Naar archief

UIT: NN #187 van 16 juni 1995† †

'Het westen wil de indonesische misdaden niet zien'

Oost-Timor twintig jaar bezet

In verband met de manifestatie Pasar Maling, die zaterdag in Utrecht wordt gehouden, bezoeken twee studenten van de Oosttimorese vrijheidsbeweging Renetil deze week ons land. Pasar Maling zal onder meer aandacht besteden aan de misdadige praktijken van IndonesiŽ, het land dat dit jaar internationaal in de bloemetjes wordt gezet vanwege het vijftigjarige bestaan in onafhankelijkheid. NN sprak met de studenten van Renetil vlak na aankomst in ons land.

Antonio Ramos da Silva is een van de 29 Timorese studenten die november 1994 de Amerikaanse ambassade in het Indonesische Djakarta bezette. De wereld was er getuige van dankzij de aanwezigheid van de tv-zender CNN, die ons toonden hoe de Timorezen de hoge hekken over klommen alsof ze er niet stonden. Antonio is deze week, vergezeld door Joao Antonio Dias, in ons land om als vertegenwoordiger van de vrijheidsbeweging Renetil aanwezig te zijn op de manifestatie Pasar Maling te Utrecht. †

'Renetil' is de verzamelnaam voor het nationale verzet onder Oosttimorese studenten tegen de momenteel twintig jaar durende bezetting van het eiland door IndonesiŽ. Volgens Antonio Ramos de Silva is het niet nader aan te geven om hoeveel studenten het gaat die deelnemen aan Renetil. Je hebt overal groepen mensen die onder die naam in verzet komen; in Oost-Timor, in IndonesiŽ maar ook in Europa. †

Renetil bestaat uit talrijke groepen mensen, die samen strijden omdat ze zich toevalligerwijze op dezelfde plek bevinden. De eigen politieke lijn dient ondergeschikt te worden gemaakt aan het uiteindelijke doel. Je kunt qua structuur Renetil enigszins vergelijken met de kraakbeweging hier. Het gezamenlijke doel van de kraakbeweging is het kraken van leegstaande huizen, maar de mensen die daar aan deelnemen hebben verschillende politieke opvattingen. †

De vrijheidsbeweging Renetil beoogt drie doelen. Op de eerste plaats worden er studenten geworven op de universiteiten waarmee vervolgens de discussie aan wordt gezwengeld over hoe men zich kan verzetten tegen het fascistische Indonesische regime. Ten tweede verzamelt men feiten over de Indonesische agressor, waarna die informatie doorgesluisd wordt naar het buitenland, er petities mee worden opgesteld die vervolgens worden aangeboden aan buitenlandse hoogwaardigheidsbekleders die IndonesiŽ aandoen. Tevens worden er op basis van de verworven feiten acties georganiseerd, zoals demonstraties. Op de derde plaats wil Renetil van onderuit invloed uitoefenen op beroepsintellectuelen, om ze vervolgens aan de zijde te krijgen van de vrijheidsstrijd. †

Hoewel de Indonesische bezetter Renetil bestempeld als een militante beweging, wordt deze beweging door de bevolking beschouwd als een vredelievende vrijheidsorganisatie. Joao Antonio Dias: ,,Renetil zelf is geen militante organisatie, maar het is militant om deel te nemen aan de activiteiten van de organisatie vanwege de grote risico's die eraan verbonden zijn.''†

Spontaan protest

Ondanks het feit dat het uitroepen van een demonstratie tegen de Indonesische bezetter ten strengste verboden is, gebeurt het regelmatig. Alleen de wijze waarop verschilt wezenlijk van de manier zoals wij die kennen. Niks geen posters op de muren of publicaties in kranten. Voor dergelijke handelingen draai je jarenlang de bak, in het gunstigste geval. †

Antonio Ramos da Silva: ,,Als er een bepaalde buitenlandse delegatie op bezoek komt, dan betekent dat vrijwel automatisch dat de mensen in Oost-Timor de straat op gaan om te demonstreren. Dat is voorspelbaar, daar hoeft helemaal niet voor opgeroepen te worden. De mensen die willen demonstreren, zijn altijd standby. Op een bepaald moment rent er dan een groepje mensen de straat op met spandoeken, waarna het volk zich aansluit.''†

