Naar archief

UIT: NN #198 van 1 december 1995††† † †

De ideologie of arrogantie van radicaal-links

"Dat progressief Nederland draagvlak heeft verloren is duidelijk en logisch. De vraag is echter of we willen blijven kniezen of dingen progressief aan willen pakken. We moeten heldere verhalen ophangen, gericht op het onderwerp zonder overbodige ideologische blabla eromheen". Onlangs vond er in Nijmegen een forumdiscussie plaats over de toestand van de radicaal-linkse beweging. Kees Brinkman heeft zich danig opgewonden over de gebezigde taal van de forumleden en schrijft van zich af.

Op het onlangs gehouden feest ter gelegenheid van het 11-jarig bestaan van kraakpand 'de Grote Broek' in Nijmegen waagde men zich aan een forumdiscussie over de radicaal-linkse beweging. Hans de Bruin, Jenneke Arens en Paul van Velsen, gaven aan de hand van vragen hun visie op verleden, heden en toekomst van de actiebeweging, waarna dit aan de hand van stellingen verder werd uitgediept. †

Aanleiding voor dit debat was het boek 'Het Gelijk... uitnodiging tot een debat' dat een jaar geleden verscheen bij uitgeverij Papieren Tijger en waaraan de forumleden hebben mee gewerkt. Het boek bevat een aantal teksten van binnen- en buitenlandse activisten waarmee zij hun persoonlijke visie op en betrokkenheid bij de diverse actiebewegingen uiteen zetten. †

Hans de Bruin maakte, ondersteund door de overige forumleden, al snel de inzet en het uitgangspunt van de medewerkers aan het boek duidelijk: radicaal-links moet aan machtsvorming doen, ze heeft de laatste jaren te veel aan invloed ingeboet, voornamelijk omdat de actiebeweging de laatste jaren te oppervlakkig is geweest. Om die invloed te herwinnen en liefst uit te bouwen als nooit tevoren, moet de radicaal-linkse ideologie weer op de voorgrond komen en het brede bewustzijn kunnen beÔnvloeden. Het sprookje van Fukoyama, dat er een eind is gekomen aan het tijdperk van de ideologie, moet ontkracht worden. †

Jenneke Arens onderstreepte dit verhaal door te stellen dat ontwikkelingshulp moet worden afgeschaft ten bate van solidariteitswerk. Ontwikkelingshulp vergroot volgens haar vooral de verschillen tussen arm en rijk in de ontwikkelingslanden en is bedoeld om het wereldwijde kapitalistische systeem in stand te houden. Bij het solidariteitswerk kan er tenminste voor gekozen worden om alleen dŪe basisbewegingen te ondersteunen die ervoor zorgen dat deze verschillen niet vergroot worden en die het kapitalistische systeem niet ondersteunen. Verbreding van de links-radicale beweging moet dan ook vooral gezocht worden in samenwerking met gelijkdenkenden en allochtone groepen. Gezamenlijk zou uitgedragen moeten worden dat ontwikkelingshulp alleen de verschillen tussen rijk en arm vergroot en het kapitalistische systeem in stand houdt. †

Tegen de tijd dat de pauze aanbrak van de discussie, was zo ongeveer het kookpunt bij mij bereikt. In moordtempo passeerden alle grote fouten die 'radicaal-links' de laatste vijftien jaar heeft gemaakt de revue. Ze werden alleen niet als zodanig herkend, sterker nog; er werd domweg propaganda gemaakt voor het herhalen van de meest essentiŽle fouten. Hoe wil je het publiek duidelijk maken dat ontwikkelingshulp afgeschaft moet worden? Dat terwijl je zelf degene bent die het hardste roept dat er in de wereld een onaanvaardbaar verschil tussen arm en rijk bestaat? En dan wil je degenen die aan jouw criteria van gelijke beloning voor ongelijk werk, basisdemocratie en antiseksisme voldoet wel ondersteunen, terwijl de rest van de derde wereld mag verhongeren? †

