en kan ik Claire een brief schrijven. Na de vergadering interview ik een andere, bij de vergadering uitgenodigde, vakbondsman voor onze nieuwsbrief. Hij vertelt me onder andere over de slechte arbeidsomstandigheden in de Britse kledingindustrie en over de moeite die het kost om de voornamelijk buitenlandse vrouwen te organiseren. Ik verwijs hem door naar OXFAM, die in hun campagne 'Clean Codes Campaign' linken willen leggen tussen kledingverkopers en arbeidsomstandigheden in kledingfabrieken. Voorbeelden naast de deur te over.

Maandag 22 april

We zijn al bijna weer compleet. Marilen, Samanmalie en Mi Kyung kwamen gisteravond uit Manchester aanzeilen, terwijl we Janneke, Ineke, Chanda, Merdeka en Tatiana morgen op Waterloo station zullen ontmoeten. Esther en ik hebben zondagavond nog een extra bed opgemaakt voor Samanmalie. Vanavond ga ik naar een vriendin van me in Oost-Londen zodat Mi Kyung vannacht in mijn bed kan slapen. Esther, Amin en ik waren de enigen in het hotel dit weekend. We konden zelf ons ontbijt verzorgen en we hadden binnen een minuut de sleutels gevonden zodat we regelmatig konden checken of er nog faxen waren binnengekomen. En zo konden we natuurlijk ook nog extra lakens en dekens versieren. Dit hotel is duidelijk niet bedacht op mensen die vrolijk gaan rondneuzen in laatjes en kasten. 

Vanmorgen eerst wat afspraken geregeld voor Samanmalie; ze ontmoet vanavond een Srilankaanse vriend en wordt geïnterviewd op de BBC. Ze ziet er naar uit om weer Srilankaans te spreken na een paar dagen gedwongen zwijgen in Manchester bij gebrek aan een goeie tolk. Esther heeft inmiddels een interview op de BBC geregeld voor de andere drie gasten. Amin is al opgehaald door één van zijn vrienden en komt op eigen houtje naar de studio. Esther brengt iedereen naar de BBC en ik ga fijn boeken kopen in de Silver Moon op Charing Cross road.

Dinsdag 23 april

Na zes dagen her en der in Engeland te zijn geweest staan we allemaal weer op Waterloo station. Geweldig om weer gezamenlijk met een tour op stap te zijn en niet opgesplitst te worden over drie plaatsen. In de trein vertellen we onze ervaringen. Chanda - onze sociologe uit India - is erg enthousiast over het programma in Norwich. Ze bezochten vijf scholen en hebben daar over de Clean Clothes Campaign verteld. ,,Al die kinderen vertellen het weer aan hun ouders en zo verspreidt het nieuws zich snel.'' De foto's van kinderen in schooluniform worden tevoorschijn gehaald. Merdeka blijkt erg gewild bij de kids. Met name het feit dat ze geen engels spreekt en Tatiana als vertaalster nodig heeft schijnt grote indruk te maken. 

Mi Kyung van een onderzoeksorganisatie uit Hong Kong is minder te spreken over het programma in Manchester. Er was dit weekend een conferentie waar alle vrouwen uit Engeland waren uitgenodigd. Esther en ik zijn in Londen ook al voortdurend mensen tegengekomen die het weekend naar Manchester bleken af te reizen. De conferentie was echter academisch, dodelijk saai en ging tot grote verontwaardiging van Mi Kyung niet eens over de Clean Clothes Campaign maar over sociale clausules. 

In Londen heb ik me verbaasd over het gebrek aan coördinatie tussen de verschillende groepen. En dat terwijl ze toch allemaal bij een netwerk (Labour behind de Label) aangesloten zijn. Van sommige organisaties veronderstelde ik dat ze samenwerkten, nadat ik hoorde dat ze dezelfde dingen zouden gaan doen. Als ik er naar vroeg bleek echter al snel dat ze weinig van elkaars activiteiten afwisten. In plaats van een grote bijeenkomst met alle in het netwerk betrokken groepen, werden we van de ene naar de andere organisatie gesleept.  

