UIT: Ravage #206 van 22 maart 1996  

De Zapatistas als voorbeeld 

De ontwikkelingen in Chiapas in Mexico worden over de hele wereld met interesse gevolgd en voor veel linkse mensen is het een inspiratiebron voor de eigen strijd. Persoonlijk denk ik dat de strijd van de Zapatistas nog veel meer kan betekenen. Het zou een voorbeeldfunctie kunnen hebben en daarmee de impasse waarin links zich wereldwijd bevindt kunnen doorbreken. 

Daar wordt door de Zapatistas ook bewust aan gewerkt. Bijvoorbeeld door het organiseren van het Intergalaktisch Congres waarmee ze proberen via het medium Internet internationaal alle krachten tegen het neoliberalisme en voor de mensheid te verenigen. 

Maar ook de manier waarop de strijd in Chiapas verloopt kan een voorbeeldfunctie hebben. Het wordt niet voor niets de "eerste revolutie van de 2lste eeuw" genoemd. Wat er in Chiapas gebeurt is geen herhaling van de geschiedenis. De Zapatistas kennen de geschiedenis en hebben ervan geleerd. Ze hebben gezien hoe revoluties de mist zijn ingegaan. Ze weten dat revoluties die als doel hebben de macht te veroveren om daarna veranderingen op te leggen, mislukken. En dat er dan eigenlijk niets veranderd is: het probleem is niet wie er aan de macht is, maar de macht zelf. Dat is iets wat anarchisten altijd al gezegd hebben en wat de communisten in de praktijk aangetoond hebben. 

Daarom hebben de Zapatistas iets nieuws geprobeerd. Ze zijn niet uit op de macht. Ze proberen juist de macht te ondermijnen door de bevolking op te roepen zelf het initiatief te nemen en niet te wachten op leiders of bevelen. Ze proberen een revolutie van onderaf te ontketenen waarbij het volk de macht heeft.  

De manier waarop het EZLN zelf functioneert is daar een mooie illustratie van. De macht ligt bij de basis en de beslissingen gaan van 'onder naar boven'. Deze vorm van basisdemocratie hebben ze afgekeken van de indianengemeenschappen. Ook de volksraadpleging liet zien hoe de EZLN dit concept in de praktijk brengt. Het volk werd gevraagd wat de rol van het EZLN moest worden. Daarmee leggen ze dus de macht bij het volk. 

Zoals eerder gezegd proberen de Zapatistas ook hun revolutie te internationaliseren. Dat doen ze ondermeer door het opstellen van een lijst met dertien eisen waaraan een menselijke samenleving moet voldoen. De eisen zijn bewust zo algemeen gekozen dat iedereen die voor een menselijke toekomst strijdt erachter kan staan en dus als 't ware met elkaar verbonden wordt. Hetzelfde geldt voor het Intergalaktisch Congres. Het brengt iedereen bij elkaar en misschien is het de eerste stap op weg naar een wereldwijde (anarchistisch geïnspireerde) beweging die een alternatief kan bieden tegen het neoliberale beleid. 

De antwoorden op de vragen over hoe we het neoliberalisrne hen beste kunnen bestrijden en hoe we een menselijke samenleving kunnen creëren hangen sterk af van de situatie. In Chiapas heeft het neoliberalisme een andere vorm en andere consequenties dan bij ons. En door het opeisen van het land worden veel van de dertien eisen al verwezenlijkt. Dat komt omdat daar de samenleving sterk gedecentraliseerd is en land dus de belangrijkste voorwaarde is voor autonomie en een zelfbepaald leven. Maar hoe zit dat bij ons in het geïndustrialiseerde westen? Hoe kunnen wij hier het neoliberalisme bestrijden? Hoe ziet onze menselijke samenleving, onze utopie eruit? En hoe ziet onze revolutie eruit?  

Een gezamenlijk antwoord vinden op deze vragen is niet makkelijk. Maar wel nodig. Want hoewel het geloof dat revolutionaire veranderingen mogelijk zijn de belangrijkste voorwaarde is voor veranderingen, is ook een min of meer concreet ideaal nodig. 

Ikzelf zie wel wat in de ideeën van bepaalde anarchisten die een samenleving voorstellen die is opgebouwd uit kleinschalige, autonome, zelfvoorzienende gemeenschappen. Maar dat staat zover af van onze grootschalige, gecentraliseerde samenleving dat ik niet precies weet hoe dat te bereiken is. 

Ik ben daarom ook benieuwd naar de mening van andere mensen. wat zijn jullie antwoorden? Wat vinden jullie van de Zapatistas? Laat iets van je horen.

Kees J., Nijmegen