Dat valt niet te verkopen, zeker niet zolang er geen beter alternatief is voor het wegvallen van de huidige ontwikkelingshulp. Bovendien kun je zo je vraagtekens hebben bij het idee dat wij met onze paternalistische linkse pet gaan bepalen wie er in de derde wereld ondersteuning verdient. †

Kritiek

Natuurlijk, er kwam vanuit het forum de nodige kritiek op het heftige uiterlijk vertoon, dat vooral kraakacties een aantal jaren kenmerkte. Er was kritiek op de zware nadruk die op straatacties lag en op de te strakke dogmatische eisen die onderling in de actiebeweging opgelegd werden en waardoor velen het binnen 'de scene' voor gezien hielden. †

Dit zijn echter kritiekpunten die het probleem waarom heeft progressief Nederland zo weinig in de melk te brokkelen? slechts oppervlakkig raken. Ik gebruik expres de term progressief in plaats van 'radicaal-links'. Hoe radicaal een verandering is, is veel minder belangrijk dan het feit dat er een verandering ten goede plaats vindt en er steeds naar verdergaande verandering (progressiviteit of vooruitstrevendheid) gestreefd wordt. Als het vooral gaat om de radicaliteit is radicaliteit binnen de kortste keren zonder inhoud of, zoals een vriend van me opmerkte "radicale verandering is je peuk andersom in je bek steken". †

Waar gaat het bij 'linkse' politiek uiteindelijk om? Voor mij gaat het uitsluitend om een poging de wereld wat leefbaarder te maken. Uiteindelijk kan dat alleen als een groot aantal mensen de veranderingen die daarvoor nodig zijn willen dragen. Dat zullen ze alleen willen als het hen persoonlijk duidelijk is waarom die veranderingen nodig zijn. †

Als dergelijke veranderingen niet door velen gedragen worden kunnen die veranderingen alleen gerealiseerd worden door ze bij de mensen door de strot te duwen. Dat is in de geschiedenis door een aantal revolutionaire bewegingen als die van Lenin, Mao en Hitler geprobeerd. Op termijn had het echter een averechts effect; de wereld werd in ras tempo onleefbaarder. Daar komt nog bij dat in mijn ogen op dit moment van een 'linkse revolutie' geen sprake kan zijn. †

In Nederland (om daar maar te beginnen) hechten de meeste mensen zo sterk aan hun verworvenheden dat ze, in het geval van radicale anti-kapitalistische veranderingen, grondig onderdrukt zouden moeten worden. Daar zou ik onder geen voorwaarde aan mee willen doen. Bovendien zijn er waarschijnlijk genoeg mensen die de arrogantie hebben om dat, uit naam van een of ander nobel links ideaal, wel te willen doen. In die mensen heb ik al helemaal geen vertrouwen, al is het alleen maar omdat ze denken dat ze het recht hebben anderen hun wil op te leggen. Kortom, voor mij geen revolutie of revolutionaire verandering uit naam van een betere wereld zonder dat daar een redelijk draagvlak voor is.†

Draagvlak

Dat draagvlak moet dus eerst gecreŽerd worden. Dat brengt me bij de belangrijkste fout van radicaal-links in de afgelopen jaren. Het langzaam maar zeker verdwijnen van het draagvlak werd genegeerd, er werd alleen gekeken naar Het (eigen ideologische) Gelijk... †

Om een draagvlak voor je ideeŽn te creŽren moeten mensen na gaan denken over de problematiek. Voor ze dat gaan doen zullen ze zich allereerst aangesproken moeten voelen. Als je mensen niet aanspreekt, zullen ze zich nooit met jou en je ideeŽn bezig gaan houden, laat staan dat ze verder zullen denken over hetgeen je te vertellen hebt. Les 1 in de reclamewereld leert dat je mensen aanspreekt (of afstoot) door wat je vertelt, door hoe je het vertelt en door wat je laat zien. †

