Naar archief

UIT: NN #173 van 18 november 1994† † †

Het gecorrumpeerde geheugen

Goiania-Stad, BraziliŽ, september 1987. Twee oud papierverzamelaars komen langs een metalen buis op een braakliggend terrein. Ze hakken de buis open en vinden er binnenin een stralende blauwe steen. De magische steen schijnt, maakt de lucht blauw, en laat alles wat er mee in aanraking komt glinsteren. De oud papierverzamelaars breken deze vuurvliegachtige steen stuk en geven er stukken van aan hun buren. Wie het over zijn huid wrijft, geeft 's nachts licht. De hele barrio gloeit als een lamp. De armen, plotseling begiftigd met licht, vieren dit.

De volgende dag beginnen de oud papierverzamelaars over te geven. Ze hadden mango's en kokosnoten gegeten. Dat moet de reden zijn. Maar iedereen in de buurt is aan het overgeven en is opgezwollen en brandt van binnen. Het licht verteert en verminkt en doodt; en het wordt overal verspreid door de wind en regen en vliegen en vogels. †

Dit was de ernstigste nucleaire catastrofe na Tjernobyl. Velen stierven, niemand weet hoeveel. Veel meer mensen waren verminkt. In deze barrio, in de buitenwijken van Goiania-stad, wist niemand de betekenis van het woord radio-activiteit, en niemand had ooit gehoord van cesium-137. Niets gebeurde er ten aanzien van degenen die verantwoordelijk waren. Het ziekenhuis dat de cesiumbuis afdankte, functioneert gewoon door. Latijns-Amerika is het land van de straffeloosheid. †

Tjernobyl weerklinkt in de oren van de wereld. Wie heeft er ooit gehoord van Goiania? Als nieuws is Latijns-Amerika veroordeeld tot vergetelheid. Afgelopen jaar nam Cuba de kinderen van Goiania op die leden aan stralingsziekte en gaven hen gratis medische behandeling. Deze gebeurtenis werd tegemoet getreden met dezelfde onverschilligheid van de kant van de massamedia, hoewel zelfs de "producenten" van de publieke opinie altijd, zoals we weten, zeer verontrust zijn over Cuba.† †

Mexico-stad, september 1985: de aarde beeft, binnen drie minuten storten duizend huizen en gebouwen in. We weten niet, noch zullen ooit weten, hoevelen er stierven op dit moment van horror in de grootste en meest kwetsbare stad van de wereld. Toen mensen voor het eerst in het puin begonnen te graven, zei de overheid 5.000. Later stopte ze hierover te spreken. De eerste lichamen, die ze opgroeven, bekleedden een compleet honkbalveld. Ze eindigden in massagraven. †

Oude gebouwen weerstonden de beving. Nieuwe gebouwen vielen om alsof ze geen fundamenten hadden, omdat ze die niet hadden, of omdat ze die alleen maar hadden op de bouwtekeningen.† Jaren zijn voorbij gegaan en er is niets gedaan met betrekking tot de verantwoordelijken: de projectontwikkelaars die deze moderne zandkastelen bouwden en verkochten; de ambtenaren die wolkenkrabbers in het diepst liggende deel van de stad toestonden; de bouwkundigen die moorddadig logen in hun berekeningen; de inspecteurs die rijk werden door de andere kant op te kijken. Het puin is verdwenen, ze hebben herbouwd wat vernietigd was, en alles gaat door alsof er nooit iets was gebeurd.† †

Aan het eind van 1991 publiceerden de Economist en de New York Times een interne nota van de Wereldbank. De aan het Harvard afgestudeerde en belangrijkste econoom van de Wereldbank, Lawrence Summers, gaf toe de schrijver er van te zijn. Volgens het document zou de Wereldbank de migratie van vervuilende industrieŽn om drie redenen moeten stimuleren: economische logica, die de voorkeur geeft aan het dumpen van giftig afval in arme landen; de lage vervuilings niveaus van dunbevolkte landen; en het weinig voorkomen van kanker onder mensen die sowieso jong sterven.†

Sommigen verhieven hun stem in protest, omdat zulke zaken gedaan worden maar niet gezegd. De internationale technocratie verdient haar hoge salaris met het verzinnen van eufemismen. Maar Lawrence Summers is geen surrealistische dichter; hij is een succesvolle exponent van het kapitalistische realisme. Het zuiden is al lang de vuilnisbelt van het noorden, een toilet voor nucleaire en industriŽle stront. De nota vertelde niets nieuws.† †

