UIT: NN #168 van 9 september 1994   

Duits verzet tegen Gentechnologie 

De laatste twee jaar is er in Duitsland een opleving te bespeuren in het verzet tegen gentechnologie. Interessant is dat hier niet alleen sabotageacties, maar ook openlijke en legale acties plaatsvinden. Daar heeft het in Nederland nagenoeg aan ontbroken. Een kijkje bij onze oosterburen. 

De gentechnologie wordt in de landbouw snel zichtbaar. Dat uit zich onder meer in een uitdijende serie (kwetsbare) veldproeven. Tot 1993 waren er in Duitsland, behalve een veldproef met petunia's in Köln in 1990, geen veldproeven met transgene gewassen. Debet hieraan was onder andere het radicale (vrouwen) verzet tegen gentechnologie (bij mensen) en nieuwe voortplantingstechnieken halverwege de jaren '80. Dit verzet heeft onder andere geleid tot spectaculaire acties van cellen van de vrouwengroep Rote Zora, maar ook tot discussie over de nieuwe technieken.   

De industrie klaagde, overigens nog steeds, over het vijandige klimaat ten opzichte van gentechnologie en de mede daardoor 'stringente' regelgeving voor het werken met genetisch veranderd materiaal. Onder andere moest een instantie die met behulp gentechnologie wilde produceren een openbare hoorzitting houden. Hier waren de bedrijven niet erg blij mee, aangezien de hoorzittingen geregeld door honderden critici en verontruste burgers bezocht werden.  

Dientengevolge veranderde het karakter van een hoorzitting nog al eens in een soort tribunaal. Het schrappen van deze hoorzittingen heeft kwaad bloed gezet bij critici, voor de industrie betekende het een doorbraak. Door regelgeving uit Brussel en lobbywerk zijn momenteel in Duitsland ongeveer dezelfde regels van kracht als elders in de EU. 

Tractordemonstraties 

Sinds 1993 hebben in Duitsland reeds 18 veldproeven plaatsgevonden of zijn aan de gang. In tegenstelling tot Nederland gaan deze meestal niet ongemerkt van start. Tegen veldproeven worden massaal bezwaren aangetekend. Twintigduizend bezwaren tegen een veldproef is geen uitzondering. Evenals in Nederland vinden de proeven vooral in kleine dorpjes plaats. Er zijn dorpen waar meer dan 90 procent van de bevolking bezwaar tegen een proef aantekent. Tractordemonstraties van boer(inn)en tegen de proeven hebben al ettelijke malen plaatsgevonden.  

De protesten richten zich met name tegen de eventuele ecologische gevaren van de gentechnologie, zoals het ontstaan van nieuwe ziektes; de inbouw van resistentie tegen chemische bestrijdingsmiddelen zoals Basta; de daardoor toenemende afhankelijkheid van boer(inn)en; en de angst voor misbruik van genentechnologie, waarbij niet zelden gerefereerd wordt aan de nazitijd. Tweederde van de veldproeven die in Duitsland gehouden zijn of worden, hebben Basta resistentie als doel. Basta is een chemisch onkruidbestrijdingsmiddel van het chemiebedrijf Hoechst. Door het inbouwen van herbicideresistente genen in gewassen ondervindt het gewas geen schade meer van het bestrijdingsmid­del, het onkruid nog steeds wel.  

Eén van de redenen om terug­houdend te zijn met chemische bestrijdingsmiddelen - schade aan het gewas - komt hiermee te vervallen. De boer(in) die Basta-resistent zaaigoed koopt, moet als gewasbeschermingsmiddel Basta gebruiken. Als bijvoorbeeld de prijs van Basta stijgt kan zij/hij niet besluiten gif van bijvoorbeeld Monsanto te kopen. Daar is het gewas niet resistent tegen. De boer(in) wordt zo afhankelijker van de chemieproducenten, haar/zijn keuzemogelijkheden worden verder beperkt. Overigens vonden Duitse wetenschappers uit dat herbicide-resistentie bij hoge temperaturen (zoals deze zomer) niet altijd werkt.  

Radicalere acties 

Het is niet verwonderlijk dat in een klimaat van burgerprotest radicalere acties plaatsvinden. In 1993 werd wekenlang een proefveld van de firma KleinWanslebenerSaatzucht (KWS) bezet gehouden door onder andere studenten van de landbouwuniversiteit Witzenhausen. De bezetting vond plaats toen de eerste genetisch gemanipuleerde planten net waren uitgezet. Bij de bezetting werden deze direct uit de grond getrokken.  

