UIT: Ravage #203 van 9 februari 1996   

a road to nowhere 

Boombewoners maken zich op voor harde strijd 

Om de aanleg van de inmiddels beruchte ringweg van Newbury te dwarsbomen heeft een aantal milieuactivisten boomhuizen gebouwd en het kwetsbare terrein 'bezet'. Via de rechter wil de overheid de 'professional protesters' verwijderen van het gebied in Berkshire, waar de legers van Oliver Cromwell in de zeventiende eeuw twee belangrijke slagen wonnen in de Engelse burgeroorlog. Een verslag over het Engelse Amelisweerd. 

Een weg aanleggen gaat in Groot-Brittannië zelden zonder slag of stoot. In het land waar met het milieu niet al te best wordt omgesprongen (statiegeld? kranten apart houden? glasbakken?) doorbreekt zo'n aanslag op de leefomgeving alle klassentegenstellingen, iets dat John Major toch moet aanspreken gezien zijn pleidooi voor een klassenloze samenleving.  

Als het om de dreigende vernietiging van duizenden bomen gaat - de longen van het land - staan ladies, lords, graven, generaals, schrijvers, Oxbridge-studenten, new age travellers en 'gewone' milieuactivisten hand in hand. De acties tegen aanleg van een autoweg nabij Stonehenge, de aanleg van de M11 in Oost-Londen en de bouw van de M3 in de buurt van Twyford Down (West-Sussex) staan wat dat betreft nog vers in het geheugen.  

Het protest bij Newbury, een stadje niet ver ten westen van Londen, lijkt de acties bij genoemde plaatsen in hevigheid te gaan overtreffen. Vanwege de grote verkeersproblemen wil de gemeente met hartstochtelijke steun van het ministerie van transport een nieuwe autoweg aanleggen aan de westkant van de plaats. Midden in een natuurgebied uiteraard. De overheden verwachten dat met deze bypass alle - overigens overschatte - verkeersproblemen verdwijnen.  

Ook al zou dit het geval zijn - meer wegen zorgen echter niet zelden voor meer verkeer - is het belachelijk om daar een natuurgebied voor op te offeren. Daar raken steeds meer mensen van overtuigd, want hoewel bulldozers in het algemeen moeilijk tegen te houden zijn, keert de publieke opinie zich schijnbaar steeds meer tegen het autovriendelijke beleid van de Conservatieve regering. 

Ironisch genoeg kwam dezelfde regering niet eens zo lang geleden met de nota Rural England, waarin het belang werd benadrukt van het unieke Britse landschap. Aan cynisme bij de Tories nog altijd geen gebrek. Labour heeft overigens aangekondigd de plannen 'opnieuw te bekijken' als ze ooit nog een keer aan de macht komt. Dat noemen ze dus oppositie. 

Mooi voorbeeld van het rumoer binnen het establishment aangaande dit hekele onderwerp is het recente artikel van de conservatieve journalist Charles Clover in het even conservatieve weekblad The Spectator. Clover wandelde in september over het negen mijlen lange traject waar sinds de geboorte van de plannen twintig jaar geleden niet minder dan twaalf architectonische vondsten zijn gedaan, zoals een mesolithische nederzetting en een Romeinse villa die als Site of Special Scientific Interest op de Britse monumentenlijst zijn geplaatst. De rivieren Kennet en Lambourn zijn bovendien ongekend schoon voor Engelse begrippen waardoor er vele soorten vissen en andere waterdieren leven.  

De melancholie van Clover - "Als deze weg wordt gebouwd, zal dat de dood betekenen van wat ik versta onder Engeland's schoonheid, haar liefde voor landschappen, geschiedenis en natuur" - valt derhalve goed te begrijpen. Clover is lang niet de enige die er zo over denkt. De meeste mensen reageren niet buitengewoon verontwaardigd op een naakte, autohatende dame die laatst ergens in Kent uit protest een kerkdienst onderbrak en ook de boombewoners van Newbury kunnen op sympathie rekenen bij het weldenkende deel van de Britse bevolking. Met hun boomhutten lijken ze zelfs een trend te hebben gezet, zo blijkt uit de Style-bijlage van The Sunday Times van 31 december jl.: "The Newbury bypass protesters are living in cosy little tree houses called twigloos. They're just perfect for childern..." 