Rente volgt een identiek patroon. Zeventien eeuwen geleden, verbood Saint Ambrosio, priester een kerkleraar van de katholieke kerk, wettelijk rente onder de christenen, maar stond rente toe als wapen tegen de barbaren. "Als oorlog bestaat", zei deze vrome man, "bestaat het recht op rente."†

Vandaag de dag is wat slecht is voor het noorden goed voor het zuiden, in overeenstemming met het recht van de enkelen die zich bijna alles wederrechtelijk toeŽigenen, om oorlog te voeren tegen de velen die vrijwel niets hebben. Aan de andere kant van de muren van orde en beschaving, rechtvaardigt deze onverklaarde oorlog alles. Het koninkrijk van straffeloosheid strekt zich uit ten zuiden van de oevers van de Rio Grande en de Middellandse Zee, en onder de pieken van het Himalaya-gebergte.† †

Aangetrokken door de lage lonen en de vrijheid om te kunnen vervuilen, hebben verschillende bedrijven uit de VS de afgelopen jaren, de grens met Mexico overgestoken. De grensstad Matamoros is een plaats waar de consequenties duidelijk zijn waar te nemen: het drinkwater is duizend keer giftiger dan in de VS. Volgens een recente studie door het Texas Center for Policy Studies is het water in de omgeving van General Motors-fabriek 6000 keer slechter dan het VS-gemiddelde. En in de rivier waar Stepan Chemical zijn afval in loost is het water 50.000 keer zo giftig. †

De Braziliaanse physicus Ennio Candotti heeft naar voren gebracht dat de rijkste en meest machtige landen niet langer hun niveau van welvaart kunnen handhaven zonder "verwoesting" naar andere landen te exporteren. Japan, bijvoorbeeld, maakt niet langer aluminium. Aluminium wordt geproduceerd in landen zoals BraziliŽ, waar energie goedkoop is en het milieu in stilte lijdt. Als de prijs van aluminium inclusief de ecologische productiekosten zou zijn, dan zou de industrie zich uit de markt prijzen.† †

Colombia teelt tulpen voor Nederland en rozen voor Duitsland. Nederlandse bedrijven sturen tulpenbollen naar de vlakten van Bogota; Duitse bedrijven sturen rozenstekken naar Boyaca. Nadat de bloemen zijn gaan bloeien op deze immense plantages, krijgt Holland zijn tulpen, krijgt Duitsland zijn rozen, en Colombia blijft achter met lage lonen, vernietigde grond en een verminderde voorraad vergiftigd water.†

De Colombiaanse sociologe Maria Christina Salazar is de verwoestende consequenties aan het onderzoeken van deze industriŽle activiteiten met bloemen: de vlakten van Bogota zijn aan het uitdrogen en dalen; en de arbeiders en gronden van Boyaca zijn ziek door het gebruik van insecticiden en kunstmest op grote schaal. Met straffeloosheid maken en verkopen Bayer en Dow Chemical in Latijns-Amerika de kunstmest en insecticiden die in Duitsland en de VS wettelijk zijn verboden. Met straffeloosheid produceren en verkopen Volkswagen en Ford auto's zonder de katalysatoren die verplicht zijn in Duitsland en de VS. Meer dan 200 pesticiden die op de zwarte lijst staan van de WHO (World Health Organisation) worden in Uruguay gebruikt. Een land dat een van de hoogste percentages aan kankergevallen heeft op deze wereld. De inwoners van Mexico-stad hebben de hoogste concentratie lood in hun bloed. De indianen die in Guatemala op de plantages aan de kust werken, voeden hun kinderen met de borst die de meest giftige melk op de planeet bevat.†

Het Wereldbank-rapport doet een beroep op economische logica; maar wat is verheven tot de categorie van goddelijke wet is de wet van winst, en deze wet regeert met straffeloosheid. Op haar altaar offeren we de natuur en de menselijke waardigheid. †

Het is geen nieuws. Na vijf eeuwen is verachting voor menselijk leven gebruikelijk geworden. Straffeloosheid voedt fatalisme. We zijn zoals de jongen die van de tiende verdieping afspringt om te gehoorzamen aan de wet van zwaartekracht. We zijn opgevoed om te geloven dat ongeluk een kwestie is van het lot. †

Net zoals de Mexicaanse gebouwen die ingestort zijn in de aardbeving, is de Latijns-Amerikaanse democratie beroofd van haar fundamenten. Alleen rechtvaardigheid zou stevige fundering kunnen verschaffen; maar in plaats van rechtvaardigheid hebben we verplicht geheugenverlies, een wegvretend bederf van het geheugen.† †

