UIT: NN #196 van 3 november 1995   

De perfecte actie  

Actieboek biedt rijk scala een nuttige tips  

"Everything you always wanted to know about... Actie!" Deze uitspraak is zeer van toepassing op het onlangs verschenen Actieboek!, een praktische handleiding samengesteld en uitgegeven door de organisatie Jongeren Milieu Aktief. Met de handleiding willen de samenstellers de lezer inspireren en motiveren om actie te voeren tegen milieumisstanden in deze wereld. Haak nu niet meteen af, als je je niet expliciet bezighoudt met milieu, want de handleiding is bruikbaar voor iedere activist, jong of oud.  

Stel, je bent jong en ontevreden over de dingen die je om je heen ziet gebeuren. Je denkt: ik wil er wat aan doen maar weet niet hoe en met wie. Voor het voeren van acties is het belangrijk dat je niet alleen staat. Niet alleen omdat je dan al gauw een roepende in de woestijn bent. Samen met anderen ontstaan er meer ideeën, heb je meer mogelijkheden, bereik je meer.  

In de handleiding Actieboek! staat bondig en helder beschreven hoe je aansluiting kunt vinden bij een bestaande (milieu-)actiegroep in je omgeving. Indien die er niet is, krijg je diverse tips voorgeschoteld hoe je komt tot de oprichting van een nieuwe actiegroep. Zoek hiervoor bijvoorbeeld contact met jongeren binnen bestaande milieuorganisaties, hang oproepjes op bij de wereld- en natuurvoedingswinkel of alternatieve café's, enzovoort.  

Actieplanning 

Vervolgens wordt er in de handleiding beschreven hoe je komt tot een oprichtingsvergadering, hoe je de publiciteit daar omheen verzorgt, wat een brainstorm is en hoe je als milieugroep van start gaat ("richt je een plaatselijke JMA-groep op, dan kom je in aanmerking van een startsubsidie"). Voor veel actievoerders geldt dat hun manier van actievoeren gebaseerd is op kennisoverdracht. Je doet mee aan een actie, analyseert de wijze waarop die actie is voorbereid en wordt uitgevoerd waarna je de opgedane ervaringen in je opneemt, min of meer kopieert. Hierna ga je met die kennis vervolgens zelf aan de slag met het organiseren van een eigen actie.

Ook als doorgewinterde actievoerder zal je na lezing van het hoofdstuk 'Actieplanning' wellicht constateren dat je tot op heden veel belangrijke details over het hoofd hebt gezien en dat sommige acties beter voorbereid en/of uitgevoerd hadden kunnen worden. Na lezing van het 'Stappenplan' kan er weinig meer mis gaan in de toekomst. Je signaleert en definieert eerst het probleem en bepaalt vervolgens het actiedoel. Begin nooit een actie zonder het gezamenlijk eens te zijn over het doel. Het doel is de maatstaf voor succes.  

Een (milieu-)actie heeft meestal een aantal doelen. Op de eerste plaats wil je een concreet resultaat bereiken voor een beter milieu. Ten tweede wil je meer mensen bij het probleem en je milieugroep betrekken. Vervolgens dien je steun te zoeken voor je actie en bepaal je je doelgroep. De doelgroep is die groep op wie de actie gericht is. Dat kunnen de veroorzakers van het probleem zijn, maar ook diegenen die de oplossing kunnen bieden. Het zal per actie verschillen. Het is belangrijk dat je vooraf je doelgroep bepaalt, omdat dat nauw samenhangt met de manier waarop je probeert de boodschap over te brengen.  

Actie om de actie 

Vaak begint het plan tot actievoeren met een idee voor een bepaalde actievorm, dat is tenslotte ook erg leuk. Maar een actie is nooit een doel op zichzelf. Een actie is pas zinvol in een hele strategie, als je weet wat je doel is en wat je doelgroep is. De handleiding behandelt twee soorten van actievoeren, de directe actie en de publiekgerichte actie. Onder directe actie wordt verstaan dat je je doelgroep direct confronteert met je actie. Deze vorm is slechts effectief als inspraakrondes en andere procedures rondom een omstreden project geen zin hebben gehad. Als voorbeeld worden in de handleiding de wegblokkades in Engeland genoemd, die worden uitgevoerd door de anti-road movement. 

Hoewel er verder geen voorbeelden worden gebruikt, mogen we aannemen dat de samenstellers onder 'directe actie' ook sabotage-acties verstaan, gelet op het karakter van de tips. ("Je doelwit is bekend; een fabriek, een bouwlocatie. Ga op zoek naar de zwakke plekken in de verdediging, wees voorzichtig met bespreking over de telefoon, waarschuw vooraf een betrouwbare advocaat, etc."). 

Vormen van directe actie moet je zelf verzinnen, die worden je in de handleiding niet aangereikt. Onder publieksvriendelijke acties wordt onder meer het huren van een infostandje verstaan. Hoewel het een voor de hand liggend actiemiddel is, wordt het door velen als zodanig niet beschouwd. Waar je zoal aan moet denken voordat je besluit een infostand te huren en de wijze van aankleding en bemensing, wordt uitvoerig uit de doeken gedaan. Niets is zo eenvoudig als het lijkt, blijkt ook hier weer. Er komt meer bij kijken dan je denkt.  