Joao Antonio Dias: ,,In ieder huis woont wel iemand die bereid is deel te nemen aan een actie. Is het niet pa of ma, dan is het wel een van de kinderen. Komt een belangrijk persoon of delegatie op bezoek, dan stippelt een clubje de actie uit, zet de hoofdlijnen op een rijtje waarna de aankondiging op ťťn avond mond-op-mond wordt verspreid. Vrijwel alle bewoners krijgen de mededeling door. Binnen elk huis heb je mensen die meedoen of die uit angst thuisblijven. Maar er zitten dan ook mensen tussen die de actie kunnen verlinken. Toch is dit de enige manier om een actie aan te kondigen zonder dat de initiatiefnemers zelf al te veel risico lopen om gepakt te worden.'' †

Het voordeel van het aangrijpen van een bezoek van een hoogwaardigheidsbekleder, is de aanwezigheid van de internationale pers. Het risico van verlies van mensenlevens is bij iedere vorm van openbaar protest op Oost-Timor zů groot, dat het de moeite nauwelijks loont indien er geen journalisten bij zijn. En zonder pers in de buurt treedt het militaire apparaat sowieso harder op. †

Een berucht voorbeeld van een zonet beschreven spontane actie, is de demonstratie op 12 november 1991 in de stad Dili. Aanleiding vormde het bezoek van een internationale delegatie van VN-waarnemers voor de mensenrechten. De delegatie was op bezoek omdat op 28 oktober 1991 de onschendbaarheid van de kerk geschonden was door het militaire regime. Er waren demonstranten vermoord in een kerkgebouw. †

Een dag voorafgaande aan dit officiŽle bezoek werd er in de stad via mond-op-mond reclame opgeroepen voor de demonstratie. Het was aanvanke≠lijk de bedoeling om na afloop van de demonstratie een petitie aan te bieden aan de VN-waarnemers. Deze petitie was opgesteld door studenten uit Bali, Java en Oost-Timor. Tot aanbieding ervan is het nooit gekomen, het vredelievende protest eindigde in een nachtmerrie. Al op de plek waar de demonstranten verzamelden, de begraafplaats Santa Cruz, sloten de militairen de mensen in en openden het vuur. Honderden mensen werden gedood, even zovele raakten gewond. †

Getuige

Joao Antonio Dias werkte op dat moment in het laboratorium van het militaire ziekenhuis in Dili, waar even later de honderden gewonden en gedode mensen werden gedumpt. †

Joao: ,,De deur van de lijkenkamer is op twee meter afstand van de deur van m'n laboratorium. Ik zag dat er trucks kwamen aangereden, van waaruit op ruwe wijze tientallen lichamen werden getorst en op een hoop werden gegooid. In eerste instantie had ik niet door dat er nog levende mensen tussen zaten, totdat ik aanzwellend gejammer hoorde. Ik hoorde jonge mensen om hun vader en moeder kermen. Militairen waren in opdracht bezig de nog levende mensen te doden met wapenstokken en stenen, waarna het gejammer overging in angstaanjagend geschreeuw. Ik zag dat ze ook met een van de legertrucks over de gewonden en reeds gestorven mensen heenreden. Het geschreeuw werd steeds erger. Op een bepaald moment stopten de militairen met de afslachting, waarschijnlijk vanwege het lawaai wat het met zich mee bracht.''†

,,In een straal van tweehonderd meter rond het militaire hospitaal wonen veel mensen. De militairen vroegen zich af hoe ze hun karwei konden klaren, zonder noemenswaardig veel lawaai te produceren. Op een gegeven moment werd de chef van het hospitaal, dhr. Rohadi, om advies gevraagd over een bepaald zuur uit het laboratorium. Ze wilden de gewonden met het middel Asam Sulfurik, een zuur waarmee uitwerpselen kunnen worden geneutraliseerd, injecteren. Rohadi adviseerde de militairen het zuur niet te gebruiken, omdat daarmee de slachtoffers enkel harder zouden gaan gillen.''†

,,Uiteindelijk hebben ze dodelijke chemische tabletten opgehaald uit een loods waar onder meer schoonmaakmiddelen staan. De gewonde slachtoffers werden gedwongen de witte tabletten tot zich te nemen. Sommige stierven direct, anderen hebben nog een kwartier liggen creperen. Er werden ook mensen gedwongen om de tabletten toe te dienen, ik was een van die mensen. Na afloop werd ieder lichaam nog stevig door elkaar geschud om te kijken of er nog leven in zat. Als dat het geval was, dan werd de persoon in kwestie gedood met een steen op het hoofd. Ik schat dat er zo'n driehonderd mensen zijn gedood.''†

