UIT: Ravage #208 van 19 april 1996      

'Redden wat er te redden valt' 

Activiste tegen atoomwaanzin 

Op een betoging bij Dodewaard zagen Natacha Groot en Elise Leijten elkaar voor het eerst, daarna in het Vondelpark en vervolgens in een kaaswinkel in Amsterdam-Oost. Sinds die ontmoetingen zijn ze als duo uitgegroeid tot een van de meest fanatieke tegenstanders van atoomenergie en voeren ze actie dat het een lieve lust is. Elise deed dat reeds jarenlang. Voor Natacha, actief in de actiegroep Nooit Meer Tsjernobyl, is het sinds Chirac's obsessieve paddestoelenliefde pas écht begonnen. We spraken met haar onder meer over de radioactieve rotzooi die de toekomst zo'n sombere aanblik geeft.  

Het was zes jaar geleden tijdens een trektocht door Australië dat Natacha, 26 jaar en ex-studente oud-Engelse poëzie, langs een vlakte kwam waar, hoewel het hier geen woestijn betrof, geen grassprietje groeide en geen mier te bekennen was, laat staan een kangeroe. Navraag leerde dat het een nucleair testterrein bleek te zijn geweest uit de tijd dat Australië nog kernproeven uitvoerde. Hoewel ze vóór die tijd, net als elk ander weldenkend mens tegen kernenergie, kernproeven en kernwapens was, veranderde haar innerlijke waakvlam in een vurig actiegevoel. 

In het Amsterdamse OLVG ziekenhuis - waar ze uitgerekend twee weken voor de Tsjernobyl-herdenking met spoed werd opgenomen -  vertelt Natacha met bewonderenswaardige bezieling over de nazi-praktijken in de Verenigde Staten, de nonchalence omtrent de veiligheid van onze nationale treurnis Borssele, levensgevaarlijkr plutonium-transporten en andere zaken die het vertrouwen in de mensheid danig op de proef stellen. Alle gruwelen uit het verleden aanhorende en alle aanstaande rampen vrezend, doemt vanzelf de vraag op hoe je met zoveel enthousiasme en positieve energie al je vrije tijd kunt besteden aan een onderwerp dat in principe voer is voor doemdenkerij. 

Revolutie 

Natacha: ,,We staan momenteel voor een keerpunt. We kunnen de huidige situatie accepteren en lekker verder leven, maar ik hoop op een revolutie. Eentje zonder geweld en mét antwoorden. Het is niet alleen 'nee' zeggen tegen kernenergie, maar ook 'ja' zeggen tegen alternatieven.''  

Uit het raam naar buiten kijkend aanschouw ik een in de zon badend Amsterdam. ,,Wist je dat de Maja's al een vorm van zonne-energie hadden uitgevonden? Het is toch belachelijk dat dit nu nóg een marginale energiebron is. Dat kernenergie zo belangrijk is, is alleen in het belang van een aanzienlijke groep industriëlen en politici.''  

Ook op het ziektebed houdt ze zich - pijn of geen pijn - bezig met het onderwerp. Momenteel leest ze een herdruk van Helen Caldicot's schokkende boek Nuclear Madness, what can you do?. Deze Australische arts schrijft over zaken die het daglicht maar moeilijk kunnen verdragen. Over gevangenen in de Amerikaanse staten Oregon en Washington die voor vijf dollar hun testikels lieten bestralen om vervolgens te onderzoeken hoe lang het duurde voordat ze kanker kregen; over het gebruik van radioactieve kogels in Bosnië; over het aan straling blootstellen van baby's en embryo's; over Ronald Reagan's verbluffende onwetendheid betreffende radioactiviteit; over de Nuclear Regulatory Commission die serieus adviseerde om radioactief afval te verwerken in keukenpannen, juwelen, badkuipen en andere huishoudelijke artikelen (niet in kinderspeelgoed omdat kinderen gevoeliger bleken voor straling!). 

Natacha praat ook somber over Amerika, God's own country, waar ze onlangs vijf weken is geweest. ,,Er zijn daar zoveel problemen die prioriteit hebben boven het probleem van kernenergie. Er wordt veel over geschreven - meer dan in Nederland - maar te weinig mee gedaan, met name omdat de afstand tussen burger en overheid daar veel groter is. Trouwens, het is de vraag of de president het op dit terrein voor het zeggen heeft. Wapenindustriëlen als Du Pont hebben daar ongelooflijk veel macht. En het cynische is dat zij ook apparaten produceren voor onderzoek naar kanker.''  

Maar volgens Natacha is er ook een lichtpunt: ,,Dankzij Clinton's minister van energiezaken Hazel O'Leary is een aantal nazi-praktijken aan het licht gekomen. Wellicht dat Clinton in de toekomst opdracht geeft om de Columbian River weer leefbaar te maken voor dieren. Deze rivier, stromend in het noordwesten van de Verenigde Staten, is waarschijnlijk de meest radioactief vervuilde op de wereld.''  