Directe actie 

Het anderhalf jaar geleden gebouwde boomhuttendorp is geenszins uniek in Groot-Brittannië. Net ten zuiden van het Schotse Glasgow ligt sinds 1994 de Pollok Free State, gebouwd uit protest tegen de aanleg van de M77. Dit initiatief is het toonbeeld van een geslaagde directe actie. Door het 'kraken' van de bomen kwamen de actievoerders in een sterke positie (zowel fysiek als juridisch) waardoor ze op hun eigen manier konden leven en werken aan verandering, maar niet voorkwamen dat een deel van hun dorp met veel te harde hand werd ontruimd en bomen als sneeuw voor de zon verdwenen.  

Het verzet was echter zo groot dat een aanzienlijk deel behouden bleef, waardoor het ene deel nu braak ligt en het andere deel een vrijplaats is geworden waar projecten zijn gestart als de 'Pollok Free University' en 'The Land Redemtion Fund'. Dit fonds is opgericht om gebieden op te kopen die ten prooi dreigen te vallen (of al zijn gevallen) aan 'ontwikkeling'. De gekochte gebieden zullen onder andere worden gebruikt voor herstel, natuurstudie en om er te leven met de natuur. De Snelsmore Common nabij Newbury zou zo'n gebied kunnen zijn. 

Voor de boombewoners van Newbury is het tegenhouden van de ringweg voorlopig de eerste zorg. Dezer dagen zal het Hooggerechtshof zich uitspreken over de vraag of de 'bezetters' van het bouwterrein zich daar illegaal ophouden. De bewoners van de Pixie Tree village zijn voor het grootste deel leden van milieugroepen als Earth First, Road Alert en Friends of the Earth.  

De overheid behandelt de actievoerders als staatsgevaarlijke criminelen. Daarom worden ze in opdracht van het ministerie permanent geschaduwd door detectives van het Southamptonse bureau Brays. De boombewoners worden daarentegen van harte gesteund door tachtig procent van de lokale zakenwereld. Een woordvoerder zei onlangs: "Ik ben fel tegen de aanleg, die ontwrichtend werkt en verdeeldheid zaait. Als er al een weg moet komen, moet deze worden aangelegd aan de andere kant van de stad waar alle kantoren liggen. Nu is men bezig het prachtige Engelse landschap te vernietigen."  

De Lagerhuisafgevaardigde David Rendel van de Liberal-Democrats - een partij die op papier milieuvriendelijk is - meent juist dat "de mensen totaal overtuigd zijn van het belang van de aanleg". En dat terwijl Rendel vorig jaar om steun smeekte bij zakenlieden omdat zijn postvak veel te klein bleek om alle protestbrieven te bergen.  

Het waarom van de aanleg is steeds moeilijker te beantwoorden. Waarschijnlijk gaat men er op het ministerie nog steeds vanuit dat zij het recht heeft om op elke vierkante meter een weg aan te leggen omdat haar onderdanen zo graag autorijden. Of spelen politieke argumenten hier een rol? De huidige transportminister George Young is bij de komende verkiezingen kandidaat in het district Hampshire Noordwest, net gelegen aan de voet van de bypass. In dit district wonen de meeste (en meest invloedrijke) voorstanders van de rondweg, zodat Young in feite wel door moet zetten om te worden herkozen als afgevaardigde. 

Lender voelt zich in ieder geval niet genoodzaakt om te luisteren naar alternatieve oplossingen die zijn aangegeven in een folder van Friends of the Earth, de volgens eigen zeggen meest invloedrijke milieugroepering in het Verenigd Koninkrijk. Daarin wordt beweerd dat op korte termijn het aantal auto's dat dwars door de stad rijdt minimaal zal afnemen, maar dat binnen zeven jaar het huidige niveau al weer bereikt zal zijn.  