Amin en Marilen hebben ieder minstens zes keer hetzelfde verhaal moeten vertellen. Esther en ik kwamen bijna niet aan bod met ons verhaal over de campagne. OXFAM gaat op 28 mei een grote kledingcampagne starten die ze Clothes Codes Campaign gaan noemen, ook handige afkorting: CCC. 

We zitten nu in een jeugdherberg in een buitenwijk van Parijs. Bij aankomst op Gare du Nord worden we opgewacht door Ben, onze Franse organiser, en vijf extra tourgangers. Vanaf nu mogen we fijn overal naar toe met de bus. Eindelijk écht actie.

Woensdag 24 april

's Morgensvroeg komt Ben ons ophalen om in het centrum van Parijs de Franse SKO-partners te ontmoeten. We moeten er om negen uur zijn, maar dat lukt natuurlijk niet met de bus. Uiteindelijk gaan we met de metro. Ik krijg weinig mee van de vergadering want ik wil nog bellen en kopiëren, hetgeen niet meevalt in een vreemd kantoor waar niemand engels spreekt. Mijn frans gaat ook alleen maar met mijn handen.  

's Middags worden we opgesplitst: een deel gaat televisieopnames maken en ik mag door Parijs wandelen. We gaan ongeveer één kilometer per tien uur en ik ren de hele middag heen en weer tussen de achterste en de voorste van de groep om iedereen een beetje bij elkaar te houden. Niet echt mijn favoriete bezigheid. 

Donderdag 25 april 

We beginnen vandaag met een persconferentie. Terwijl Merdeka haar verhaal vertelt over de arbeidsomstandigheden in een Indonesische fabriek, hang ik nog snel samen met Rik en Ruth de fototentoonstelling op. Daarna luister ik naar de verhalen van Amin en Mi Kyung. Amin was gevraagd weer zijn verhaal over kinderarbeId in Bangladesh te doen. Hij staat erg sceptisch tegenover een boycot van kleding die gemaakt is door kinderarbeId en vertelt dat kinderen in Bangladesh door zo'n boycot er niet bepaald op vooruit zijn gegaan. Ik heb hem dat sinds vorige week woensdag al minstens acht keer horen vertellen, dus ik kan het zo langzamerhand wel dromen. 

Mi Kyung is erg goed in het benadrukken van campagne voeren hier in Europa. Ze roept consumenten altijd op om kledingverkopers onder druk te zetten om ons handvest te ondertekenen. Ze vindt dat solidariteitsorganisaties zich moeten verenigen in campagnes voor een betere coördinatie om te voorkomen dat organisaties in Azië overspoeld worden met vragen. Ze zou het goed doen als campagnemedewerkster Clean Clothes Campaign Europa. 

's Middags zouden we eigenlijk vroeg naar Lille gaan, maar uiteindelijk belanden we pas rond een uur of vijf in de bus. We moeten namelijk eerst nog door een wijk wandelen waarin heel veel kleding geproduceerd wordt. Ik vind het leuk om de hele kledingketen aan me voorbij te zien gaan. Overal zie je de tl-buizen van de naaiateliers boven de groothandels op de begane grond. Er lopen veel mannen met tientallen klerenhangers met blouses of andere kleren aan hun arm, er zijn karretjes met rollen stof, mannen met zakken kleren op hun schouder, vrachtwagens laden de kleding in en uit, grote pakketten die met stickers 'bestemd voor Portugal' de straat overgaan, overal de kledingwinkels die alleen in grote hoeveelheden verkopen, winkels met rollen stof en geen enkel woonhuis. Ik zie een aantal huizen te koop en te huur staan. Dat zal wel te maken hebben met het ontduiken van belastingen. Volgens Ben laten veel naaiateliers zich na een half jaar failliet verklaren. Op die manier hoeven ze geen belasting te betalen. Het lijkt me geweldig om de filmploeg hierheen te smet de Aziaten als werknemers.