Resultaten 

De hartenkreten van mensen als Caldicot, Bertrand Russell, Albert Einstein, Rachel Carson en hun gevolg hebben in het verleden gezorgd voor opvallende resultaten. Zo heeft de Australische regering, mede naar aanleiding van Caldicot's publicaties, destijds haar kerncentrales gesloten. Tegenwoordig exporteert dit land alleen nog maar uranium. Dichter bij huis, in Oostenrijk, heeft een groot protest van onder andere wetenschappers, kunstenaars, politici én een groot deel van de bevolking er indertijd voor gezorgd dat de enige kerncentrale in het Alpenland nooit open is gegaan.  

In Duitsland loopt men massaal te hoop tegen de transporten van radioactief afval naar Gorleben. Vorig jaar namen duizenden mensen deel aan verschillende protestvormen, waardoor Duitsland voor enige tijd in rep en roer was. De transporten werden zwaar bemoeilijkt, dan wel onmogelijk gemaakt. De komende maand onderneemt de Duitse overheid een nieuwe poging, maar ook nu weer wordt een krachtig protest verwacht. Begin april nog namen ruim 3.000 mensen deel aan een demonstratie tegen de komende radioactieve transporten.  

Nog dichter bij huis heeft een volksprotest tegen de plaatsing van kruisraketten met kernkoppen begin jaren tachtig geleid tot plaatsing van 'slechts' vijfentwintig van die krengen in Volkel, al mag het geen verbazing wekken als zou blijken dat er ook op Soesterberg kernbommen liggen. Het zijn dit soort successen die Natacha hoop geven. Onder het motto Wisdom is knowledge in action wil ze bereiken dat zoveel mogelijk mensen de gevaren gaan zien van radioactiviteit. Niet alleen zien, maar er ook iets tegen doen, want bijna iedereen weet wat voor noodlottige gevolgen straling heeft.  

Natacha en Elise zijn bij gelegenheden die zich lenen voor hun vorm van protest vrijwel altijd opvallend aanwezig. Met hun gezichten geschminkt met latex, getooid in zwarte gehavende kledij, protestborden met anti-nucleaire teksten, afbeeldingen van stralingsslachtoffers en een kinderwagen met een krijsende namaakbaby, maken ze het publiek op niet mis te verstane wijze duidelijk wat de gevolgen zijn van een ramp als destijds in Tsjernobyl. 

Met deze 'passieve act', zoals ze het zelf noemt, waren ze present op vele demonstraties tegen de Franse kernproeven, stonden ze ettelijke malen bij de Chinese ambassade vanwege hun atoomproeven, woonden het World Court Project tegen kernwapens bij, liepen mee met de Paasmars en mobiliseerden voor de herdenkingsmanifestatie Nooit Meer Tsjernobyl.  

De laatste maanden is Natacha, samen met een groepje geestverwanten, druk in de weer om de herdenking van de ramp in Tsjernobyl vorm te geven. Om gehoor te vinden bij de mensen zijn de media natuurlijk onontbeerlijk, maar ook bekende persoonlijkheden kunnen een rol van betekenis spelen. Om de manifestatie op 27 april in Amsterdam van extra cachet te voorzien, zijn onder andere de zanger Lee Towers en de zangeres Rosa King uitgenodigd.  

Greenpeace 

Natacha heeft ook een poosje als vrijwilliger gewerkt bij Greenpeace, overigens met gemengde gevoelens. ,,Bij Greenpeace, maar ook bij Milieudefensie, gaat men er vanuit dat de meeste mensen niet rijp zijn voor de informatie die de organisaties in hun bezit hebben. Op hun manifestaties hangt daardoor een ons-kent-ons sfeertje. Daarbij komt dat ze zich momenteel hoofdzakelijk keren tegen de toepassing van uitsluitend kernenergie, terwijl wij tegen alle vormen van uraniummisbruik zijn. De wereld moet van ons vrij zijn van alle vormen van atoomenergie. Punt uit. Voor die tijd dienen er nog een aantal Neurenbergachtige processen plaats te vinden tegen de grootste kernenergie-misdadigers.''  

Tot die tijd zullen Elise en Natacha nog diverse malen actie voeren bij de Chinese ambassade, overigens tot ergernis van Greenpeace, aanwezig zijn bij de rechtszaak in verband met de kernproeven van Nieuw-Zeeland en Australië contra Frankrijk en meelopen bij allerhande demonstraties. Want: ,,Hoeveel maal kunnen we de aarde vernietigen met de 60.000 bestaande kernwapens? Het moet lukken om ook de volgende generaties te laten genieten van drinkbaar water, schone lucht en grond. We willen redden wat er te redden valt.''  

Patrick IJzendoorn