Naar archief

UIT: NN #173 van 18 november 1994   

'Mijnheer ritzen, u liegt!' 

Duizenden studenten kwamen op zaterdag 5 november naar Den Haag om te protesteren tegen de bezuinigingsplannen op het hoger onderwijs. De manifestatie kon echter weinigen boeien: men kwam voor de demonstratie. Een immense ordedienst en een verbazingwekkende opstelling van de Haagse politie konden taferelen als op 8 mei 1993 voorkomen. Achteraf zou worden gesproken van een goede, gezellige dag. Maar is Ritzen overtuigd? 

Het is een uur of twee in de middag. Ondanks de invoering van een week-OV-jaarkaart, die door bijna 90 procent van de studenten is verkozen boven de weekendkaart, spuwen volle treinen uit allerlei delen van het land honderden actievoerders uit over de perrons van het Haagse hoofdstation. Massale zwartrij-acties zijn uitgebleven, hoewel een organisatie van conducteurs eerder in een informeel overleg met het organiserende Landelijk Actie Comité (LAC) liet weten zich coulant op te zullen stellen jegens protesterende studenten. Velen kochten hun eerste treinkaartje sinds jaren. Met 40 procent korting, weliswaar.  

In de stationshal wordt de deelnemers aan de demofestatie ietwat opdringerig een pamflet in de handen geduwd door medewerkers van het LAC, voor de gelegenheid gestoken in binnenstebuiten gekeerde geelgroene 'ordedienst'-hesjes. In spiegelbeeld is nog net de opdruk 'ABN-AMRO' te lezen. Het pamflet bevat alle informatie die de studenten nodig hebben: het programma van de manifestatie en de route van de demonstratie. In een poging haar goede wil te tonen bood de Haagse politie aan de drukkosten van het pamflet voor haar rekening te nemen. Vandaar het dikke, hagelwitte papier, dat het budget van menig actiecomité zou overschrijden.  

Enkele doorgewinterde actievoerders haasten zich naar de bagagekluizen in de stationshal en ontdoen zich van hun persoonsgegevens. Je weet tenslotte maar nooit. Op het plein voor het station ontbreekt een haag van politieagenten. Ditmaal moeten inderhaast opgehangen spandoeken de actievoerders de weg naar het manifestatieterrein op het Lange Voorhout wijzen. De toon wordt niet gezet door de massale aanwezigheid van blauw, het is het vriendelijk ogende geel-groen dat een oogje in het zeil houdt. Een veldslag als op 8 mei 1993 moet hoe dan ook voorkomen worden.  

'Harde actie' 

Wanneer de voorzitter van de Landelijke Studenten Vakbond (LSVb), de 22-jarige Kysia Hekster, het podium op het Lange Voorhout betreedt wordt zij onthaald op een ovationeel applaus. Zij had zich immers onsterfelijk gemaakt door het uitspreken van de nu al legendarische woorden 'Mijnheer Ritzen, u liegt!'. De zogeheten Studentenkamer, een formeel overlegorgaan van de Landelijke Studentenvakbond en het Interuniversitair Studenten Overleg (ISO), verbrak op 3 november een bijeenkomst met minister Ritzen in Zoetermeer. Ritzen verdedigde zijn beleid en leek niet bereid te wijken voor protest. Volgens de studenten was hun pleidooi tegen de bezuinigingsplannen aan dovemansoren gericht. 

Wanneer het startsein voor de demonstratie wordt gegeven schallen honderden felrode fluitjes, eerder uitgedeeld door de Socialistische Partij. Een bonte stoet komt in beweging. Paars beschilderde gezichten, spandoeken en protestborden, een ieder geeft op eigen manier uiting aan het protest. Het Lange Voorhout stroomt vrijwel geheel leeg, ondanks dat het podiumprogramma gewoon doorgaat met een zgn. debatting contest. ISO-voorzitter Saskia Nuyten, die het debat verkiest boven een demonstratie, verklaarde eerder in NRC-Handelsblad: 'Voor wie per se harde actie wil is er gelegenheid een blokje om te demonstreren.' Misschien een ongelukkige uitspraak, want 'harde actie' is nu juist niet de bedoeling.  

De protestmars verloopt ordelijk. Een ieder die van zins lijkt hierin verandering te brengen wordt op vriendelijke doch dringende wijze aangesproken door de ordedienst. Drie demonstranten die vijf minuten eerder de vastgestelde route verlieten voor een bezoekje aan de supermarkt worden gefouilleerd door enkele agenten. De dozen eieren onder hun jas moeten worden ingeleverd. Ook wanneer de demonstratie langs het hoofdbureau van politie voert leidt dit niet tot onregelmatigheden. De binnenplaats van het bureau is voor de gelegenheid geheel leeggehaald. De Haagse politie wíl vandaag niet provoveren.  

Operatie Lange Adem 

Wanneer de demonstratie de Kneuterdijk nadert beginnen de portofoons van de ordedienst vervaarlijk te ratelen. Geel-groene hesjes spoeden zich naar voren. Een groep van zo'n honderd demonstranten houdt halt bij de linie 'platte petten' die zich heeft opgesteld op de Kneuterdijk om de demonstranten de toegang naar het Binnenhof te weigeren. Velen herinneren zich de jongerendemonstratie van vorig jaar, toen het op deze plaats misging. Misschien neemt het leeuwendeel van de demonstranten daarom het advies van de ordedienst ter harte en loopt door naar het manifestatieterrein.  