Publiciteit 

Via de media kun je de grote massa bereiken. De publiciteit rondom een actie zal meestal veel meer mensen bereiken dan de actie zelf. In het hoofdstuk 'Publiciteit' wordt vrij uitvoerig uit de doeken gedaan welke vormen van publiciteit er zijn en hoe je die zo effectief mogelijk kunt inschakelen. De folder, poster, media, infostand; er is aan alles gedacht. Publiciteit maak je om verschillende redenen: om leden te werven, om een actie aan te kondigen, om je mening over een (milieu-)probleem naar buiten te brengen en om te laten zien dat jullie er zijn.  

Publiciteit omvat dan ook alles; van foldertje tot tv-interviews. Voor het voeren van goede publiciteit zijn een aantal algemene regels, voor iedere vorm van publiciteit zijn er weer specifieke dingen waar je op moet letten. De voordelen van een goede publiciteit voor je groep liggen voor de hand. Ieder artikel maakt je groep bekender, geïnteresseerde jongeren (en ouderen) komen zo te weten waar ze actief kunnen worden, elk artikel is een gratis advertentie.  

Als je problemen hebt met het samenstellen van een folder, dan doe je er goed aan de tips van JMA te lezen. Waar moet je op letten bij de samenstelling van de tekst en de vormgeving, hoe vind je een geschikte drukkerij? Je maakt naderhand nog geen perfecte folder, maar het wordt beslist geen broddelwerk waar je doelgroep de neus voor ophaalt. Net zoals je eerst grondig moet overdenken waarom je actie wilt gaan voeren, moet je het belang inzien van het betrekken van de media bij je actie. Immers, niet elke actievorm is als vanzelfsprekend belangrijk en interessant genoeg om belicht te worden in de reguliere media.  

Een paar algemene tips voor perswerk: Wees er snel bij (i.v.m. deadline), bouw een goed contact op met de journalist, kondig de actie (zo mogelijk) telefonisch aan, bel de redactie na het verzenden van het persbericht of het aangekomen is en of ze er iets mee gaan doen. Stel ook na afloop van de actie een persbericht op, waarmee je het verloop van de actie beschrijft. Het persbericht is in principe een kant-en-klaar artikel dat door de redacteur van de krant in één keer overgenomen kan worden. Je schrijft het dus vanuit het perspectief van de journalist. Hoe je zo'n persbericht opstelt, lees je natuurlijk ook in de actiehandleiding.  

Voor interviews met verslaggevers van radio en tv is het belangrijk dat er mensen aan het woord komen met kennis van zaken en een vlotte babbel. Er blijken in de praktijk meestal maar weinig mensen bereid te zijn, aan een tv-interview mee te doen. Een aanzienlijk deel van die onzekerheid wordt weggenomen, als je de aanwijzingen in de actiehandleiding in je opneemt.  

Sponsors en vergaderen 

Voor niets gaat de zon op, actievoeren kost geld. Indien jouw actiegroepje niet over voldoende financiële middelen beschikt, brengen de samenstellers van de actiehandleiding je een aardig eind op weg. Ze informeren je niet alleen over de diverse vormen van subsidieaanvragen, maar maken je ook wegwijs in de boekhouding. Ongelooflijk, maar waar. En dat voor het luttele bedrag van 15 piek, dat je voor de handleiding neerlegt.  

el eens een vervelende vergadering meegemaakt? Je bent niet anders gewend? Een succesvol verloop van een vergadering begint en eindigt natuurlijk altijd bij de persoonlijke motivatie en betrokkenheid van het individu rondom het te bespreken onderwerp. Maar als dat snor zit, dan is het aanbevelingswaardig om ook de tips over effectief vergaderen, voorzitten, notuleren en onderhandelen in de JMA-handleiding nauwkeurig te lezen. Vergaderen hoeft dan niet langer een nachtmerrie te zijn.  

Tot slot behandelt de handleiding ook nog het organiseren van grotere evenementen, zoals een milieumarkt, een festival, een seminar, een forum of studiedag. Informatie over workshops, sprekers, accommodatie en bijkomstige publiciteit; het staat er allemaal keurig in. De handleiding wordt besloten met een nuttige adressenlijst van milieuorganisaties, alternatieve bedrijven, eethuisjes, drukkerijen, natuurvoedingswinkels, dagbladen, tijdschriften, radio- en tv-redacties, fondsorganisaties en uitgeverijen.  

Een minpuntje overigens is het ontbreken van Nederlands enige actieblad in de tijdschriftenladder. Wat is een actiehandleiding zonder het adres van NN? Dat vindt samensteller Natascha Roest van JMA overigens ook. Volgens haar is er een foutje gemaakt bij de zetterij. Nou ja. helemaal perfect kun je zo'n handleiding natuurlijk ook weer niet maken. Verder is het opvallend dat er in de handleiding niet geschreven wordt over de toepassing van elektronische media inzake actievoeren. Toch geen onbekend fenomeen, zeker niet voor jongeren. In de adressenlijst ontbreken de e-mail nummers. Dat er niet op tijd 'omgenummerd' is, is te wijten aan de PTT.  

Ik kan het niet nalaten: Dit boekje is verplichte kost voor iedere actievoerder of actiegroep. Denk nou heus niet dat je alles al weet en dat de manier waarop ja al jaren actie voert de juiste is. Voor een ieder die zichzelf serieus neemt en streeft naar een grotere effectiviteit van de actie, is het uiterst zinvol om de handleiding in bezit te hebben als naslagwerk. Een belangrijke aanwinst. 

Alex van Veen 

Actieboek! is een uitgave van Jongeren Milieu Aktief, tekst  Natascha van Roest.