UIT: Ravage #203 van 9 februari 1996

Plutonium: het kan niet op!

Als er iets is waar we meer dan genoeg van hebben, is het wel plutonium. Omdat de experimenten met de kweekreactoren steeds mislukken, zitten veel landen die kernenergie of -wapens produceren opgescheept met grote hoeveelheden van dit sterk radiotoxische element. Wordt dit de nekslag voor de nucleaire industrie?

Aanvankelijk hadden de kernwapen en -energie producerende landen de hoop gevestigd op de kweekreactoren. Deze wondercentrales zouden plutonium als brandstof gebruiken en het zelf ook produceren. Een zichzelf in stand houdend mechanisme waardoor de energievraag zonder problemen zou kunnen worden beantwoord. De bijkomende details zoals bijvoorbeeld radioactieve vervuiling, afvalverwerking of veiligheid zouden in de loop der jaren ongetwijfeld worden opgelost.

Helaas. Het heeft niet zo mogen zijn. De tot nu gebouwde kweekreactoren hebben reeds een pijnlijke geschiedenis achter de rug. In Kalkar (Duitsland) heeft de fabriek weliswaar het licht gezien maar de startknop is nooit ingedrukt. En nu zal het geheel worden omgetoverd tot een pretpark. De vraag zou stilletjes kunnen worden gesteld of dat een grote verbetering is. In Japan ligt de Monju reactor met zware pech voor de zoveelste keer stil en de bevolking begint zich zo langzamerhand af te vragen wat het nut is van een dergelijke fabriek. Frankrijk heeft van haar Superphenix dermate buikkramp gekregen dat ze heeft afgezien van de directe functie van kweekreactor.

Vele landen die kernreactoren hebben, sturen nog steeds hun uitgewerkte brandstofstaven naar de vervuilende opwerkingsfabrieken (La Hague in Frankrijk, Sellafield in Groot-Brittannië) waar onder andere uranium en plutonium worden gescheiden. Naast dit alles speelt ook nog dat er wereldwijd veel plutonium vrijkomt bij de ontmanteling van de kernwapens. Eind 1990 was de totale hoeveelheid plutonium berekend op 910,5 ton.

Mox

In het begin van de jaren '60 begon men in Mol (België) met een experimentele reactor die als brandstof geen verrijkt uranium gebruikte, maar een mengsel van uranium en een klein percentage plutonium. Het zogenaamde Mixed Oxide, oftewel mox. Zo ook in Obrigheim in Duitsland in 1970. Frankrijk volgde in 1974 met het gebruik van mox in de centrale van Chooz. Deze drie landen hebben vandaag de dag enkele reactoren omgebouwd voor het gebruik van deze andere brandstof. Mox heeft naast het enige voordeel dat er wat plutonium opgaat, verder alleen maar nadelen.

* Een 'mox-reactor' is een stuk gevoeliger waardoor het 'besturen' ervan veel nauwer luistert.

* Hoewel de kans klein is, loert er het gevaar van een spontane kernreactie wanneer er een teveel aan plutonium bij elkaar is.

* Ook moxfabrieken veroorzaken hoogradioactief afval.

* In het jaar 2000 zullen er jaarlijks 4 à 500 transporten over de wegen van Frankrijk crossen van opwerking naar moxfabriek naar moxreactor.

* De proliferatiegevoeligheid van plutonium.

* Moxgebruik in een kernreactor is tot nu toe minder rendabel dan gehoopt.

Er zijn drie landen waar mox wordt geproduceerd. In Dessel in België, in Sellafield in Groot-Brittannië en twee in Frankrijk, in Cadarache en in Marcoule. Cadarache is een experimentele fabriek, de fabriek Melox in Marcoule is een grote pas gebouwde fabriek en nog niet volledig in werking. De bedoeling van deze fabriek is om alle mox te produceren voor de Franse kerncentrales van de EDF. Deze heeft nu zeven centrales die gebruik kunnen maken van mox en heeft er nog eens zestien op het oog voor het einde van de eeuw.

Hanau

In het Duitse Hanau staat een praktisch afgebouwde moxfabriek weg te kwijnen. De tegenstand was zo succesvol dat Siemens, en de producerende elektriciteitsbedrijven besloten om Hanau niet in gebruik te nemen. Met andere woorden ca. twaalf miljard gulden over de balk gegooid.

Twaalf ton Duits plutonium ligt opgeslagen in La Hague. De Franse wet stelt het verplicht om het buitenlands plutonium terug te sturen. Maar dit is nu wel het laatste waar de Duitsers op zitten te wachten. Wat moeten ze in hemelsnaam met dat plutonium beginnen nu ze er geen kant mee op kunnen? De Franse krant Liberation van 21/22 januari 1996 openbaarde vergevorderde onderhandelingen voor een contract tussen de Duitse elektriciteitsmaatschappijen en de Cogema (compagnie generale des matieres nucleaires), de Franse maatschappij die het nucleaire materiaal beheert, om gedurende een periode van 10 jaar, jaarlijks 25 ton mox te produceren van het Duitse plutonium in de fabriek van Cadarache.

Op deze manier omzeilt de Duitse nucleaire lobby handig de protesten van de Duitse bevolking die duidelijk heeft laten weten niets voor mox te voelen. En de Fransen fungeren op deze manier als een soort stakingbrekers. Je zou je af kunnen vragen wat de Fransen ertoe heeft bewogen om het Duitse plutonium te verwerken aangezien ze zelf met een overproductie van plutonium zitten en een tekort aan capaciteit om het te verwerken.

De fabriek in Marcoule is slechts in een startfase en gezien de nucleaire geschiedenis zal ook deze fabriek niet zonder horten en stoten functioneren. Het zal alles te maken hebben met een politieke situatie waarin kernenergie er niet erg rooskleurig voor staat; een niet te stoppen ophoping van plutonium zou een nekslag kunnen betekenen voor de nucleaire industrie.

Loeke Pam