Alle Latijns-Amerikaanse landen, naar voren tredend uit een militaire dictatuur van jaren van bloed en vuil en angst, hebben heilig water gesprenkeld op de voorhoofden van moordenaars en folteraars. De meest recente amnesiewet is aangenomen in El Salvador, in maart van dit jaar. En er is niets zo vreemd aan het feit dat dezelfde mensen die de processen tegen de overtreders van de mensenrechten in Oost-Europa toejuichen, straffeloosheid toejuichen in Latijns-Amerika. In het zuiden is staatsterrorisme een noodzakelijk kwaad. †

Gedurende de afgelopen 20 jaar is de kloof tussen noord en zuid dubbel zo groot geworden. We zullen een nieuw woordenboek moeten schrijven voor de volgende eeuw. Wat we universele democratie noemen heeft weinig of niets uit te staan met democratie, op dezelfde manier als socialisme in de Sowjet-Unie weinig tot niets te maken had met socialisme. Nooit is de distributie van brood en vis zo anti-democratisch geweest: er is genoeg voor iedereen, maar weinigen eten; 80 procent van de mensheid betaalt de rekening van de 'chosen few'. †

De staat is ontmanteld in Latijns-Amerika. Regeringen zouden alleen mogen bestaan om de rente aan het buitenland te betalen en om sociale vrede te garanderen, wat in fatsoenlijk Nederlands betekent "op wacht staan en straffen". Om het onzichtbare verborgen te houden, hebben we meer vuurwapens en meer uniformen, terwijl de overheidsfinanciering van onderwijs, gezondheidszorg en huisvesting een vrije val nemen, en subsidiŽring van voedsel volledig verdwijnt. †

Het systeem produceert arme mensen, en verklaart hen vervolgens de oorlog. Het aantal wanhopigen en gedetineerden vermenigvuldigt zich. De gevangenissen - filialen van de hel -kunnen hen niet allemaal bevatten. De afgelopen jaren braken er 50 rellen uit in de overbevolkte gevangenissen van Latijns-Amerika. De rellen leverden 900 doden op; bijna allemaal gevangenen, bijna allemaal in koelen bloede geŽxecuteerd. Degenen die de orde herstelden werden gefeliciteerd. †

Van de doden hadden sommigen misdaden gepleegd die kinderspel waren vergeleken met de "feesten" van de diverse, gedecoreerde generaals. Anderen waren schuldig aan diefstallen die overkomen als grappen vergeleken met de fraude van "onze" succesvolste zakenlieden en bankiers, of vergeleken met de commissie geÔnd door bepaalde politici, elke keer als zij een stuk grond van het land verkopen. En velen werden ten onrechte gedetineerd, of alleen maar voor het geval dat...† †

De bezitters van deze fin-de-siťcle-wereld hebben een verbazingwekkend niveau van perfectie bereikt in de technologie van informatie en dood. Nooit eerder zijn zo weinigen in staat geweest om zo velen te manipuleren of te onderdrukken. De elektronische dictatuur verleent straffeloosheid aan de mondiale dictatuur van de heersende machten: degenen die het monopolie hebben op vuurwapens en televisie, de consumenten van de consumptiemaatschappij die de aarde verslinden, en in de hemel de ozonlaag opschrokken. †

De wreedste daden van vernedering tegen mensen en gewelddadig misbruik van de natuur zijn in werkelijkheid pogingen om de wereldorde te versterken en te bestendigen. Neem bijvoorbeeld de oorlog in Irak, de grootste en kostbaarste televisieshow in de geschiedenis: miljoenen extra zaken (financiŽle toelagen, materiŽle ondersteuning, etc,), een miljard dollar per dag. Saddam Hussein, eens een favoriete beschermeling van het westen, veranderde plotseling in Hitler omdat hij Koeweit binnenviel. George Bush voerde de roep om straf in naam van de wereld aan: "De wereld," zo verklaarde hij, "kan niet langer wachten." De extreme extravagantie leverde bergen dode Irakezen op, desondanks vermeed de televisie elk onplezierig beeld.† †

Eťn jaar eerder veranderde Bush niet in Hitler toen hij Panama binnenviel, en hij strafte zichzelf niet in naam van de wereld. Tenslotte was de VS Panama al twintig keer eerder binnen gevallen; invasie nummer 21 werd op de televisie gebracht als een docudrama in de huidige traditie om dingen in de reŽle tijd te laten zien. †