De onvermijdelijke ontruiming werd in een bliksemactie uitgevoerd door medewerkers van het bedrijf waarbij enkele doctorandussen in dienst van het bedrijf zich niet onbetuigd lieten. Met harde hand werden de actievoerders van het terrein verwijderd. De emoties liepen hoog op. Zo liet een enkele KWS'er zich ontvallen dat de actievoerders vergast zouden moeten worden. Achteraf werd dit overigens door het bedrijf ontkend. 

Wellicht is deze brute ontruiming voor de onbekende nachtelijke actievoerders extra reden geweest om de afgelopen maanden juist proeven van KWS te vernielen. Op 12 en 13 juni werd een veld met 5000 genetisch gemanipuleerde suikerbieten door actievoerders gerooid en begin juli is er brand gesticht in een kas waarin genetisch gemanipuleerde suikerbieten werden opgekweekt. Beide proeven werden uitgevoerd door het zaadveredelingsbedrijf KleinWanslebener Saatzucht, KWS.  

Eind juli is een proefveld met genetisch gemanipuleerde maïs gedeeltelijk vernield door actievoerders tegen gentechnologie en half augustus is een proefveld met genetisch gemanipuleerde aardappelen vernield door er dodelijke hoeveelheden landbouwgif overheen te gooien.  

Interessant is dat de sabotageacties naast openlijke en legale acties plaatsvinden. Daar heeft het in Nederland nagenoeg aan ontbroken. Tweehonderdvijftig mensen vormden 25 juni een fakkelketting bij een proefveld met Basta-resistente maïs. Een gigantisch spandoek, dat op de enkele kilometers verderop gelegen snelweg nog zichtbaar was, werd opgehangen.  

Een Gen­techniek-vrije Konsumentenmarkt, op 19 juni in een dorpje waar veldproeven worden uitgevoerd, werd door 1500 mensen bezocht. Informatiestands in vijf verschillende plaatsen en een wandeltocht naar een proefveld in Wetze (waar later de suikerbieten vernield werden) met aansluitend een gebedsdienst en een werkgroep over verzet in het dagelijks leven, vormden naast een tentenkampje en ballonnen oplaten op een proefveld in Friemar, de verschillende activiteiten in een Aktieweek tegen Veldproeven.  

De Bürgerinitiative Basta! hield 24 juli een demonstratie in het Beierse dorpje Olching, uit protest tegen veldproeven van de Technische Universiteit München met Basta-resistente mais en raapzaad. Op 14 augustus vond bij proefvelden van KWS een Gentech-NO-party plaats, georganiseerd door 'Die Unmanipulierbaren'. Daaraan voorafgaand werd eind juli een geweldvrije actietraining  gehouden.  

Standort Deutschland 

Wat alle acties als resultaat opleveren is moeilijk te beoordelen. De biotechindustrie zal zich allicht een beetje zorgen maken over het maatschappelijk verzet. Echt grootschalig, zoals het verzet tegen kernenergieprojecten als Wackersdorf, Brokdorf en Kalkar, is het voorlopig nog niet. Het is ook zeer de vraag of het dat zal worden. De Tijdsgeest, om die er maar weer eens bij te halen, is nogal verschillend met die van een jaar of tien geleden.  

Momenteel is echter voor de bedrijfstak biotechnologie iedere hobbel er eigenlijk al een te veel. De commerciële resultaten laten nogal eens te wensen over. Komt daar ook nog eens een lage acceptatiegraad van de technologie en groeiend verzet bij, dan ligt een slapeloos nachtje voor menig biotechmanager in het verschiet.  

De Biotechlobby is actief om het klimaat te verbeteren, de acceptatie te vergroten. Een offensief over het achterblijven van 'Standort Deutschland' - vrij vertaald: straks liggen we totaal achterop in deze technieken en zijn we slechts afzetmarkt voor landen die wel gentechnologie-producten ontwikkelen - is al geruime tijd in de pers waarneembaar.  

Het slaat alleen niet zo aan; zeker niet bij milieuactivisten, die het toch al niet zo hebben op een groei-economie. Als isoleren en marginaliseren niet helpt moet wellicht naar het aloude recept van criminalisering en repressie gegrepen worden. Stoppen met gentechnologie komt 'nicht im frage'. Ook voor de Duitse economie geldt het woord van de heer Bangemann, de EU-Commisaris voor Industrie: Biotechnologie is een sleutel tot onze toekomst. 

Jeroen Breekveldt, medewerker NoGen