Met deze drie punten wist radicaal-links altijd verbijsterend goed om te gaan. Inhoudelijk brachten we ieder onderwerp binnen vijf minuten terug tot een breedvoerig ideologisch verhaal over het wereldwijde kapitalistische complot tegen de mensheid waar geen hond een touw aan vast kon knopen (het rijke kapitalistische westen verpest wereldwijd het milieu). De manier waarop dit verhaal verkocht werd liet zich meestal kenmerken door schreeuwerigheid, arrogantie en betweterigheid en een totaal gebrek aan respect voor een ieder die er iets tegen in durfde te brengen, zich niet volgens onze wensen gedroeg of slechter geÔnformeerd was (borden met de tekst 'vuile stinkautomobilist'). †

De manier waarop we ons etaleerden was meestal zodanig dat dit direct voor een onoverbrugbare afstand met het publiek zorgde (een stelletje ongewassen punks en hippies met bierflessen en borden met bovengenoemde tekst, die de enkele voorbijganger die een discussie aan wilde gaan agressief om de oren sloegen met teksten van Marx en niet reageerden op de opmerking dat zij met haar rugklachten van het poetsen toch echt de drie kinderen per auto naar school moest brengen). †

Als we ideeŽn over willen dragen en mensen aan het denken willen zetten hebben we dat zelf in de hand. De capaciteiten, contacten en intelligentie om dat op een goede manier aan te pakken zijn ruimschoots voor handen. Dat dit niet lukt ligt niet aan een gebrek aan samenwerking met gelijkdenkenden en allochtone groepen, ook al zijn we gek als we die samenwerking afwijzen. Het wordt echter vooral tijd om de hand in eigen boezem te steken en ons niet langer te verschuilen achter 'de crisis van links', 'het verdwijnen van de ideologie', of 'verrechtsing'. †

Dat progressief Nederland draagvlak heeft verloren is duidelijk en logisch. De vraag is echter of we willen blijven kniezen of dingen progressief aan willen pakken. We moeten heldere verhalen ophangen, gericht op het onderwerp zonder overbodige ideologische blabla eromheen. Die verhalen moeten we op een aansprekende manier presenteren en we moeten laten zien dat we iets voor elkaar kunnen krijgen. Die combinatie kan er voor zorgen dat je serieus genomen wordt, mensen aan het denken zet en er uiteindelijk misschien meer ten goede verandert. †

Dat geldt niet alleen voor de pogingen om 'linkse' voorzieningen en een infrastructuur op te bouwen maar zeker ook voor activisme omdat dat de kant is die het meest direct naar buiten treedt. Daar komt nog bij dat er een jongere generatie 'links' is die misschien wel belangstelling heeft voor ideologie maar vooral praktisch aan de gang wil met een onderwerp en daarmee iets wil bereiken. Blijven we hangen in de ideologische verhalen en actie-romantiek, dan zullen die mensen op den duur andere dingen gaan doen. †

De links-radicale politieke fossielen als de forumleden zullen het hier allerminst mee eens zijn. Niet zo verbazingwekkend omdat ze, zolang ze continue ideologische verhalen willen blijven verkopen, binnen links eerder conservatief dan progressief zijn. Waar zijn ze bang voor? Dat anti-kapitalisme vergeten zal worden als niet bij iedere discussie kapitalisme, verelendung en de oorzaak van alle wereldleed ter sprake komt? Ik ben daar geen moment bang voor, het lijkt me wel zo verfrissend. En mocht het vergeten worden, so what? De zogenaamde crisis van links los je niet op door met ideologieŽn te smijten, maar door iets te laten zien. Je wordt alleen serieus genomen, krijgt alleen respect voor je uitgangspunten en uiteindelijk invloed als je dat waard bent. ††

Kees Brinkman
Nijmegen, 24-11-95

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1995