Na de schietpartij in Dili kwamen de autoriteiten aanvankelijk naar buiten met de mededeling dat er 18 doden zouden zijn gevallen. In een tweede officiŽle verklaring sprak men van hogerhand over 50 doden. Waar de lijken uiteindelijk terecht gekomen zijn, is nog steeds niet opgehelderd. Ondertussen hielden de Indonesische autoriteiten de deuren van het militaire hospitaal angstvallig dicht voor buitenlandse waarnemers. †

Joao Antonio Dias kwam er op de tweede zondag na het bloedbad achter dat een aantal mensen van de Indonesische rechtshulporganisatie LBH aan het rondneuzen was op het terrein van het hospitaal. Hij heeft de mensen drie van de witte tabletten meegegeven, als bewijs voor wat de gewonde mensen tot zich moesten nemen. Deze tabletten zijn meegenomen naar Djakarta, waar bleek dat het zwaar vergif was. Hierdoor kregen de geruchten over de slachting in het hospitaal meer waarheidsgehalte. †

Als belangrijkste getuige van het gebeuren in het ziekenhuis, wilde Joao Antonio Dias niet in contact treden met mensen van Amnesty International. Dat zou voor hem te veel risico's met zich meebrengen. ,,In eerste instantie wilde ik er niets mee te maken hebben. Ik gaf de tabletten mee aan de medewerkers van LBH met de gedachte dat zij de rest maar moesten aantonen. Ik was er ook bang voor dat indien ik zou aandringen op hulp om het land uit te komen, in ruil voor een getuigenverklaring, dat ik dan niet geloofd zou worden.'' †

Zwijgen

Joao heeft tot 1993 gewerkt in het hospitaal. Hoe heeft hij na wat hij heeft gezien en meegemaakt, voor twee jaar in datzelfde hospitaal kunnen werken? ,,Het was de enige manier. Als ik vlak na het voorval om overplaatsing had gevraagd of ontslag had ingediend, had ik net zo goed zelfmoord kunnen plegen. De enige manier om te kunnen blijven leven is om gewoon te blijven werken en te zwijgen.'' †

Maar Joao had het niet eenvoudig. Hij kreeg geregeld nachtmerries en at slecht. Z'n moeder en broer vroegen hem wat er aan de hand was, maar ook hen kon hij niet in vertrouwen nemen. Z'n moeder mocht het verhaal eens doorvertellen. Twee jaar lang heeft hij gezwegen, totdat hij door een Britse journalist werd benaderd om in het kader van een documentaire over het bloedbad in Dili z'n belangwekkende relaas te doen. Op 14 december 1993 heeft hij Oost-Timor verlaten om in IndonesiŽ "een computercursus te gaan volgen", zoals het officieel heette. Op 17 januari verliet hij IndonesiŽ. †

April 1994 heeft hij een getuigenverklaring overhandigd aan de Nederlandse regering, maar die werd niet geaccepteerd vanwege het onbetrouwbare karakter ervan. Het probleem van de slachting in het hospitaal en z'n getuigenverklaring is dat er door IndonesiŽ tot op heden geen mogelijkheid is geboden aan onafhankelijke onderzoeksteams om het verhaal van Dias na te kunnen trekken. Al zouden er honderd getuigenverklaringen zijn van de moordpartij in het hospitaal, dan nog zou gaan enkele minister van buitenlandse zaken het voor waarheid aan kunnen nemen. Er is geen enkele buitenlandse waarnemer die zelfs het ziekenhuis in mag lopen om te kijken of de getekende schets die Dias gemaakt heeft klopt. †

Maar Joao Antonio Dias denkt dat dit de westerse landen, zoals Nederland, goed uitkomt. ,,Gesteld dat er harde bewijzen zouden zijn, dan zou gelet op het extreme misdadige karakter van de slachtpartij er over gegaan moeten worden tot het treffen van internationale maatregelen zoals sancties. Wat er in het militaire hospitaal is gebeurd is een zwaar misdrijf. De meeste regeringen willen het verhaal dan ook niet geloven, ze willen niet af van hun lucratieve handelsbetrekkingen met IndonesiŽ.''†