Om de ontrouwe generaal Manuel Noriega gevangen te nemen, de vroegere medewerker in de CIA, bombardeerde Bush de armste buurten van Panama-stad en liet dat volgen door de grootste mobilisatie van grondtroepen sinds de Vietnam-oorlog. De televisie telde 100 lijken. De officiŽle statistieken claimden later 500 doden. Nu weten we dat het in de duizenden liep.†

De bezettingsmacht bracht een president voort, Guillermo Endara, hij legde de eed af in Fort Clayton, een legerbasis van de VS in Panama. Drie en een half jaar later organiseerde dit ontoonbare personage, lijkend op een figuur uit een schilderij van Betero, een referendum. Drie van elke vier burgers stemden tegen hem. Onwettigheid zou niet harder kunnen schreeuwen; maar straffeloosheid zou niet kunnen heersen als zij niet doof zou zijn. †

De schrijver Bud Flakoll, afkomstig uit de VS, zegt dat nieuws en entertainment steeds meer op elkaar gaan lijken. Drugssmokkel, wat het alibi in Panama was, blijft het favoriete voorwendsel om de nationale soevereiniteit in Latijns-Amerika te schenden. In het nieuws, net zoals in de film, zijn er de goede en de slechte mensen, slachtoffers en misdadigers. Colombia, bijvoorbeeld, speelt gewoonlijk de schurk, en de consument het onschuldige slachtoffer. †

Maar de drugssmokkel, een industrie van de dood, niets deugdzamer dan de militaire industrie, zou niet bestaan als het niet zou worden gevoed door wettelijk verbod en als de markt het geen reden van bestaan zou geven. Drugssmokkelaars zijn de beste studenten in neoliberale economie: zij begrijpen de wetten van de markt en verschaffen de voorraad die de vraag vereist. De lucratiefste handel in de wereld is het resultaat van een manier van leven die bezorgdheid, eenzaamheid en angst oproept door de duizeling van ongebreidelde competitieve concurrentie, waar het succes van enkelen het falen van velen impliceert. Deze manier van leven - dagelijks op het tv-scherm geprojecteerd als een universele panacee - vereist de massale consumptie van chemische "troost". †

Afgelopen jaar waren er in Colombia 26.000 moorden en 2000 ontvoeringen. Zijn Colombianen van nature gewelddadig? Zijn zij schietgrage mensen die onder de microscoop moeten worden gelegd door onderzoekers van geweld? Of is dit hardnekkige aanhoudende geweld de vrucht van wanhoop en minachting? Hoe komt het dat als de economie groeit, de mensen "kleiner" worden? De sociale tegenstellingen in dit land van de rijkste rijken en de armste armen zijn explosiever dan alle bommen die dagelijks ontploffen in Medellin. Zoals de drugshandel niet uit het oor van een schaap komt, zo komt ook de guerrilla niet uit de mond van de duivel. †

Veel van de misdaden zijn het directe resultaat van het terrorisme van de staat, ondersteund door de medeplichtige stilte van de massamedia. Mensenrechtenorganisaties in Colombia hebben onlangs een gedetailleerde lijst van 250 legerofficieren en 100 politieagenten gepubliceerd, die verantwoordelijk zijn voor moorden, verdwijningen, bloedbaden en martelingen tussen 1977 en 1992. Slechts 10 van hen zijn gestraft. De rest is nog gewoon in functie.† †

We hebben de doelen niet meer nodig om de middelen te rechtvaardigen. Sociale onrechtvaardigheid wordt gereduceerd tot een politie kwestie. Als groepen van individuen de consumptiemaatschappij vormen in plaats van het volk, en consumptie "verboden" is voor 80% van de mensheid, dan is de wereldorde gebaseerd op de meedogenloze toepassing van repressie-technologie en vergetelheid. †

Het masker van straffeloosheid is geweven van draden van dadeloosheid en resignatie. Maar er is een latente dreiging aanwezig in elk van de slachtoffers van dit systeem. Dit systeem strijdt tegen de gevolgen van diens eigen daden. Zelfs als de vernietiging van haar vijanden wordt gevierd, is het voor het systeem onmogelijk om niet het vermoeden te hebben dat het veroordeeld is om haar eigen vijanden voort te brengen. †

Eduardo Galeano

(vertaling: Infogroep Schism, Fahrenheit 451)†

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1994