Vrijdag 26 april

Er is weer een strakke planning vandaag. Ik vind het wel lekker om even achter de Fransen aan te lopen, maar ze mogen best iets meer pauzes inlassen. In de ochtend bezoeken we een Levi's fabriek. Ik zit in de eerste groep die door de fabriek wordt geleid. Het is de eerste keer dat ik in een kledingfabriek kan rondkijken. Zo'n vijfhonderd vrouwen achter een apparaten (naaimachines kun je die dingen niet noemen), een vreselijke teringherrie en veel stof in de lucht.  

Schrikbarend zijn de drie mannen die de naden van de pijpen strikken. Ze hebben alle drie een tik, maken een heel raar huppeltje dat duidelijk handig is bij het strijken maar dat hen er robotachtig uit doet zien. Maar ook de snelheid waarmee iedereen dezelfde handeling uitvoert is vreselijk om te zien. Het doet me denken aan de blauwe maandag dat ik aan de lopende band dozen stond in te pakken en hardnekkig de machine langzamer zette omdat ik het tempo niet bijhield. 

Bij de lunch vraag ik aan Merdeka, onze gaste uit Indonesië die twee weken geleden zelf nog in een fabriek achter de naaimachine zat, wat ze ervan vond. ,,Ik zag al die vrouwen en herinnerde me voor het eerst sinds ik hier ben hoe hard ik zelf altijd moet werken. De machines zijn hier veel moderner, de fabriek is schoner en de mensen verdienen meer dan wij, maar ze moeten even hard werken. Het is wel goed dat er hier een vakbond is en dat er goeie stoelen zijn.''  

Merdeka heeft ontslag moeten nemen om naar Europa te kunnen komen want de fabrieksleiding wilde haar natuurlijk geen hele maand verlof geven. In Engeland hadden verontruste vrouwen al gevraagd of wij Merdeka nu gingen adopteren. Dat vindt ze gelukkig zelf ook geen goed idee (het eten is hier vies) en ze vertelt me vandaag dat ze eigenlijk niet kan wachten om alles te gaan vertellen in Indonesië. ,,En ik ga het ook nog allemaal opschrijven.'' 

Vanmiddag gaan we naar 'La Redoute', het grootste postorderbedrijf in Frankrijk. Met vijfentwintig man en vrouw de magazijnen doorrennen. Een inpaklijn is soms wel negen kilometer lang. Ik snap nog steeds niet precies hoe, maar een deel van de bestelde pakketten wordt met de hand gesorteerd en een deel met de machine. 'La  Redoute' werkt tienduizenden bestellingen per dag af en in de magazijnen hangen de kleren in acht rijen boven elkaar. De mensen die in de magazijnen werken halen de kleding met hoogtewerkers van de rekken. ,,Er zijn twee eisen voor de mensen die hier werken,'' zegt de 'La Redoute'-man: ,,Je moet geen last hebben van claustrofobie en hoogtevrees kan ook al niet.'' Elke twee maanden krijgen de magazijnmedewerkers een cursus vallen om beneden te kunnen komen als de elektriciteit uitvalt.'' 

Na heel snel eten krijgen we 's avonds bij de publieke bijeenkomst een alternatieve modeshow te zien van de wereldwinkel uit Lille. Natuurlijk moeten de zes Aziaten daarna hun verhaal weer vertellen. We krijgen champagne in plaats van koffie en ik ben inmiddels erg melig geworden.

Zaterdag 27 april

Eindelijk hebben we weer een vrije dag. Natuurlijk staan we toch nog vroeg op want Parijs moet worden bezichtigd. De Eiffeltoren enzo. Pascal komt om acht uur alle deuren langs en om negen uur zitten we in de bus. Ik lig de hele weg naar Parijs op de achterbank te doezelen. De Eiffeltoren kan me gestolen worden, ik ga vanmiddag fijn in een park rondhangen en een zonnebril zoeken.

Karen Kraakman