Bezetting

Tijdens het bezoek van president Clinton aan Djakarta, november 1994, zou er gedemonstreerd worden bij de Amerikaanse ambassade in die stad om vervolgens een petitie af te geven voor Clinton. Bij aankomst in Djakarta echter werden op het station al veertig demonstranten gearresteerd. De overige 29 demonstranten besloten ter plekke dat demonstreren nu geen zin meer had, waarna men spontaan het plan opvatte om dan maar het terrein van de Amerikaanse ambassade te gaan bezetten. †

De actie verliep nagenoeg vlekkeloos, de aanwezige politie liet zich verrassen. Slechts twee studenten werden in de kraag gevat, maar een daarvan is alsnog op het terrein gekomen. †

Antonio Ramos da Silva was een van de bezetters. ,,Nadat we de hekken over waren geklommen en het terrein opliepen, kwam er een Amerikaan vanuit de ambassade naar buiten gerend. 'Go out, this is my home!', schreeuwde hij ons toe. Waarop een van ons antwoordde dat hij er dan zelf maar uit moest, daar wij immers gebruik maakten van het internationale recht. Politiek asiel aanvragen in een ambassadegebouw. De Indonesische politie kreeg overigens een half uur na de bezettingsactie van de Amerikaanse ambassade toestemming om het terrein te betreden om ons te arresteren. Hier werd overigens geen gebruik van gemaakt. Maar het was daarmee duidelijk aan welke kant de Amerikanen stonden.''†

De actie duurde een paar seconde, waarna de 26 studenten twaalf dagen binnen hebben gezeten. Ze kregen overigens nauwelijks grip op het verloop van de actie, die was immers spontaan tot stand gekomen. Er zijn enkele journalisten geweest, die hen door het hek heen vragen hebben gesteld. Deze gesprekken zijn IndonesiŽ uitgekomen en hebben veel aandacht in de media gekregen. †

De eerste twee dagen van de bezetting kregen de studenten niks te eten van de Amerikanen. Antonio: ,,Uiteindelijk na flink kabaal te hebben gemaakt, kregen we witte rijst en flessen water waar we vijf dagen van hebben gegeten. Het lag er zo dik bovenop dat de Amerikanen hoopten dat wij het terrein zouden verlaten op zoek naar normaal voedsel. Maar op het moment dat de onderhandelingen werden gestart met Portugal, waar wij opgevangen zouden kunnen worden, kregen we fatsoenlijk eten.'' †

Na dertien dagen werden de studenten uitgezet naar Portugal. Drie dagen na hun vertrek is de arrestant die bij het hek van het terrein werd opgepakt, vrijgelaten. De veertig mensen die op het station werden gearresteerd, werden overigens binnen enkele uren weer vrijgelaten en gedumpt op de universiteiten waar ze vandaan kwamen. Ze kregen allemaal het uitdrukkelijke verzoek zich in de toekomst niet meer te bemoeien met demonstraties.†

Joao Antonio Dias onderstreept het belang van studeren in IndonesiŽ. ,,Voor ons is het belangrijk dat zoveel mogelijk studenten vanuit Oost-Timor gaan studeren in IndonesiŽ. Hoe meer Timorezen in IndonesiŽ verblijven, des te beter zullen ze begrijpen hoe IndonesiŽ politiek in elkaar zit. Met de kennis die je opdoet kun je later, weer teruggekeerd in Oost-Timor, de Indonesische bezetter beter bestrijden omdat je hun cultuur en denkwijze beter hebt leren kennen.''†

Het is moeilijk om in Oost-Timor om buitenlandse informatie te ontvangen. De BBC-radio of Radio Nederland was jarenlang de enige nieuwsbron om te vernemen wat er gebeurt in de wereld. Joao: ,,Toen ik aankwam in Europa ben ik me te pletter geschrokken van de hoeveelheid aan solidariteitsgroepjes met het Oosttimorese volk.'' Het samenwerkingsverband HAK uit Utrecht is er een van. Het organiseert deze zaterdag een manifestatie in Utrecht. Joao en Antonio zijn er bij.†

Alex van Veen

Met dank het het Springstof-team uit Utrecht voor de vertolking van dit gesprek, dat vlak voor het ter perse gaan van dit blad werd gehouden.

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1995