Op andere wegen zal het verkeer met zestig tot honderd procent toenemen, waardoor vooral mensen met longproblemen het nog benauwder zullen krijgen. Bovendien zal de 101 miljoen pond kostende ringweg zorgen voor nieuwbouw in het gebied. Een nachtmerrie-scenario is de bouw van vijfduizend huizen met natuurlijk de nodige winkelcentra én meer verkeer. En nog een bypass.  

In abstractere zin bekeken kán succes van de actievoerders in Newbury een ommezwaai betekenen in het Britse wegenbeleid en de houding van de Brit jegens het autogebruik. Op zo'n zwanenzang hoopt ook de Koninklijke Milieucommissie stilletjes. Deze adviseerde afgelopen jaar langere termijn oplossingen, waarvan een afnemend autogebruik de kern vormt. Over de beoogde ringweg - "uit milieukundig oogpunt het meest controversiële plan in de moderne geschiedenis" - heeft de commissie al helemaal geen goed woord over. Omdat dit 'slechts' een advies is en dergelijke commissies in Westminster weinig te zeggen hebben, heeft de regering dit electoraal toch weinig populaire standpunt (veel mensen zijn weliswaar voor minder autogebruik, maar denken dan met name aan de buren) genegeerd, evenals de roep om (meer) fietspaden en beter openbaar vervoer. 

Succes 

De 'ecowarriors' beseffen dat argumenten zoals zo vaak niet voldoende zijn. In eerste instantie kiezen ze voor niet-gewelddadig verzet (en dat op zo'n historisch slagveld!) om het de wegwerkers moeilijk, het liefst onmogelijk, te maken hun destructieve werk uit te voeren. Een vervelend gevolg van de Criminal Justice Act is dat zelfs vreedzaam protest kan leiden tot drie maanden(!) gevangenisstraf (of een boete van 2500 pond, ondanks de lage koers nog altijd een aanzienlijk bedrag). 

Halverwege januari boekten de actievoerders al enig succes door te verhinderen dat het voorbereidend werk zou beginnen. Het voordeel van de 'bewoners' is dat zij het terrein goed kennen. Zo bevinden zich onder de grond enkele tunnels, niet alleen handig als schuilplaats, maar het doet de grond verzakken als er zwaar materieel op komt. Het belangrijkste communicatiemiddel is de boomtelefoon, een variant op de kraaklijn.  

Via een alarmnummer kunnen zeker vijfhonderd sympathisanten - waaronder veel mensen van Reclaim the Streets - worden gemobiliseerd als de wegenbouwers en/of bobby's eraan komen. Dan is het nog altijd lastig om mensen zonder letsel uit de bomen te halen (vergelijkbaar met de moeite die de brandweer doorgaans heeft met in bomen verdwaalde katten).  

Het omzagen van bomen is bovendien levensgevaarlijk doordat er in veel boomstammen lange ijzeren nagels zijn getimmerd. Voor de actievoerders is het te hopen dat de strijd voor de rechter tenminste duurt tot het broedseizoen, want dan is het illegaal om bomen te kappen, alhoewel de overheid vast wel één of andere luizige uitzondering op deze regel heeft verzonnen.  

Een dergelijke cynische houding heeft zich nog geen meester gemaakt van boomhutbewoner Neil, die zijn 'sporen' heeft verdiend in Twyford Down en Oost-Londen. Enkele weken terug voorspelde hij in The Guardian: "Het wordt een serieuze slag. We bereiden ons al maanden voor. Het wordt een jaar om nooit te vergeten, want opgeven zullen we niet snel doen." De wegwerkers zijn ook gewaarschuwd via een groot bord: "Let it not be said and said unto you shame. That there was beauty here before you came."  

Patrick van IJzendoorn