Tussen de agenten en het honderdtal ontstaat een patstelling. LSVb-voorzitster Hester begeeft zich tussen de actievoerders en doet verwoede doch vergeefse pogingen hen te bewegen naar het manifestatieterrein te gaan. Wanneer zij naar een megafoon grijpt wordt zij overstemd door de actievoerders. "De LSVb doet met ze mee", schalt een spreekkoor. Iemand vraagt aan een hoofdagent waarom ze niet naar het Binnenhof mag. "Zo is dat nu eenmaal afgesproken met jullie organisatie, bij hun moet je zijn", wordt haar diplomatiek geantwoord. Er ontstaat een grimmige situatie wanneer agenten en demonstranten elkaar even te lijf gaan. Een politiepet wordt buitgemaakt en vliegt triomfantelijk door de lucht.  

Even later worden de oude posities weer ingenomen en wordt de patstelling voortgezet. Voor de zekerheid ontdoen alle agenten zich van hun hoofddeksel. Die dingen zijn tenslotte verrekte duur. "We schakelen over op Operatie Lange Adem", verzucht iemand van de ordedienst. Een ander ordedienstlid, die met het honderdtal lijkt te sympathiseren, wordt gevraagd het geel-groene hesje uit te doen. "Wanneer het misgaat moeten wij ons hiervan distantiëren", wordt de 'overloopster' gezegd.  

Na een half uur besluiten de actievoerders de eer aan zichzelf te houden en vertrekken. Echter, men ontdekt enkele honderden meters verder een tweede toegangsweg naar het Binnenhof. De situatie lijkt zich te gaan herhalen. Ditmaal doet de groep echter pogingen de 'blauwe muur' te slechten. Men pakt elkaar bij de armen en beukt met het hoofd naar voren in op de linie agenten. De charge van de demonstranten wordt onmiddellijk beantwoord met enkele rake klappen met de wapenstok.  

Dan besluit men dat het genoeg is geweest. De demonstranten taaien af, sommigen naar het festivalterrein, de meesten naar het station, waar enkele colporteurs van Actieblad NN proberen hun laatste exemplaren te slijten. De spoorwegpolitie besluit echter al gauw hieraan een eind te maken: verkopen in het station, dat mag niet. Echter, de colporteurs krijgen bijval van passerende actievoerders, die demonstratief alle resterende NN-exemplaren voor de ogen van de agenten opkopen. Waarvoor dank. 

Een geslaagde dag? 

Enkele dagen na de manifestatie vergadert het Amsterdams Actie Platform (AAP) in een kelder aan de Amsterdamse Spinhuissteeg. De manifestatie wordt geëvalueerd. Men spreekt van een geslaagde dag, ondanks het feit dat een groepje 'relschoppers' toch nog dreigde hun dag te verstieren. Een lid van AAP, die op de manifestatie als ordedienst optrad, merkt verontwaardigd op voor 'fascist' te zijn uitgemaakt. Een ander zegt haar hesje te hebben uitgedaan omdat ze vreesde dat de actievoerders haar 'levend zouden villen'.  

Men komt desondanks unaniem tot de conclusie dat de ordedienst van groot belang is geweest op 5 november. ME in vredestenue zou tot vijf maal toe op het punt hebben gestaan in te grijpen. Dit werd echter steeds voorkomen door de ordedienst, aldus iemand van AAP. Ook de LSVb spreekt later van een geslaagde, gezellige dag, ondanks de wat tegenvallende belangstelling voor het podiumprogramma. Het grootste deel van de studenten was slechts gekomen voor de demonstratie en had geen interesse voor Hans Dulfer en kornuiten.

De zeventiende november zal de volgende landelijke actiedag zijn. Men roept op tot een landelijke scholierenstaking. In Amsterdam probeert het AAP studenten zover te krijgen ook mee te doen. Vanaf 11 uur wordt een manifestatie gehouden op de Dam en moeten de hogescholen en universiteiten eveneens 'plat'.  

De Amsterdammers hebben overigens besloten wat te doen aan het feit dat ze wel erg achterblijven bij hun collega's in den lande met het voeren van acties. Men bezette daarom een Hilversumse televisiestudio tijdens de opnames van het AVRO-jongerenprogramma Forza. Een bezetting in samenwerking met de regisseur van het programma, welteverstaan. Geen hond die het merkt...  

Intussen overweegt de Nijmeegse LSVb-lidbond AKKU de LSVb te verlaten. Het AKKU kan zich niet vinden in de houding van de LSVb en peit voor radicalere acties. De LSVb wordt verweten moeite te hebben met haar positiebepaling: de bond is een gesprekspartner van de minister, maar is tevens fel tegenstander van zijn beleid. AKKU voorspelt dat een deel van de achterban de LSVb zal verlaten en zelf voor zijn belangen zal opkomen, wanneer de studentenbond op de huidige voet doorgaat.  

Guido Zijlstra

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1994